ГлавнаяОбществоДадайин кIван гьарай

Дадайин кIван гьарай

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 4.92 (12 Голосов)

4«Дийигъ!
Миван!!
Ис апIин хил! Гьадабгъ яракь,
Дадайин кIваъ апIайиз пакь!
Фуну битIру гъапIунвуз кьацI?
Фуж ву гъапIур уьмур яв гьацI!»

Сувайнат Кюребекова 

Уьмри жюрбежюр инсанарихъди таниш хьуб кьисмат апIуру. Жиниб дар, инсанарин кьисматарра жюрбежюрдар шули аьдат ву: маракьлудар ва хъуркьуваларихъди гъизгъиндар ва, аьксина, пашман дюшюшарин натижайиъ ул’ин нивгъ алди яшайиш хъапIрайидар. Ислягь уьлкейиъ маракьлу уьмрин сагьибарра гизаф шулу, хъа гъулай ва хатIасуз яшайишдиз манигъ’вал апIурайи себебарин арайиъ экстремизмна терроризм, наркомания ва алкоголизм лайикьлуди учIву ХХI аьсриъ, гьяйифки, юкIв сефилвалиъ айи сагьибарра цIиб адар.

– Йиз, гъулан фельдшервалинна акушервалин пунктдиъ лихури, агьалйирин сагъламвалин гъаразнаъ ади гьамус саки 30 йистIан артухъ вуйиз. Йиз уьмрин юлдаш, Кьибла Дагъустандиъ жавабдар гъуллугънаъ лихури, гьарсаб вахтна чан баркаллувалиинди хайлиндариз мялум ву. Учу аьдати дагълу хизанариъси, ич уьмур дабалгнайча. Аллагьди учуз кьюр байра пешкеш гъапIну. Хизандиъ сар-сарихьна гьюрмат уьбхювал, аьхюр-бицIир аьгъюди веледариз яшайиш ккабалгуз улупувал ич уьмрин мянайиз илтIибкIнийи.

Пуз ккундузуз, кьюрид баярира мектебдиъ ужудар аьгъювалар улупбиинди учу рази апIури гъахьну. Хиял апIин, дурар ич чпихъди аьлакьалу вуйи умудар тамам апIбан гъаразнаъ а! Яшайишдин хайлин терефариан кьитвал гьисс апIурайи саб жерге йиз тай дишагьлийирин арайиъ узу бахтавар дишагьлиси гьисс апIуйза, – гъапнийи сюгьбатнан эвелиъ, чан юкIв ачухъ апIури, Мильянатди (дугъан тIалабниинди ччвурар гьюдюхюз мажбур гъахьунза). – Амма, гьяйифки, узу йиз уьмриз кьимат тувуз гьялак гъахьивалин гьамус гъавриъ гъахьунза.
Мектебдиъ ужудар аьгъювалар гъадагъурайиб рябкъюри, узуна йиз уьмрин юлдаш Мислимди ич баярихьди Урусатдин ужударсдар вузариъ илим гъадабгъуз гъитуз мясляаьт гъапIнийча. Аьхюну бай Максимди чав хатIалу дюшюшариъ инсанариз кюмекназ гъюз гьязур вуйиваликан, чан гележег МЧС-дин гъуллугънахъди сатIи апIуз ккуниваликан вуйи ниятар ачухъ гъапIнийи.

Мектебдиъ аьхиримжи зенгра гъивнийи. Йиз Максим, йиз уларин акв, аьхю духьна-йивалихъ читиндитIан хъугъуз шули адайзухьан. Дугъу Саб вуйи имтигьнарианра ужудар натижйир улупнийи. Ва 2015-пи йисан мектеб ккудубкIу йиз Максимди илим ва пишекарвал гъадабгъбан рякъ Воронеж шагьрин Урусатдин ГПС МЧС-дин институтдиъ давам гъапIнийи. Мялимарра дугъ’ин разиди вуйивали узу лапра дамагълу апIурайи. Узу, бализ саки гьар йигъан зенгар апIури, дугъан яшайишдин, дарсарин гьякьнаан ахтармишар гъахури шуйза. Дугъан студентвалин сифтейин кьюд йис ич хизандин аьдатариз тялукь рангариинди ахмиш гъахьнийи. Кьяляхъна балин улхбариан ашкар шулайи уьмрихьна вуйи лигбари, гьарсар дадайинси, йиз кIвакра гъалабулугъвал кипуз хъюгъю. Максимди улупнайи вуздиъ хьубариз урхурайи. Амма гьадму саб вахтна дугъу аьхиримжи йисари модайиз гъафи жюрбежюр шаксуз мусурмнарин тереф уьбхюри, улхбар гъахуз хъюгънийи. Бали узхьан фу-вуш жинди гъибтрайивалин гъавриъ айза. Амма дугъу, чан «сир» ижмиди уьбхюрайи. Кьяляхъна йисари тятIилариз гъулаз гъафиган, Максимди мужрийиз лапра гъуллугъ апIурайивали ич юкIвар сикинсуз гъапIнийи. Мислимдира узура балихъди ижмишнаан гъаврикк ккаъбан сюгьбатар гъурхнийча. Думу, рябкъру гьялариан, дигиш гъахьнийи: мужри ккадапIнийи, амма гъудгнар апIувал, му гьарсар мусурмандин фарз вуйиб субут дапIну, давам гъапIнийи. Учура сарун бализ илзигундайча.

