ГлавнаяИнтервьюРуш’ватчивалихъди женгнаъ

Руш’ватчивалихъди женгнаъ

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (5 Голосов)

2017 12 15 111410Руш’ват… Ухьу фикир тувиш, му гафназ, чав жямяаьтлугъ гъатариъ тарабгънайивалин яркьувализ лигну, багахьлу мяна айи гафарин тялукь сиягьра хуз шулу: дашбаш, муштулугъ, гьюрмат, тямягькарвал, хаинвал, гъуллугъ жвуван хайирназ ишлетмиш апIувал ва гьацдар жарадар. Дугъриданра, му гафар гъи ихь уьмриъ лайикьлуди учIвна. Фицики, жвуван дерди тамам апIбан бадали, ухьу «гьюрматнан хил» гьачIабккуз мажбур шулахьа. Узузра, вари ватандашаризси, йиз уьмриъ дицдар гьяракатар алалахьди дар. КьатI’иди кIурза, сагъламвалин идарйириз сар касра хушниинди илтIикIурадар, амма, гьяйифки, гъи Дагъустандин асас пай больницйириъ уву вахтниинди лазим вуйи «гьюрмат» дарапIиш, сагъ ваъ, хъа аьксина имбубсана шикаст, аьзарлу апIбан хатIа а. Мушваъ асас роль духтрин инсанвали уйнамиш апIура.

