ГлавнаяИнтервьюХалкьдин сяняаьткарвалин ирс

Халкьдин сяняаьткарвалин ирс

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (1 Голос)

7 8Мягьячгъала шагьриъ 2012-пи йисан декабрин 17-пи йигъан милли культурайин Центри чан раккнар арццнийи. Гьадму йигълан мина думу Центрин директорди лихурайир ихь ватанагьли, Хив райондин Мажвгул гъулан агьали Шагьнабат Аьлимягьямедова ву.

Январин 7-пи йигъан Шагьнабат Аьлимягьямедовайи учв бабкан гъахьи йигъ къайд гъапIну. Газатдин редакцияйин терефнаан дугъаз жандин сагъ’вал, кIван шадвал, ляхниъ хъуркьувалар ккун апIурача ва улихьна йигъари ич мухбир Наргиз Гюлечовайи дугъахъди гъубху интервью жикъиди исихъ чап апIурача.

– Шагьнабат Сяидмягьямедовна, сабпи нубатнаъди уву бабкан гъахьи йигъахъди тебрик апIураза. Хъа кьюбпи нубатнаъ уву апIурайи ляхникан ктибтнийиш, ккундийчуз.

 

– Узу бабкан гъахьи йигъахъди тебрик апIбаз учвуз чухсагъул. Гъит, ичв газатдизра хайлин хъуркьувалар ишри. Хъа йиз ляхникан ктибтуруш, милли культурайин Центр 2012-пи йисан ачмиш гъапIу йигъхъан мина узу душваъ директорди лихураза. 

Центриъ ачмиш дапIнайиб анжагъ выставкйир гъахру залтIан дайи. Учухьна хайлин касар, чпин сяняаьткарвалин, художествойин шей`ар мусу тувуз ккундучуз кIури, илтIикIуз хъюгънийи, гьаддиз Центриъ алверчивалин залра ачмиш апIбан къарар адабгъунча. Мушваъ масу туврайи шей`ариин артухъ кьимат иливурадар, анжагъ 10%. Гьамциб сатIиди адабгъу йикьрариин алверчйир рази гъахьну. Мидланра гъайри, Центриз сяняаьткарвалин шей`ар масу тувуз кIури гъюрайи касариз гьаруриз чан мурччв а. Хъа дарш, эвелиан ич планариъ айиб анжагъ саб выставкйир гъахру залтIан дайи. Дупну ккундуки, гьадму залиъра гьаммишан жюрбежюр конференцйир, выставкйир, заседанйир гъягъюри шулу. Гьаддихъди сабси, Центрин тешкилатчи Мягьямедкьади Гьясановдин жягьтлувалиинди ариш-веришчивал апIувалра гъябгъюра. Дугъу Центриъ лап аьхю кьадар халачйир (коллекция) уч дапIна.

Халачйирин мициб гъварч дюн`яйин гьич саб йишваъкьан адар. Йиз фикриан, вари табасаранлуйири ихь халачйирин гъварч уьбхбаз думу касдиз чухсагъул мялум дапIну ккунду. Мягьямедкьади Набиевичди му кьадар 70-пи, 80-пи ва 90-пи йисарин халачйир уч апIбиинди гъи ухьуз дурариз лигуз, дурар масу гъадагъуз мумкинвал ахьуз. Эгер гьаму кас дайиш, гъийин йигъаз Дагъустандиъ думукьан халачйир хьидайи. Фицики халачйир ихь ирс ву.

Дупну ккундуки, 90-пи йисари халачачивал ккадабхъуз хъюгъю, халачийихьна инсанарин ашкь гъудубгу вахтна, сарпидарди халачйирихьан табасаранар ярхла гъахьну. Гьадмуган ухьу ихь сяняаьт дюбхну ккундийи. Хъа халачйирин гъварч гъюбхюр дарги жви Мягьямедкьади Гьясанов гъахьну.

