Узу 5-6 йисарин яшнаъ айи вахтари ич абайи чахъди кми-кмиди рягъниккна хю рябгъюз хъади гъягъюри шуйзу. Гьадму вахтар гьамусра уларихь хьмийиз. Ич гъулаъ (НичIрас) хутIлар урзури, гадар апIури, ккадабцIу дяхнин бегьернакан хюйир рягъюри лап кьаназкьан имийи. Хъа гъулан багарихь хьайи рягъяр ккадахьбан кьяляхъ, гъуландар чпин дяхнар рягъюз Хив райондин АьрхъитI гъулаз ва Табасаран райондин Лижва гъулаз гъягъюри шуйи. Думу ляхинра кьаназ давам гъабхьундайи…
Улихьна йигъари, ТIюрягъ гъулаъ 1990-пи йисари ккадабхъу рягъ цIийи алапIну, душваъ хюйир рягъюра кIури, хабар гъабхьунзуз. Чан харжариинди рягъ цIийи алапIур ТIюрягъ гъулан агьали Эрисман Мусаев ву.
«Гюмихьна удучIвиган, гъулан агьалйирикан гьаммишан ебхьури шлуб саб вуйзуз – гьятта ипIурайи уьлкьан марцциб, химия ктруб имдруваликан гафар. Кми-кмиди рягъникк гъярябгъю хюйин уьлерра кIваина хури шуйи. Нубатнан ражари гюмихь му гафар гъеерхьган, фикир дапIну, ич тухмин рягъ цIийи алапIуз къарар адабгъунза.
Му ляхин дишлади кIулиз адабгъуз шлуб дар. Дидиз вахтра, дакьатарра лазим ву. Гьаддиз хал-хизандихъди, гъуландарихъди гаф-чIал дапIну, варидарин фикрар гьисабназ гъадагъну, рягъ цIийи алапIуз хъюгъюнза. 180 метрин манзилнаъди 100 миллиметрин диаметр айи турбйир ккирчну, рягънин цIабрар илдицбан бадали, шид гъизигунза, имбуну ляхнарра тамам дапIну, саб бицIи вахтнан арайиъ рягъ таза алапIунза. Расвалин вари ляхнар тамам апIуз 50 агъзур манат харж гъабхьнийиз.
Гъи вари гъуландар разиди а. Рягъ ачмиш апIру йигъан ич гъулан агьали Аьбдуляли Муртазялиевди чан терефнаан рягъниз Кьур’андин китаб багъиш гъапIну. Дугъаз аьхю вуйи чухсагъул», – ктибтнийи узуз Эрисман Мусаевди.
Му жягьтлу касди къайд гъапIганси, рягъниз Табасаран райондин Мягьрягъ ва Гюгьрягъ гъулариъ гьясил дапIнайи 4 тонна дяхин масу гъадабгъну, думу рягъникк дярябгъну, гъабхьи 2-пи сортнан хю муштарйириз масу тувра.
«Саб сяаьтнан арайиъ рягъникк 4 килограмм хю рябгъюра. Думура дяхникан асиллу ву. Эгер дяхин ужуди дебццнайиб вуш, дидкан хюра артухъди шулу. Мициб рягъникк гъярябгъю хю лап мянфяаьтлуб, ицциб шулу. Мисал вуди гъадабгъиш, гьаму хюйикан гъубжу уьл 5 йигъандин арайиъ зат дигиш шулдар. Думу гьаци гъюрдалдира ва иццидира гъубзру.
Гьамусяаьт инсанари асас вуди ипIурайиб кIару хюйин уьл ву. Фицики дидин иццивал ва мянфяаьтлувал лизиб-динтIан швнуб-саб ражари артухъди ву.
Гележегдиъ рягъникк хилин рягъярра, кьутра дивуз ва убжури мани уьлра масу тувуз планламиш дапIназа», – мялум гъапIнийи рягънихъни.
Йиз фикриан, мициб ляхин гъулариъ ухдитIан дапIну ккундийи. Фицики аьхиримжи вахтари республикайиъ туризмдин циркил гьяракатниинди артмиш шула, хъа му жюрейиинди хю рябгъюрайи рягъникан хайир гъабхьиш, туристарин кьадар гьадму терефназдира артухъ хьибди кIури, умуд кивраза.
