Феруза Рамалданова

 
Аьхиримжи йисари Дагъустан Республикайиъ туризмдин артмиш’вализ лайикьлу фикир тувра. Гьадму жигьатнаан йишвариина туристар жалб апIбан метлебниинди гъирагъдилан дуфнайи хялар кьабул апIру хулар, дурар ипIру-убхърубдихъди тямин апIбаз жюрбежюр кафйирна ресторанар тикмиш апIура. Вари республикайиъси, Хив райондиъра му жигьатнаан саб жерге дигиш’валар шула.

Хив райондин культурайин, спортдин, туризмдин отделин пишекар Зарема Шагьсиновайи субут апIурайиганси, райондин аьтрафариин 183 республикайин дережайин эгьемиятлу культурайин маканар ал. Дурар 46 тарих уьбхбан, 52 архитектурайин, 85 искусствойин ядиграр ву. Дурарикан гьарсабдиз анжагъ чаз хас вуйи дерин мяна ва тарих а.
– Хив район чан гюрчег табиаьтдиинди такабурлу ву. Ухьуз гюрчег дагълар, штун рибчрар ахьуз. Аьхиримжи йисари, гьякьикьатди субут апIурайиганси, бязи себебариан туристар, шагьраризтIан, дагълариз эрг’вал йивуз гъюб артухъ дубхьна. Му жигьатнаан Хив райондиъра гьарсаб вахтна хялар кьабул апIуз гьязур вуча. Хъа аьлавади райондин дережайиъди туризм артмиш апIбакан улхуруш, дакьатарин кьитвал себеб вуди, думукьан аьхю мумкинвалар шуладар. Ляхин удукьувалариз дилигну гъабхурача, – кIура дугъу.
Райондин улупнайи месэлйириз лигру координатор Айдемир Мягьямадялиевдин гафариан мялум шулайиганси, улихьна йисарихь тевиш, цци му жигьатнаан аьгьвалат зяифуб ву.

 
– Аьхиримжи йисари райондиз Урусатдин жюрбежюр регионариан хялар гъювал ужуб дережайиъди ккабалгна. Цци учуз мялум дару себебариан дагълариъ эрг’вал йивурайидарин кьадар аьхюб дар. Йишвариин хялар кьабул апIбан бадали айи шараитарикан улхуруш, мушваъ читинвалар адар. Дахъру ва маракьлуди вахт адаъру йишвар Гъурна терефнаъ «Роща», Хирижв гъулазди гъягъру Дирчва терефнаъ «Исток» эрг’вал йивбан базйириъ тешкил дапIна. Дурарилан савайи, Хив гъулаъ туристариз кIулди хулар гьякъийихъ вахтназди тувуз гьязур вуйидарра а. Табиаьтдиъ вахт маракьлуди адапIуз тямягь хъайидариз Кьаркьул дагъдиин тялукь майдан ккабалгна. Райондиз гъюрайи хялари чпи ЧIир’арин, Тркларин, Хирччварин рибчрариин гьяйран вуйиб улупура. Ав, дурар ухьуз табиаьтди багъиш дапIнайи гюрчег ядиграр ву. Дагъларин гюрчег табиаьт, марцци гьава эвез апIуз шлуб шагьрариъ фу ахъа?, – кIура дугъу.

 
– Хизанариинди дуфну, хьадан фаслиъ эрг’вал йивбан метлебниинди Фурдагъ гъулан багахь, «Роща» ччвур тувну, гъулайвал гъадабгъру база тикмиш апIуз ният гъапIнийча. Улупнайи вахтназ хялариз эрг’вал йивру шубуб хал ва аьлава шараитар тикмиш дапIнача. Проект 2030-пи йисан аьхирариз тамамвалиинди уьмриз кечирмиш апIуз планарик кайич. КьатI’иди кIурза, му жигьатнаан читинваларра хайлин алахьура. Манигъвал туврударра гизаф шула. Вушра ухьу ихь табиаьт мянфяаьтлуди ишлетмиш гъапIиш, пис даршул.

 
Гьелелиг учухьна гъюрайи хялар разиди ву. Гъийин йигъаз учу базайиъ кофейня ляхник кипнача. Гъюрайи заказариз асас вуди, дагълариъ уьрхюрайи чарвйирин тIяаьмлу йиккун шашликI гьязур апIру касра айич. Гележегдиз му месэла яркьуди ккабалгбиин ляхин гъабхидича. Баяр-шубариз вахт маракьлуди адапIбан бадали вари шараитар ачуз, – гъапну ич улхбаъ «Роща» базайин вакил Зейнудин Къазиевди.

 
Йишвариин эрг’вал йивбан базйир тикмиш апIбиин машгъул вуйи дилаварчи касарихъди гюрюшмиш гъахьиган мялум шулайиганси, дугъриданна, му цирклиъ хайлин читинвалар арайиз гъюра. Ляхин лазим дережайиъди ккабалгбан рякъюъ саб жерге жавабдар гъуллугъарин тIалабар аьхюдар ву. Хъа вари терефариан месэлайиз гъилигиган, гъабхурайи ляхникан хайир ктабгъуз шуладар. Гьаддиз улупнайи циркил кьувватнаъ ипбан рякъюъ къанунар уьрхру вакиларин терефнаанра цIибдикьан рягьимлувал гъабхьнийиш, пис даршлийи.