Ав, аьзарлу инсан, чаз лазим вуйиганси лигувал тIалаб апIури, узу зиихъ улупнайи гьяракатарихьна илтIикIуз мажбур шула. Саб жерге гъатарин гьякьнаан «туврайиб гьаз гъадабгъидархъа» кIуру саягънан гафарра кми-кмиди ерхьуру. Хъа, гьюрматлу ватандашар, фикир тувай: ихь сагъламвалин гъаразнаъ духьну, ухьуз лазим вуйи кюмек туву касдиз чухсагъул пуб ихь аьдат дубхьнайихь. Дидкан улхурира дархьа. Хъа гъи сагъламвал уьбхбан идарйириъ лихурайи марццишин тямин апIру вакиларира руш’ватар тIалаб апIурайивалиин узу лапра мюгьтал гъахьунза.
Макьала урхурайидар фикрарикк ккидритбан бадали, узу йиз гафар субутра апIурза: улупнайи гьякьикьат гъи ихь республикайин хайлин больницйириъ кьувватнаъ ипна. Хъа узу тялукь гьяракатарин шагьид Дербентдин ЦГБ-йин бицIидариз гъуллугъ апIру отделениейиъ гъахьунза. Руш’ват тутрувди, дадайиз чан бицIириз никккьан тувуз мумкинвал тутруврайи йишваъ рябат, аьдалат фициб шул?! Аьхиримжи вахтари мушван бицIидар хру отделениейин прейскурантдин гьякьнаан жюрбежюр социалин сетариъ гъизгъин улхбарра гъягъюра. Улупнайи ЦГБ-йин тахсиркарваларихъди абцIнайи гьякьикьатдин шагьидар гъи Дагъустандин кьибла районарин асас пай агьалйир ву, амма ухьу вари дидиз, мялум вуйи ва мялум дару себебариан ккебехъну, пашманвалиинди лигурахьа. Гьаз-вуш мушваъ гюзчивал гъабхру вакиларра ккебехъну гъузра. Гьюкмикан улхурира дархьа: хъа дагълуйирин намус, гъир’ят набши? Хиял апIин, нефсну варибдиин агъавал апIуз хъюбгъна.
Гьюкмин кIулиъ айидари субут апIурайиганси, руш’ватчивали политикайинна жямяаьтлугъдин, экономикайин артмиш’вализ аьхю зарар тувра. Улупнайи гьяракатари агьалйирин гьюкмихьна вуйи ихтибарвал тямин апIбаъра асас роль уйнамиш апIура. Гьаддиз ухьу варидари му тахсиркарваларихъди женг гъабхуб чарасуз ву.
Урусатдин гьюкмин ва къанунчивалин гъурулушариъ руш'ватчивалихъди женг гъабхбан рякъ’ан серенжемар гъахура. Мялум вуйиганси, дурар йишвариин гьюкум тешкил апIурайи саб гъуллугънаканра асиллу дар, гьаддиз дурариз инсанарин ихтиярар уьрхбан жигьатнаан гюзчивал гъабхбан вари рякъяр ачухъ ву. Улупнайи гъуллугъчйири чпин вазифйир къанунариз асас вуди ва лазим саягъниинди гъахбаз гьякьикьатдиъ аьхю мяна а. Урусатдин, РД-йин аьгьвалат дикъатназ гъадабгъну, Хив райондин прокуратурайин гъуллугъчйири коррупцияйиз аькси женг гъабхбан ляхин жанлу дапIна. Натижйирра а.
Хив райондин прокурор, юстицияйин теклифчи Самурхан Наврузовди къайд апIурайиси, дурари йишвариин коррупцияйиз аькси серенжемар кьабул апIура.
– Му жигьатнаан гъабхурайи ляхнин саб жерге натижйирра а, хъа дурар заандар хьпан бадали, агьалйирин терефнаанра иштирак’вал лазим ву. Гьяйифки, ихь ватандашар му жигьатнаан ярхлади гъузра.
Гьякьикьатдиз лигурхьа. Жямяаьтлугъ улхбариан мялум шулайиганси, чпин фагьумлу уьмриъ жюрбежюр дюшюшариъ руш’ват тутрувур текбирра адар. Гьарсар кас чан хусуси маракьар уьрхбан гъаразнаъ шула. Руш’ват тувбан бадали, вари рякъяр ишлетмиш апIуз хъюгъру. Дерди тамам апIбан кьяляхъ, руш’ват гъадабгъу кас тянкьидра апIуру. Учузра тялукь саягънан хабрар ачуз, амма аьрза адарди ахтармишар гъахуз читинди алабхъура. Аьрза бикIуз мажбур апIузра ихтияр адар. Руш’ват туву касди чан хушниинди аьрзара дибикIну ккунду.
Пуз ккундузузки, руш’ват гъадабгъурси, думу тувурра тахсиркар шула. Жвуван хушниинди руш’ват тувувал аьхю тахсиркарвал ву. Аьхиримжи вахтари жвуван хушниинди руш’ват тувбан дюшюшар ихь республикайиъ рякъяриин гьисабназ гъадагъна. Рякъюн гьяракат чIур апIбан жюрбежюр дюшюшарин гьякьнаан жавабдарвал гъабхуз даккунди, транспортдин улакьар хъаърайи ихь ватандашар рякъяриин къанунар уьрхбан гъаразнаъ айи гъуллугъчйириз руш’ват тувуз гьялак шула. Тялукь касариз, тахсиркарвалин гъагъивализ лигну, РФ-йин УК-йиз асас вуди, жаза улупна. Гьюкмин гъуллугъариъ айи вакилари, гъуллугънан йишв чпин хайирназ ишлетмиш апIури, руш’ват тIалаб апIурайи дюшюшариъ жавабдар гъуллугъариз мялумат тувувал лазим ву. Тялукь илтIикIуваларин натижайиъ лазим вуйи уьлчмйирра кьабул апIиди. Гьелелиг Хив райондиъ дициб илтIикIувал гьисабназ гъадабгънадар. Текрар апIураза, агьалйир коррупцияйиз аькси женг гъабхбан рякъюъ къанунарихьан ярхлади гъузра. Коррупцияйин аьхир дивбан бадали, жямяаьтлугъдин иштирак’вал, агьалйиринна къанун уьбхру гъуллугъарин вакиларин сабвал дубхьну ккунду. Агьалйирин жюрбежюр аьрзйир кьабул апIбан бадали, прокуратурайин багахь ишикI кебхнача. Дина гъафи кагъзар гьар йигъан ахтармиш апIури, гьисабназ гъадагъну, гьял апIурача. Райондин гьарсар ватандашдин месэлайиз дилигну, дугъаз къанундин бинайиинди кюмек тувуз гьязур вуча.
