Главная

СПИД-дихьан учву уьрхяй

СПИД фу ву? Думу беден жара уьзрариз къаршуди дийибгъуз даршлубкьан зяиф апIру уьзур ву. Думу гьамци ачухъ апIура. С-синдром-жюрбежюр уьзрарин лишнарин гъварч ва уьзрар кIуру гаф ву. П- гъазанмиш гъапIуб (приобретенный) - шлихьан вуш гьадму вахтназ вирус кайирикан гъафиб, уьзур капIрайиб. И-иммунный - ихь беден уьбхбан гъурулуш, тажру ухьу мархьлихьан фици уьрхюруш, гьаци ухьу уьзрарихьан уьрхюрайиб. Д-дефицит-иммунный гъурулуш зяиф шулу, мушв’ан дефицит кIуру гафра. Иммунный гърулушдихьан чаз Аллагьди улупнайи вазифа - уьзрарихьан беден уьбхювал – тамам апIуз шулдар. Урхъар кайи тажрахьан ухьу мархьлихьан уьрхюз шулин? 

Р.Юсуфов: «Импортдин шей’ар гьюдюхбан политика чарасуз ву»

«Уьлкейиъ айи жямяаьтлугъдинна политикайин ва экономикайин аьгьвалатназ дилигну, экономикайин цирклиъ жара уьлкйириан хурайи шей’ар гьюдюхюз шлу политика уьмриз кечирмиш апIувал лазим ву», - гъапну РД-йин Гьюкуматдиъ гъубшу аьхиримжи совещанйирикан сабдиъ РД-йин экономикайин ва аьтрафарин артмиш’валин министр Раюдин Юсуфовди.

Дугъу мялум гъапIганси, айи карханйириъ модернизация гъабхбан мумкинвалар ишлетмиш апIури, деврин цIийи гьясиллувалин карханйир тешкил апIбан уьлчйир кьабул апIиди. Думу карханйири уьлкейин айитI лазим вуйи шей’ар гьясил апIиди.

Юбилейиз гьязурвалар гъахура

Дербент шагьрин 2000 йисан юбилейин машквриз шагьур уткан апIуз планламиш дапIнайи серенжемар жанлуди гъахура. Дербентдин гизаф кючйир яркьу апIура, акварин линйир таза алаура, тротуарарикк плиткйир ккивра, хуларин машар саб жюрейиинди къайдайиз хура ва цIалцIам апIура, къанунсузди тикмиш дапIнайидар ашкар апIура, зир-зибил дабхьру йишвар къайдайикк ккаъра.

Дупну ккундуки, вари гъахурайи серенжемар «заълан» илзигбиинди ва гюзчиваликк кади гъахурайидарси рякъюру. Гьамциб фикрихъна гъюбаз чан себебра адарди дар.

Табасаран халкьдин агъсакъларин советдиъ

Гьарсар касдиз чан халкьдин тарих аьгъюди ккунду, дидихъди сабси, гьадму тарих миди вуйи, гизафси гъунши, халкьарин тарихдихъдира тевуз удукьури ккунду. Гьарсаб халкьдиз чан ккудубшу уьмур, чан меденият, чан чIал, чан деуб-гъудужвуб, ликриин хьуб айиб ву. Хъа дурарикан чIал, дюз гъапиш, гьадму учв халкьдин тарих ву, цивилизацияйихьна ва медениятдихьна улупнайи рякъ ву. Эгер чIална меденият гъюблан-гъюбаз артмиш даршули гъахьиш, гьар фунуб вушра халкьдин гележег яваш-явашди ис абхъри, ктIубшвуз мумкин ву. КIваин апIухьа скифар, сарматар, хазарар, гуннар ва гь.ж. Дегьзаманайилан мина варитIан ахтармиш дапIнайи ва варитIан девлетлу чIаларикан вуди гьисаб дапIнайиб латин чIал ву. Аммаки думу гьамус гъабчIи чIал вуди гьисаб шула.

Гъулан мяишат: армиш’валин лишнар

8Дагъустан Республикайин экономикайин артмиш’валиъ АПК-йин артмиш’валикан хайлин месэлйир асиллу шула. Му далилар фикирназ гъадагъну, Хив райондиъ гъулан мяишатдин циркил артмиш апIбаз дикъатлу эгьемият тувра. Гьаци 2012-пи йисан райондин гъулан мяишатдин карханйириъ (2013-пи йисаз бегьер бадали) 704 гектариъ варитIан ужуб сортнан тумар гъурзнийи. Гьадму тахиларин валовый кьадарну 1500 тонн тяйин гъапIну. Му улупбариинди гьарсаб гектариан 21,3ц мягьсулар уч гъапIнийи. 2014-пи йисан 1035 гектариъ тахилар гъурзну, амма, табиаьтдин кьурагьвал себеб дубхьну, 232 гектариантIан тахилар уч апIуз гъабхьундар. Душв’ан 300 тонн мягьсулар уч дапIна. Уьмуми гьисабариинди гьарсаб гектариан 13ц тахил ккадабцIну. Имбу мулкар къурагьвалиан дургну кадахьнийи.