Центр ачмиш гьапIхъан мина 5 йисандин арайиъ мушваъ художествойин сяняаьткарвал артмиш апIбан хайлин выставкйир, жюрбежюр серенжемар кIули гъушну. Мина Францияйиан, Голландияйиан, Америкайиан илмарин вакиларра гъафну. Му жюрейин серенжемар гъахура кIури, учуз шулайи хайир адар. Дурар культура артмиш апIбан бадали гъахурайидар ву.

– Халачйир ктарди, му Центриъ сарун фу айичв?

– Центриъ сяняаьткарвалин хайлин жара шей`арра айич. Мисалназ, гьаму 5 йисандин арайиъ учу лап улихь вахтна ихь бабари алахьури гъахьи палтарин гъварчра уч гъапIунча. Гъи Центриъ думу вахтарин 16 жюрейин палтар айич. Гьелелиг му аьхир дар. Гьар йисан учу думу гъварч артухъ апIурача. Шей’арин гъварч уч апIруган алабхъурайи читинвал гьаддиъ аки, учу думу палатдин алатар са-сабди уч апIурадарча, уч апIурайиб сабишв`инди вари комплект вуйич. Магьа 5 йисандин арайиъ гьелелиг казакарин улихьгандин палат уч апIуз дубхьнадарчухьан.

– Хъанара ихь халачйирихьна кьяляхъ хътакурхьа. Гъийин йигъаз Центрин халачйирин гъварчнаъ швнуб чешнейин халачйир а?

– Гьамусяаьт ич халачйирин гъварчнаъ 47 чешнейин халачйир айич. Думу чешнйир ихь халкьдиндар ву, пуз шулдар, фицики халачийик кайи саспи шиклар жара йишварилан гъафидар ву. Ухьуз ихь чешнйир саб-кьюбра адар. Хъа имбудар вари Персияйиан ва жара йишвариан дуфну ухьуз ккуниганси илтIикIнайидар ву. Дурариз персарин ва вари кавказдин халачйир ву, кIури шулу.

Табасаран халачйирин имбуну халачйирихьан вуйи асас фаркьлувал чпин заан мюгькамвалиъ ва читин фурийиъ (шиклиъ) а. Вари йишвариъ ихь халачйириз варитIан ужудар халачйир ву, кIури шулу. Ихь хъуркьувал магьа гьаму ву.

– Мюгькамвал ктарди, сарун фуну жара лишнариинди ихь халачйир имбударихьан фаркьлу шула?

– Имбударихъди тевиган, ихь халачйир ккивнайи гиришнииндира ужуб ерийинуб вуйиб аьгъю шулу. Мисалназ, гьятта сабсиб мюгькамвалиндар вушра, табасаран халачйир чиб-чпихьан жара апIуз шулу,

фицики гьарсар халачачийин халачи убхбан чан хатI а. Гьаддиз дурарин чпин арайиъра фаркьвал а. Ужуб ерийин халачйир урхури, думу дишагьлийирин фабрикйириъ лихури 40-45 йис ву. Гъи ихь улихь дийибгънайи вазифа – халачйир табасаран, лезги, азербайжан халачйириз жара апIувал дар, ихь вазифа – думу циркил артмиш апIувал ву.

– Ухьуз ужудар, заан ерийин халачйир урхурайи фабрикйир ахьуз. Яв фикриан, фуну фабрикайиъ гьамусяаьт ужудар халачйир урхура?

– Хив райондиъ ЧIира кIуру гъул а. Ич дадайи гьарган кIуйи: «ЧIир`ари гъурху халачйир наан ашра аьгъю шулиз». Фицики, думу гъуландари урхру халачйирин мюгькамвалин кьадар адар. Имбунудари узкан гиран апIурушра, ЧIир`ари урхру халачйирик гьич саб кьюжли гугкьан шулдар. Гьамусяаьт варитIан заан ерийин халачйир Гъвандикк, Мажвгул, ЧIира, Ляхла ва Халагъ гъулариъ урхура.

