Умгьанат Сулейманова
Июндин 1-ди БицIидар уьрхбан варидюн’яйин йигъ къайд гъапIну.
Думу йигъан бицIидар уьрхбаз тялукь вуйи мярака Дербент шагьриъ яшнакк ккудрукьу йитим бицIидарин социально-реабилитационный цетриъра кIули гъубшнийи. Душваъ айи бицIидарин юкIвар шад апIуз жямяаьтлугъ касар, бизнесменар, Дагъустан Республикайин жиларинна мал-мутмуйин министр Заур Эминов, Дербент шагьрин администрацияйин гъуллугъчйир, меценат, Дагъустан халкьдин Игит Айваз Рамазанов, жямяаьтлугъ кас Мурадяли Гъараханов ва дугъан хпир Минаханум, Табасаран халкьдин артистка Марьям Къазиева, дагъустан эстрадайин жара артистар гъафнийи.
Дупну ккундуки, Айваз Рамазановдихъди гъафи ихь жямяаьтлугъ дестейи бицIидариз велосипедар, жюрбежюр пешкешар гъахну.
Серенжем реабилитацияйин центрин директор Шекерханум Рягьимхановайи ачмиш гъапIнийи. Дугъу сабпи нубатнаъ вари уч духьнайидар БицIидарин йигъахъди тебрик гъапIнийи ва сабпи гаф РД-йин жиларинна мал-мутмуйин министр Заур Эминовдиз тувнийи.
– Гьарсаб хизандин, аба-бабан варитIан асас месэла ихь аьхю шулайи наслиз гележегдин уьмриъ шараитар яратмиш апIуб, дурарикан жямяаьтлугъ инсанар ва бахтлу касар ктауб ву. Фуну ляхин апIурушра, гележег бадали апIуру, хъа ихь варидарин гележег бицIидар вуйихь. Му реабилитационный центриъ читин уьмур кьисмат гъабхьи хайлин баяр-шубар яшамиш шула. Гъи, дугъриданна, му бицIидар ккуни касар вари гьаму серенжемдиъ иштирак шула, хъа дурарин абйир-бабар адрували ухьук гъалабалугъвал кипра. Ихь халкьдихьна илтIикIури кIураза: гъи ухьу му йитим бицIидарихьна гъайгъусузди духьну ккундар. БицIидар жарадариндар шлуб дар, гьарсарихьан йитимханйириъ айидариз шаду дакьикьйир пешкеш апIуз шулу! БицIидарин ва живанарин уьмур хъана акуб апIуб ихь хилиъ а. Дурариз лазим вуйи шей’арси, кIван манишинра пешкеш апIуб лазим ву!» – гъапнийи Заур Эминовди.
Серенжемдин кьяляхъ социально-реабилитационный центрин директор Шекерханум Рягьимхановайихъди гаф-чIал гъапIунза. Дупну ккундуки, Шекерханум Рягьимхановайин му центриъ лихури 23 йис ву. Чав апIурайи марцци ляхниз лигну, 2023-пи йисан думу яшнакк ккудрукьу йитим бицIидариз вуйи социально-реабилитационный центрин директорди тяйн апIуру. Гъи му центриъ айи 33 бицIирихъди 49 касди ляхин гъабхура.
– Мялум вуйиганси, Дугъустан Республика гизаф бицIидар айивалиинди адлу ву. Ва бицIидарин кьадар, яваш-явашди вушра, йислан-йисаз артухъ шула. Статистикайи ухьуз туврайи мялуматариинди, ихь республикайиъ абйир-бабарин гюзчиваликк ккадарди гъузнайи бицIидарин жергйир яркъу шула. Саламатвал адру хизанариъ аргъаж шулайи хайлин бицIидар къанунар чIур апIрудар шулу, дурар лайикь дару рякъюъди гъягъюз чалашмиш шулу, аьхюдарихъ хъпехъурдар. Аьхиримжи йисари бегьем дару хизанариъ уьрхюрайи бицIидарин кьадарра аьхюб вуди гъубзра. Узу регьбервал туврайи тешкилатдиз чан программа айич. Дидиъ йитимханйирин ва интернатарин бицIидарихъди гъабхурайи ляхнин вари терефар фикриз гъадагънача. Программа яратмиш апIбан асас метлеб баяр-шубариз уьмриъ жавабдарвалиинди учIвуз кюмек тувуб вуйич.
Ляхнин тажрубайиан аьгъю шлуганси, йитимханайиан удучIву баяр-шубар машна-машди уьмрин пис гьякьикьатдихъди, дидин гъайгъушнарихъди ва читинваларихъди расалмиш шулу. Ва баяр-шубариз чпин ихтиярар уьрхюз, читинваларихъди женг гъабхуз аьгъюди шулдар. Гьаддиз дурарикан гизафдар рякълан улдугуз мумкин ву. Гьаци вуйиган, учу дурариз кюмек вуди «Уьмрин мектеб» кIуру программа дюзмиш гъапIунча. Ич центриъ читин уьмур кьисмат гъабхьи хайлин бицIидар а: аьхю абайи ва бабу тербияламиш гъапIдар, абйир-бабар гъийихдар, йисариинди дургри шлу абйир-бабарин веледар. Дурариз уьмрин рякъ сарун учу ккабалгну ккунду. Аьхю тухум хъади, хъа багъри инсанарикан фужкIа дяргъру бицIидарра айич.
Эгер жарарин иццрушнакан увуз хабар адарш, уву уьмур гьавайиди хъапIрава! Гъи му ич центриз дуфнайи касарин кIубанвализ, ужудар ляхнариз лигури, шадвал гьисс апIураза, фицики гъи жигьил насли кIван жумартвал дудубгну адрувал ашкар шулазуз. Ич метлеб ихь бицIидар ляхин адарди, эйси хътарди кючйиригъ гъяхьуз гъидритуб вуйич. Дурарин кIул’ин гъваъ алди ккундучуз. Хъугърача, ужудар инсанарин кьувватар гъварч дапIну, ихь ниятар кIулиз адагъидихьа.
КIул’инди чухсагъул пуз ккундузуз Айваз Рамазановдиз. Гьякьлуди кIурза, му касдин жумартвалиин вари гьяйран вуча. Гъийин читин девриъ мициб гъудубкьу хасият хъайи инсанар цIарудитIан адар. Дурар абйир-бабарин умунвалихъ мягьрумди вуйи бицIидарин гъайгъушнаъ шулу. Айваз Рамазановди йитимханйириз гизаф пешкешар хури шулу. БицIидариз фукIара гьудрубкIри гъабхьиш, зенг гъапIубси, Айваз Гьюсейнович дишла дуфну хъуркьру.
Дупну ккундуки, бицIидар гьарсаб уьлкейин гележег ву. Абйирин айтуйиъ кIура: «Яв гележег ккабалгуз ккундуш, бицIидариз лиг». Ав, гележегдин вари ужувлар ухьу бицIириз ккабалгу уьмрилан асиллу ву. Кавказдиъ инсанар чпин тIабиаьтдиинди жумартдар ва гъвалахъ хъайи касдиз уж’вал кайидар ву. Дуфнайи хялари му йитим бицIидариз чпин гъайгъушнаъ айивал гьисс апIуз мумкинвал тувра. Гьит йисан саб ражарикьан дурариз чпира бахтлу инсанар вуди рякъри, – натижа гъивнийи Шекерханум Рягьимхановайи.
