Гюльнара Мягьямедова
Дагъустандин радиотелевизионный центри республикайин агьалйир телевидениейин ва радиойин программйирихъди тямин апIури магьа 65 йис тамам дубхьна. Гьаму йисарин арайиъ идара артмиш шули, тешкиллувалин гъурулуш дигиш гъабхьнушра, думу Дагъустандин телевидение ва радиовещание арайиз гъюбан ва артмиш хьпан бина вуди гъубзна. Радиотелевизионный центрин кюмекниинди республикайин ягъал дагълариъра, дерйириъра кмиди агьалйирихьан ихь региондиъ, Урусатдиъ ва вари дюн’яйиъ гъягъюрайи гьядисйирикан мялуматарихъ хъпехъуз, шула. Телецентрин гъуллугъчйири, чпин ляхниъ деврин варитIан улихь душнайи технологйир ишлетмиш апIури, ужуб зегьмет зигура.
Идарайин пишекрарин ляхин рягьятуб дар: кьюрд-хьад дарпиди, техникайин цIийи аппаратурайихъди ляхин апIуз дубгъури, Дагъустандин варитIан ягъал дагълариъ айи телевизионный ва радиосигнал кьабул апIру вышкйириина гъягъюри, алахьурайи читинвалариз дилигди, агьалйир радиотелевидениейин передачйир дарди гъитрадар.
Республикайин телецентрин гъуллугъчйирикан сар, транспортдин отделин начальник Физули Гьясанов ву. Думу 1971-пи йисан Хив райондин Чювекк гъулаъ бабкан гъахьну. ГъуштIларин кьялан мектеб ккудубкIбан кьяляхъ кьюд йисан Советарин Армияйиъ гъуллугъ апIуз гъушну. Москвайин машинарин рякъярин институтдиъ заан образование гъадабгъну, уьлкейин хатIасузвал уьбхбан органариъ гъуллугъ апIури гъахьну. Гьамус думу РТПЦ-йин транспортдин оделин начальникди лихура. Ич арайиъ гъабхьи сюгьбат исихъ туврача.
– Физули Сиражудинович, ихь дагълу регион телевидениейин передачйирихъди тямин апIуз читинди дарин?
– 1957-пи йисан Мягьячгъалайиъ Анжи-Арка дагъдиин телевизионный программйирин сигнал тувру центр тикмиш апIуз хъюгъну. 1960-пи йисан мартдин вазли, ахтармиш апIбан метлеб ади, сабпи передачйир гъухнийи. Хъа гьадму йисан аьхириъ телецентр либхуз хъюбгъну. Думуган центральный телевидениейин сигнал Грозный шагьриан кьабул апIуйи. «Дагъустан» ГТРК-йин студияйианра передачйир улупуз хъюгънийи. Гьаддихъанмина магьа 65 йис тамам дубхьна.
1960-1968-пи йисари Кизляр шагьриъ, Дербент шагьриъ (Жалгъан дагъдиин), районарин центрариъ: Кумух, Мажлис, Мехельта гъулариъ ретрансляционный станцийир тикмиш гъапIнийи.
РТРС-дин ФГУП-дин «РД-йин радиойинна телевидениейинсигнал тувру центр» филиал Дагъустан Республикайин телерадиовещаниейин программйир агьалйирихьна рукьурайи ва аьлакьайин жара игьтияжар гьуркIрайи чIатху ва ужуди артмиш шулайи карханйирикан саб ву. Ич центрин гъуллугъчйири федеральный ва региондин мяна айи телерадиопрограммйириз республикайин варитIан ярхла айи гъулариъ лигуз хьпан бадали дивнайи аьлакьайин 164 объектдиин (вышкйир) ляхин гъабхура. Гъийин йигъаз республикайин 98 % агьалйир телевидениейин сигналихъди тямин дапIна. Дагълариан ва лап ягъал кIакIариин али вышкйирихьна рякъяр дапIну адрували машин хъапIрудариз, инженерариз гизаф читинвалар арайиз хуру. Вышкйириин дивнайи аппаратурайин профилактикайин ляхин, аварйир гъахьиган рас апIбан ляхнар гъахруган, гизафси кьюрдун ва мархьар ургъру вахтари, инженерар кми-кмиди вышкйириина ликри гъягъбакк ккуркьру, мидланра савайи, дурари аппаратурара чпин гъюнариинди гъабхуру. Гьаци вушра, ич центрин инженерари намуслувалиинди чпин вазифйир тамам апIура.
– Ичв филиал республикайин чIатху карханйирикан саб ву гъапнийва. Урусатди Украинайиъ гъабхурайи хусуси метлеб айи операцияйиз кюмек туври анчва?
– Урусатди гъабхурайи хусуси метлеб айи дявдин операцияйиз чахьан РТРС-дин «Дагъустан Республикайин РТПЦ» филиали удукьру кюмек апIура. 2024-пи йисан ич филиали дявдин гъуллугънаъ айи ихь эскрариз кюмек вуди «УАЗ Хантер» ва «ЗИЛ 131» машинар тувнийи.
2025-пи йисан ич филиали «Гъалибвал бадали» проектдин дахилнаъди Урусатдин «Халкьдин фронт «Урусат бадали» жямяаьтлугъ гьяракатнан Дагъустандин региондин отделениейиз кьюб машин тувну. Урусатди гъабхурайи хусуси метлеб айи дявдин операцияйин иштиракчйирин игьтияжар гьуркIбан бадали, машинар тувбан гьякьнаан РТРС-дин генеральный директор Андрей Романченкойи къарар кьабул гъапIнийи. Думуган тешкил дапIнайи серенжемдиъ РТРС-дин «Дагъустан Республикайин РТПЦ» филиалин директор Зармик Шихбабаев, РТРС-дин генеральный директорин СКФО-йиъ вари ихтиярар айи теклифчи Рамазан Гьяжиев ва «Халкьдин фронт» Дагъустандин региондин отделениейин кIулиъ айи Жамалудин Шигьабудинов иштирак гъахьнийи.
Машинарикан саб «Лада 4/4 (Нива)» ва тмунуб ипIру-убхъру сурсат гъабхуз шлу «Водовоз» машин вуйи. Хусуси метлеб айи дявдин операция гъабхурайи йишваз тувайиз улихьна расвалин ляхнар духну, машинар чюлиъ ляхин апIуз удукьру къайдайиз гъахнийча.
«Дявдин операцияйин месэлйир тамам апIурайидариз кюмек тувуб ич буржи вуди гьисаб апIурача. Гьязур дапIнайи мюгькам машинари дявдин гъуллугънаъ айи ихь эскрариз кюмек тувур кIури, умуд киврача», – къайд гъапIнийи серенжемдиъ Зармик Шихбабаевди.
Къайд апIуз ккундузуз: гьарсаб идарайизси, республикайин телецентрин гъуллугъчйирин метлеб деврин техникайин хъуркьувалар сабпи нубатнаъди ихь республикайиъ ишлетмиш апIуб ву. Вари цирклари ляхин албагну апIурайивализ дилигну, Урусатдин гьамусдин деврин телевидение варитIан ухди мялуматар тувру махлукьатлу дакьатдиз илтIибкIна.
– Физули Сиражудинович, интервью тувбаз чухсагъул. Филиалин 65 йис тамам хьпахъди уву, РТПЦ-йин зегьметнан коллектив, ветеранар тебрик апIури, мюгькам сагъвал ккун апIурача, ичв читин, амма агьалйириз лазим вуйи ляхниъ хъуркьувалар ккун апIурача.
