ГлавнаяСельское хозяйствоТIумтIарин заан бегьер уч гъапIну

ТIумтIарин заан бегьер уч гъапIну

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (1 Голос)

3аyМялум вуйиганси, ихь республикайиъ Дагъустан Республика артмиш апIбаан чпиз артухъди фикир туврайи швнуб-саб проект тамам апIура, гьадму гьисабнаан гъулан мяишатдиъ уьмриз кечермиш апIурайи «Мянфяаьтлу агропромышленный комплекс» кIуру проектра. Думу проект тамам апIбаз «Табасаран район» МР-иъ аьхю фикир тувра. Иллагьки гъийин вахтна дурумлуди гъазанжар хурайи тIумутIчивалин цирклиз. Дици вуйивалин гьякьнаан тIумутIчйирин ляхнин натижйири ачухъди мялум апIура. Цци Табасаран райондин тIумутIчивалин цирклиъ лихурайидари 15835 тонна бегьер уч гъапIну. Сачдин улупуб 5486 тонна вуйи. Гьаци, сачдин йисантIан цци тIумутIчйири саки шубуб ражари артухъди бегьер гьясил гъапIну. 

– Му райондин тIумутIчивалин цирклиъ лихурайидарин аьхю хъуркьувал ву, – гъапнийи ич гюрюшдиъ райадминистрацияйин «Гъулан мяишатдин отдел» МБУ-йин директор Камил Гьяжиевди. – Ккудубшу аьсрин 1990-пи йисарихъан мина райондиъ дициб заан бегьер сабпи ражну вуди уч дапIна. СССР-ин варитIан ужударсдар бегьерар гъадагъурайи 80-пи йисарин вахтари райондиъ уч гъапIу варитIан заан вуйи бегьер уьмуми гьисабниинди 24 агъзур тонна вуди гъабхьну. Кьялан гьисабниинди гьарсаб гектарилан гъадабгъурайи бегьерин кьадарнан сяргьят 80 центнер вуйи. Думу вахтари му аьхю натижаси гьисаб апIуйи. ТIумтIин багъларира гизаф йишвар дидиснайи. Хъа учу багахь вахтари, багъларин кьадар цIиб вуди, думу сяргьятдилан улдучIвбанди вуча, – къайд гъапIнийи Камил Гьяжиевди.
Ццийин йисан райондиъ 1113,7 гектар бегьер туврайи тIумтIин багълар айи. Дурарикан 147 гектар агьалйирин хусуси кюмекнан мяишатариъ айидар ву. Агьалйирин кюмекнан мяишатариъ, гьарсаб гектарилан кьялан гьисабниинди 155 центнер уч апIури, 2278 тонна тIумтIар гъадагъну.
Мяишатарин арайиъ варитIан аьхю бегьер ДЗИВ-ди гьясил гъапIну. Дидиз 697 гектар бегьер туврайи багълар а. Вари бегьер 11679 тонна гъадабгъну, му гьарсаб гектарилан 168 центнер гъадабгъубвал гьисаб шула.
– Мициб бегьерлувал райондин гъулан мяишатдин тарихдиъ гъабхьиб дайи, – кIура Камил Гьяжиевди. – Хъа саб жерге мяишатари думутIанна заан бегьерлувал гъазанмиш гъапIну. Месела, «Агъасиев» КФХ-йиз 3,5 гектар багъ а, гьарсаб гектариан 171 центнер тIумтIар уч гъапIну, уьмуми гьисабниинди – 60 тонна. «Заря» КФХ-йиъ (ТIивак) думутIанна аьхю натижа гъазанмиш дапIна. Чпиз айи 20,5 гектариан душваъ 416 тонна тIумтIар уч гъапIну. Гьарсаб гектарилан кьялан гьисабниинди – 203 центнер. Хъа думу аьхиримжи сяргьят дар. Гьарсаб гектарилан тIумтIарин варитIан аьхю бегьер уч апIбан рекорд 2017-пи йисан Табасаран райондиъ «Агропродукт» ООО-йи дивну. Чпиз айи 26 гектариан 548 тонна тIумтIар уч гъапIну. Гьарсаб гектарилан кьялан гьисабниинди – 211 центнер. Эгер улихьна йисарихь теври гъахьиш, месела, 2013-пи йисан райондиъ кьялан гьисабниинди гьарсаб гектарилан 36 центнер, 2014-пи йисан – 55 центнер тIумтIар уч гъапIнийи.
