Гюльнара Мягьямедова
Гьар йисан хьадну Урусатдин вузарин ва колледжарин выпускникари «обходной лист» кIуру справка абцIри шулу. Гьадму справкайин саб пункт, федеральный къанундиъ тяйин дапIнадаршра, образованиейин хайлин идарйири чпин айтIан кагъзариъ чарасуз тамам дапIну ккунибси улупуру.

Гъийин улхбар военный гьисабназ гъадагъру идарайикан ву. «Военкоматдин къул алдарди, диплом хилиз тувдарча», – гьамцдар гафар вари уьлкейин урхбан идарйириъ ерхьуру. Дагъустандин урхбан идарйирра кьяляхъ гъузрадар. Душваъ гьаму гафар теклифси ваъ, ижми тIалабси дивра. Хъа къанундиъ фу дибикIна?
Кми-кмиди колледжарин администрацйири военкоматдихъди вуйи чпин аьлакьайин жавабдарвал студентдиин илипуру. Военкоматарихъди вуйи аьлакьа студентдин вазифа дар. Думу месэла гьял апIбан бадали колледжди ясана заан урхбан идарайи военный гьисабнаан адауз выпускникарин сиягьар военкоматдиз хъадаъну ккунду.
«Йиз бали заан хъуркьувалариинди колледждиъ дурхну ккудубкIну. Заан урхбан идарйириз абитуриентарихьан документар кьабул апIру вахт ккудубкIура. Амма балихьна, обходной кагъзиин военкоматдин печать алдарди, диплом туврадар. Колледждин кIулиъ айидари военкоматдиан къул дизигнайи кагъаз ккун апIура. Колледждихьан балин ихтиярар гьамци чIур апIуз шулинхъа?»
Гьамциб суал хьади редакцияйиз сар дишагьли илтIикIну.
«РФ-диъ образованиейин гьякьнаан» 273-пи нумрайин федеральный къанундин 60-пи маддайиъ улупнайиси, диплом тувбан бадали чарасуз лазим вуйиб анжагъ саб ву – государствойин натижалу аттестация хъуркьувалиинди тувуб. Я «обходной лист» кIуру справка, ясана военкоматдин къул, бюрократвалин жара виза къанунди ккун апIурадар.
РФ-дин Образованиейин ва илимдин министерствойин 670-пи нумрайин приказди тяйин апIура: государствойин натижалу имтигьян ккудубкIбан кьяляхъ, миржид йигъандин (лихру йигъар) арайиъ, аьлава шартIар дидривди, выпускникдин хилиз чан диплом тувну ккунду.

 
РФ-дин Конституцияйин 43-пи маддайи ватандашдиз образование гъадабгъбан ихтиярназ заминвал тувра. Образованиейин идарайи къанунсузди диплом тувуз кьан апIбу ватандашдихьан урхувал давам апIуз, ясана ляхниъ учIвуз даршули апIуру. Хъа Конституцияйи тувнайи ихтиярар батIул апIуз хай шулинхъа?!
2024-пи йисхъанмина ихь гьюкуматдиъ Военный гьисабназ гъадагъбан саб вуйи реестр (ЕРВУ) арайиз дубхна. Думу базайиз очно урхурайи студентарикан мялуматар тувуз образованиейин тешкилатар буржлу ву. Военкоматариз, студентдин иштираквал дарди, фуж наан урхураш мялуматар хъуркьру.
Гьаму гьялатнаъ студентди гьапIну ккундуш, исихъ ктибтурача.
Сабпиб. Образованиейин тешкилатдин кIулиъ айирин ччвурнахъ диплом тувуб ккун апIури, аьрза бикIай. Аьрзайиъ федеральный къанундин 60-пи мадда кIваин апIинай. Аьрза рубкьбан гьякьнаан къул али кагъзин саб экземпляр учвухь гъибтай.
Кьюбпиб. Эгер сабпибдикан учвуз кюмек дархьиш, прокуратурайиз ва Рособрнадзориз аьрза бикIай: «Образованиейин тешкилатди военный гьисабназ гъадагъру идарайиан къул али кагъаз ккун апIури, диплом туврадар. Федеральный къанундин 60-пи маддайи образованиейин гьякьнаан узуз туврайи ихтияр батIул апIура».
Шубубпиб. Военный гьисабназ гъадагъбан месэлйир жаради гьял апIинай. Военный гьисабнаъ дийигъуб ичв буржи ву. Думу гьюжатнаъ диплом ишлетмиш мапIанай. Гъадабгъну ичв диплом, гъарахай военкоматдиз.
Гьюкуматди военный гьисабар цифровой кIалибназ адаъна. Вузар ва ссузар студентарин гьякьнаан военкоматдиз мялуматар тувуз буржлу ву. Къанундиинди, «обходной листнаъ» сабанра военкоматдин къул лазимди дайи. Гъийин девриъ думу тIалабну федеральный къанундиз аьксивал улупура.

Федеральный къанундин 60-пи маддайи ичв тереф уьбхюра. Диплом вахтниинди адабгъуз гьялак йихьай.