– Аьхиримжи вахтари тазади гъядабтIнайи халачи кми-кмиди убччури рябкъюра. ЦIийи халачи гьаз убччурайиб ву?

– Думу ляхин тазади гъубху халачийин мурсларин ери, яна дурарилан ранг улдубчIвуруш, ахтармиш апIбаз гъабхурайиб ву. Ухьуз аьгъдар кIури, улихьдин вахтарира ихь халачйир урччури гъахьну. Амма думуган дурар Европайиъ, массу гъадагъну, дурарин эйсйир гъахьидари урччуйи.

ЦIийи халачйир урччбан сабсана себеб – мурслиин али лазим дару чIар марцц дубхьну, халачийи уччву акв тувруси дебккувал ву.

Къайд дапIну ккундуки, гьамусяаьт мурслар асас вуди табии рангарихьди рихьура. Думу рангар халачи сабпи ражари убччайизкьан улдучIвури шулу. Гьаддизра кIури, халачйир урччурайидар ву. Анжагь гьаму вари ляхнар апIбан кьяляхътIан ихь халачйириз варитIан ужудар кIурадар.

– Эгер мурслар табии дару жюрейин рангарихъди дирихьнайидар вуш?

– Фициб жюрейиинди мурслар дирихьнашра, гъядабтIбан кьяляхъ халачи дубччну ккунду. Ич Центриъ айи вари халачйир Германияйин Гамбургдиъ дурччнайидар ва, сур ктрабхьбан бадали, лазим вуйи дармнар йивнайидар ву. Гьаддиз дурарик варидарик «Гамбург» кIуру кIаж ка, ва му халачйириз гъира сур фтиз кIуруш, аьгъдар.

– Центри халачйирин выставка гъабхуз планарик ктарин?

– Дюзди гъапиш, Центриъ выставка гъабхуз планарик кайиз. Думу выставка гьарганси сад-кьюд йигъандинуб ваъ, хъа саб вазлинуб дубхьну ккундайиз. Узу планламиш апIурайиганси, выставкайиъ гьар йигъан халачачивалихъди аьлакьалу мастер-классар улупиди. Узуз думу выставка аьдати халачи кибхну, хъасин ктабгъру выставка дубхьну ккунди адариз. Думу серенжем, вари дюн`яйиъси, милли культурайин заан дережайиъди гъабхур кIури, умуд кивназа.

– Центриз хурайи шей`ар гьарсари чпин хушниинди хурайидар вуйин, даршсана дурар учву масу гъадагъурачва?

– Асас вуди мушваъ айи ва ади гъахьи вари шей`арра чпи инсанари масу тувуз кIури, духну диврайидар ву. Шейъ масу тувбан кьяляхъ, дурари чпин гьякъи гъадабгъура. Хъа центриъ шей`ар масу туври дуснайи шубариз маважиб ич жибдиан туврача. Мидланра гъайри, ич Центриз саспи касари пешкешдира шей`ар хури шулу (самоварар, гажнар). ИкибаштIан, пешкешди туву дицдар шей`ар учу масу туврадарча.

Гьацира саспи художникариз вая жара яратмиш апIру касариз кюмек хьпан бадали, дурарин выставкйирра тешкил апIури шулча. Гьаддиз магьа 5 йисандин арайиъ му Центрин директорди лихурайихъан мина узу хайлин жюрбежюр инсанарихъди гюрюшмиш хьуз, гаф-чIал апIуз, дурариз кюмек тувуз мажбур гъахьунза. ИкибаштIан, думу кюмек анжагъ сар узхьан вуйиб дар, думу кюмек асас вуди Мягьямедкьади Набиевичдихьан ву.

– Шагьнабат Сяидмягьямедовна, мяналу сюгьбат гъабхбаз увуз чухсагъул. АпIурайи ляхниъ хъанара артухъ хъуркьувалар ишривуз.

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top