Йиз Максим 5-пи курсназ удучIву. Бай, багарихьди заан образование гъадабгъну, чан умударихъ хъуркьрайиваликан вуйи аку хиялари йиз юкIв абцIнайи. Амма, гьяйифки, узу гьичра гъалатI шулайза: ЦIийи Йис багахь шулайиган, Максим хабарсузди гъулаз гъафнийи. Узуна чан адаш учв гъулаз гъювалин себебнан бегьемди гъавриккра ккадраъди, дугъу мусурмандиз чанубсиб илим ва пише лазим даруваликан, чан мусурман гъардшарихъди ислягьвал ва гьякь’вал абгурайи дустариз кюмекназ гъягъюз ният айиваликан гъапнийи. Му йигълан тина узуз дюн’я мучIу гъабхьну. Ич хизандиъ агъавал апIурайи умунвал ва сакитвал наанди-вуш гъудубгну», – аьлава гъапIну Мильянатди.

Дишагьлийин улхбариан мялум гъабшиганси, дурари чпин уьмрин мурад-метлеб вуйи жвуван велед ИГИЛ-ин иштиракчйирихьан ярхлади гъюрхну. Гьелбетда, думу ляхин абйир-бабариз думукьан рягьятди алабхъундар.

– Сирияйин аьтрафариин ИГИЛ-ин террористарин арайиъ ихь ватандашарра айиваликан кми-кмиди ебхьури шуйзуз. Дюзди кIурза, сикин дарди терроризмдин писваликан улхурашра, дидиз думукьан иб туври шулдайза. Фицики узу гьаз-вуш гьар вахтна, йиз веледарик му тIягъюн кубкIидар дупну, инанмиш вуйза. Инсан фунуб балара чак ктрубкIи гъавриъ шулдар, кIури шулу. Му гафарин деринвалин гьамус гъавриъ гъахьунза.

Гьякьикьатди субут апIурайиси, абйир-бабарихьан ярхлади гъурабатдиъ айи йиз Максимра, ИГИЛ-ин тереф уьбхюри гъахьи, кIулиъ ялгъуз диндикантIан фикир адру нярс касарин тясирнакк ккахъну, алдатмиш гъахьну. Аллагьдиз шюкюр ибшри, учхьан думу кьадарсуз вуйи улхбаринна нивгъарин натижайиъ, улупнайи ифи удубзру гьяракатарихьан уьрхюз удуркьну. Максим чав гъалатI шулайивалин гъавриъ ву. ИГИЛ-ин терефкрарихьан ярхла гъахьну.

Гьамусяаьт йиз бай, эвленмиш духьну, учухъди яшамиш шула. Швушв гизаф савадлу дишагьли ву: дугъу юкIв гъагъи дакьикьйириъ узуз сабур туври шулу. Худли цIибди вушра юкIв алдапIурайиз. Вушра, гьякьлуди кIурза, архаинди ахузкьан шули имдарзухьан. Нярс касари хъанара йиз веледар алдатмиш апIбакан вуйи фикрари узуз сикинвал туврадар. Гележегдиъ уж’валнак, ислягьвалик умуд кивуз ккундузуз», – кIура му дишагьлийи, уларилан нивгъар марцц апIури.

Ав, терроризмдин тясирнакк ихь ватанагьлийир ккахъувалин гьякьнаан му саб дюшюш дар. Ихь арайиъра терроризмдин, гьадму гьисабнаан ИГИЛ-ин кум кубкIу хизанар а. Хив райондин къанун ва къайда уьбхру гъуллугънан УР-дин жавабдар вакил Аь. Вердиевди субут апIурайиси, улупнайи вахтназ Сирияйин аьтрафариин ИГИЛ-ин жергйириъ 9 кас Хив райондин вакиларра а. Бязи мялуматариз асас вуди, дурариз гьарсариз уьмрин юлдшарна веледарра а. Аьгьвалатнакан багахьлуйириз хабар а, амма дурарихьан саб жюрейинра уьлчмйир кьабул апIуз шуладар. Террористариз я миллет, я багъри Ватан, я абйир-бабар аьгъюди гъузрадар.

Ав, зиихъ улупнайи саб дюшюшниинди терроризмдин йисирвалиъ ахърайи хизанарин сиягь ккудубкIурадар.

Саб вахтна республикайиъ арайиз гъафи аьгьвалат кIваина гъабхиш, гъи саламатди а, пузра шулу. Вушра, архаинвализра мюгьлет тувуз шулдар, фицики террористарин тясирнакк ккахъну, му хатIалу рякъюн тереф уьбхюз гьязурвалин кьастар айи жигьилар гьелелиг гъузра. Гьелбетда, мициб гьякьикьатдиз себебарра хайлин а. Жигьилариз азад вахт гизаф айин? Дарш дурарикан гьарсар хизандиз гъазанжар хпан метлебари му хатIалу рякъюз жалб апIурайкIан? Даршсана йишвариин терроризмдиз аькси гъаврикк ккаъбан ляхин бегьемди гъабхурадарин? Мушваъ тялукь саягънан кьатI’и жаваб адру суалар гьелелиг хайлин гъузра. Жаваб тувузра, хиял апIин, гьялак шуладар. Анжагъ саб ижмишнаан къайд апIуз шулу: терроризмдин пис идеологияйихьан наслар дюрхну, дурариз ислягь гележег яратмиш апIувал, шаксуз, гьарсар ватандашдикан асиллу ву.

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top