Сабвал айиганси рябкъюрадар

Хазар гъулан поселениейикан ва К.Марксдин ччвурнахъ хъайи ГУП агрофирмайикан бикIруган, совет девир кIваин шулу. Думу девриъ Дербент райондин К.Марксдин ччвурнахъ хъайи совхоз кIакIначи кархана вуйи. Диди саки гьар йисан хил’ан хилиз тувру Уьру пайдагъ гъадабгъури шуйи. Дидиз совхоз-миллионер кIури шуйи. Гьамусдин агъсакълари совхоздин думу вахтарикан дийигъу йишварихь, чай убхъури деънайиган ихтилатар апIури шулу. Яраб фу гъабхьнийкIан?... Белки, дюз рякълан улдугну, улар уьлчIюкью руководителар ашул?! Пуб читин ву. Хъа арайиз дуфнайи аьгьвалат, гьяйифки, юкIв шад апIруб дар. 

Мусурман дин ва жигьилар

2Жигьилар – гьар фунуб - вушра жямяаьтлугъдин бина ву. Ислам динди, диндин улихь хьайидари жигьилариз заан дережайин тербия ва аьгъювалар тувуб ккун апIура. Пайгъамбар Мягьяммадди (с.аь.с.) жигьил наслиз эдеблувалин, ватанпервервалин тербия тувбаз, багъри Ватан ккун хьувализ, диндиз гьюрмат апIбаз ва ислам диндин тIалабар, шариаьт тамам апIбаз зурба фикир тувну. Гъийин девриъ, гьарганси, ухьу ихь Пайгъамбрин улупбарикан мянфяаьт кадабгъну ккунду.

Дупну ккундуки, жямяаьтлугъ улихьна гъабхбан бадали, ихь Пайгъамбри жигьилар жюрбежюр жавабдар гъуллугъариин дерккри гъахьну. Дугъаз жигьилари гьяракатниинди, метлеблувалиинди ляхин гъабхруваликан аьгъюди гъабхьну. Гьякьикьатдиъра жигьил насли дугъан фикрар, тIалабар ва табшуругъар тамам апIури гъахьну.

Гьясан Алкьадарийин 180 йисаз

3«Ич дада Секинатдиз Етим Эминдин гизаф мяълийир кIваъланди аьгъяйи. Етим Эминди ич аьхю аба Гьясан-эфендийикан ва гьацира ич тмуну аьхю аба Гьяжи-Шихбабайикан зурба гьюрматниинди бикIури гъахьну. Ич дада Гьясан Алкьадарийин бай Абумуслимдин риш ву», - дибикIна ихь халкьдин машгьур шаир ва мялим Зумруд Ханмягьмадовайин дневникдиан вуйи пайнаъ. Дюзди гъапиш, узуз му бикIбар Алкьадар гъулаъ лезги халкьдин машгьур вакил Гьясан Алкьадарийин ирс уьбхюз дивнайи музейиъ ва музейин директор Гьюсейн Гьюсейновдин китабдиъ алахьунзуз. (Зумруд Ханмягьмадовайин дневник амийин-амдарин ва наан айин - думу ихь литературайин тарих ахтармиш апIбахъди аьлакьалу месэла ву, ухьу дидихьна жара вахтна хътакурхьа.) Алкьадарийин музейиъ аьхю гьюрматниинди ихь машгьур Ханмягьмадоварин хизандикан - Гьясан Алкьадарийин гудларикан ва цIудларикан жюрбежюр материал уч дапIна.

Дагъуниверсиада – 2014

Гъубшу йисан декабрин аьхирариъ республикайин студентарин арайиъ «Дагъуниверсиада – 2014» спортдин сабпи фестиваль гъабхьнийи. Спортдин фестиваль Дагъустан Республикайин Главайин Кубок гъазанмиш апIуз гъубхуб вуйи. Думу кубок бадали махлукьатлу спортдин жюрбежюр жюрйириан вуйи талитариъ республикайин 7 вуздиан ва 10 ссуздиан агъзуртIан артухъ студентар иштирак гъахьнийи. 

Спортдин фестиваль республикайин жигьиларин ляхнариз лигру Министерствойи, РД-йин образованиейинна илимдин Министерствойи, РД-йин спортдинна физический культурайин Министерствойи сатIиди тешкил гъапIуб вуйи. Думу «Инсандин капитал» важиблу проектдин дахилнаъди гъубхнийи.

Хив райондиъ ляхин апIурайи спортдин 2 мектебдиъ 568 бицIир спортдиин машгъул ву

7Дагъустан Республика – спортсменарин уьлке ву кIуру гафар кми-кмиди ерхьури шулхьуз. Дугъриданра, ихь ватанагьлийири му жигьатнаан жюрбежюр дережйириъ заан хъуркьуваларра гъазанмиш дапIна. 

Республикайин физкультурана спорт артмиш апIбак «Хивский район» МР-йин ерли администрацияйи, дидин физкультурайинна спортдин, туризмйин ва жигьиларин месэлйириз лигру отдели, спортдин мектебари, йишвариин спорт артмиш апIбиин машгъул вуйи касари лайикьлу пай кивра. Му гафар арайиз дуфнайи гьякьикьатди субут апIура. Хив райондин физкультурайинна спортдин, туризмйин ва жигьиларин политика гъабхбан отделин начальник Сабир Гьябибовди ич сюгьбатнаъ чпин вазифйирикан, гъахурайи серенжемарикан дикъатлуди ктибтну.

Страница 300 из 305

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top