– Самурхан Фамусович, гъябгъюрайи йисан Хив райондиъ коррупцияйиз аькси вуди гъуху серенжемарин натижйирикан пуз шулин? Му рякъюъ тахсиркарвалар ашкар дапIнайин?
– Къанун уьбхру гъуллугъарин сатIи дестейи, коррупцияйиз аькси вуди кьабул дапIнайи уьмуми пландиз асас вуди, саб жерге серенжемар духна. Гьаци, йисан эвелариан башламиш дапIну, Асккан АрхътIарин ерли поселениейиъ агьалйириз жилар жара апIбаъ жиларин гьякьнаан вуйи къанунар тамам апIувал ахтармишар гъапIунча. УБЭП-дин гъуллугъчйирихъди сатIиди гъуху ахтармишарин натижайиъ ич гъуллугъчйири жилар жара апIруган гъулан администрацияйин главайи гъуллугъ чан хайирназ ишлетмиш апIбан 26 тахсиркарвал ашкар гъапIну. Натижайиъ 12 уголовный дело гъитIирккну. 12 тахсиркарвалин гьякьнаан ахтармишар гъахбан вахт улдубчIвнайивализ лигну, уголовный делойир гъитIирккундар. Улупнайи гъуллугъчийи тахсир чан кIул’ина гъибисну. Къайд апIураза, улупнайи саки вари тахсиркарвалар саб-сабдиз ухшарвал айидар ву. Силисчйири субут гъапIганси, тахсиркарвалар гъагъидар дар. Натижайиъ 4 уголовный делойин бинайиинди суддиъ тахсиркрин 80 агъзур манатдин журум гъапIну. Гьелбетда, улупнайи кас ляхнихьанра азад гъапIну.
Къанунсузди жара гъапIу вари жилар суддин къарариинди администрацияйин хусусиятназ кьяляхъ тувди. Душварин гьякьнаан вуйи документар батIул апIиди.
– Хъа улупнайи жилариин яшайишдин хулар дивнаш?
– Дицдар адар. Улупнайи мулкар ЛПХ-йириз жара дапIна. Администрацияйихьна кьяляхъ туву мулкар къанундин бинайиинди, вари терефар фикирназ гъадагъну, жямяаьтлугъдиз пай апIиди. Сифте нубатнаъди аьхю хизанарин игьтияжар тамам апIуб лазим ву.
Тялукь ахтармишар Хирижв гъулан поселениейиъра гъахурача. Гьамусдиз 3 тахсиркарвал ашкар дапIна. Душваъ серенжемар гъахувал ккудубкIнадар. Багахь вахтари жилар пай апIбан къанун йишвариин фици гьял апIураш, райондин саки вари ерли поселенйириъ ахтармиш апIиди.
Агьалйирихьна илтIикIури, пуз ккундузуз: тахсир апIувал гъябкъиган, улар уьлчIюкьюб лазим дар. Жвуван ихтиярар ва маракьар дюрхну ккунду.
– Ав, фунуб тахсиркарвалра гьял апIбан жигьатнаан аьрзачи аш, ахтармишар гъахувал рягьят ву. Хъа, уву субут апIурайиганси, аьрзачйир тек-бирра шуладар. Аьрза хьади илтIитIикIбан себеб вуди ихь агьалйири «балугъ кIулхъанди убтIуру», «пули агъавал апIурайи йишваъ намус ккебехъури аьдат ву» саягънан улхбар гъахуру. Белки, дурарин аьрзйириз лазим вуйи жавабар шули адруган, аьрзйирра адаршул?!
– Уву гьамусди вари жямяаьтлугъдиз метлеблу суал диврава. Прокуратурайиз хьади дуфну, кьабул гъапIу гьарсаб аьрзайин натижайихъан узу жаваб тувраза. Амма фунуб дюшюшдиъра къанундиз асас вуди ляхин дубхну ккунду. Аьрзачийи, хъял апIбан, гиранвалин гьиссариккди дуфну, аьрза тувра, сад йигъ улдубчIвайизра, аьрза кьяляхъ адабгъбан гьякьнаан аьрза хьади гъюри шулу. Тялукь дюшюшар гъулариъ гизаф шула. Учу фунур ватандашдизра чан ихтиярар уьрхбаъ кюмек тувуз гьязур вуча. Хъа дагъустанлуйири фунуб дюшюшдиъра, чан терефназди гьюрматсузвалиинди тахсир арайиз гъабхишра, къанундин терефтIан майил-мадатвалин, дуствалин терефар, рякъяр фикирназ хури шулу. Натижайиъ тахсиркарвалин тялукь дюшюшариъ кьюбиб терефар мясляаьтарихъна гъювали аьрзайизра аьхир дивра. Аьрзачийи аьрза кьяляхъ гъадабгъувалра тахсиркарвалин гьякьнаан ахтармишар дерккуз себеб дар. Учу арайиз дуфнайи тахсиркарвалин гъагъивализ лигури шулча. Фунуб тахсиркарвал ашкар апIбаъра аьрзачийин иштирак’вал аьхю кюмек ву. Учу къанунар дюзди тамам апIбиин гюзчивал гъабхурача. Амма, коррупцияйиин гъалиб хьпан бадали, жямяаьтлугъди къанундин тереф дюбхну, жавабдар гъуллугъарихъди сигъ аьлакьйир уьрхбаъ аьхю мяна а.

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top

Счетчик Index