Жара мяишатарира улхьан йисаритIан заан бегьерар гьясил гъапIну. Гьаци, Ярса гъул’ан вуйи «Нурбалаев М» КФХ-йиъ чпиз айи 24 гектариан 291 тонна тIумтар уч гъапIну. Му гьарсаб гектарилан 121 центнер уч апIувал ву. «Гьясанов Паша» КФХ-йиъ 120 тонна бегьер уч гъапIну. Думу мяишатдиз 20 гектар бегьер туврайи багъар а. Гьарсаб гектарилан 62,5 центнер гъадабгъувал гьисаб шула. «Виноградарь» ООО-йиъ чпиз айи 63,5 гектар багъариан 289 тонна бегьер уч гъапIну, яна гьарсаб гектарилан – 46 центнер. ВаритIан асккан натижйир «Садар» ООО-йин ву. Думу мяишатдиз 55,2 гектар багъар а. Гьарсаб гектарилан 27 центнер уч гъапIну. Вари бегьер – 147 тонна.
Къайд дапIну ккундуки, тIумтIарин бегьер уч апIбаъ райондин вари гъуларин поселенйириан рабочйир иштирак гъахьну.
Уьмуми гьисабниинди, зиихънара къайд дапIнайиганси, тIумтIарин гьясилвалиъ райондиъ зат дархьисдар улупбар гъазанмиш дапIна. Фици дурар гъазанмиш дапIнаш, тIумтIар гьясил апIбан циркил артмиш апIбаан гележегдиз фицдар планар-ниятар аш, Камил Гьяжиевди гьамци гъапнийи: «Асасуб гьадму вуки, Табасаран райондин тIумутIчйири чпин гьясилвалиъ варитIан ужубсиб тажруба ишлетмиш апIура, гьадму гьисабнаан харижи уьлкйирин фермераринубра. ДумутIанна савайи, варитIан ужударсдар вахтари агротехникайин лазим вуйи серенжемар кIули гъухну. ТIумтIар гьясил апIбан тажруба аьгъю апIури, месела, ТIивак гъулан агьали Мягьямед Къурбанов Германияйиъ стажировкайиъ гъахьну. Думу «Заря» КФХ-йин кIулиъ айи Аьбдулмалик Къурбановдин бай ву. Хъа, зиихъ улупнайиси, «Заря» КФХ-йиъ цци гьарсаб гектарилан 203 центнер бегьер уч гъапIну. Учу, – давам гъапIнийи Камил Гьяжиевди, – гектарин бегьерлувал за апIбаз аьхю эгьемият туврайиси, тIумтIин багълар гьатIарццбазра, дурар яркьу апIбазра аьхю фикир туврача. Гьадму метлебниинди райондиъ 6 гектариъ (кьюб гектариъ ЦIанак гъулаъ Низам Небиевдин КФХ-йиъ ва 4 гектариъ ТинитI гъулаъ Тофик Гюловдин КФХ-йиъ) питомник ибтна. Уьмуми гьисабниинди, думу питомникдиъ 600 агъзуртIан артухъ чIерйир гьязур дапIна. Хъа улурхьру тазар Дербент райондин мяишатариан гъахунча. Улихьнаси набататар уьрхбан станцияйиъ думу чIерйирин ахтармиш’валар гъапIну ва сертификат тувну. «Бильгандаш» ва «Иланхол» гъанавар цIийи алаували тIумутIчивал ва гъулан мяишатдин жара цирклар артмиш апIбаз аьхю гьяракат тувну. ЦIийи технологйириинди вуйи тIумтIин цIийи багъар итуз хайлин плантажар гъитIирккна. Месела, ЧвулатI гъулаъ Аьбдулвагьаб Гьяшимовди 180 гектариъ, ТIаттил гъул’ан вуйи Тофик Гюловди 80 гектариъ, ТIивак гъул’ан вуйи Аьбдулмалик Къурбановди 37 гектариъ, Гюгьрягъ гъул'ан вуйи Гьяжиаьли Ферзиловди 10 гектариъ, Гелин-Батан гъулаъ Амирах Гьяжиевди 20 гектариъ плантаж гъитIибккна».
Гьелбетда, бегьерлувал за апIбаъ гъулан мяишатдин гьясилвалиъ лихурайидар гьевеслу апIбан эгьемиятра бицIиб дар. Ккудубшу гъулан мяишатдин йисандин натижйириинди, месела, Аьбдулмалик Къурбановдиз «РД-йин гъулан мяишатдин лайикьлу гъуллугъчи» гьюрматлу ччвур тувнийи, Паша Гьясановдиз, Нажмудин Идрисовдиз райондин главайин терефнаан Гьюрматнан грамотйир тувнийи. Шаксузди, Камил Гьяжиевдин гафариинди, ццийин гъулан мяишатдин йисандин натижйирииндира ужударсдар натижйир гъазанмиш гъапIдар гьевеслу апIиди.
Райондиъ тIумутIчйири бегьер уч гъапIну. Ужуб бегьер. Гьамус дурарин улихь цIийи йисандин бегьериз вуйи гъайгъушнар дийигъна.

Шиклиъ: Дербентдин «ДЗИВ» ООО-йин Табасаран райондин аьт-рафариин али «3-пи нумрайин агроцех» мяишатдиъ тIумтIарин бегьер уч апIурайи вахтна. (Шикил авторин архивдиан ву).

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top