Санкт-Петербург шагьриъ яшамиш шулайи йисари узуз хайлин ихь ватандашарихъди сюгьбатар гъахувал кьисмат гъабхьунзуз. Дурар саки вари ихь чIал, аьдатар, культура уьрхюз чалишмиш шула. Хъа узу лапра мюгьтал гъапIу сар жигьил дишагьлийикан ктидибтди гъузуз шуладарзухьан. Думу Амина Мирзоева (шиклиъ) ву. Амина Санкт-Петербург шагьриъ бабкан гъахьну. Гьяйифки, жюрбежюр себебариан дугъхьан багъри табасаран чIал бицIидимиди бегьемди дубгъуз гъабхьундар. Гъи дугъу дициб мумкинвал гъабгну, ва чаз азад вахт ккабхъубси, риш табасаран чIал дубгъбиин машгъул шула.
Аминайи Санкт-Петербург шагьриъ айи Ленинграддин электро-технический институтдин лингвистикайин факультетдин 4-пи курснаъ урхура. Университетдиъ аьгъювалар гъадагъбалан гъайри, Аминайи бицIидариз ва жигьилариз француз ва инглис чIалариан дарсарра кивра. Шуран абйир-бабар Рубас гъул’ан ву, ва гьар йисан хьадан тятIиларин вахтна думу ватандиз гъягъюри шулу.
«Узуз хьад лап ккуни вахт вузуз. Гьаз гъапиш, хьадну Дагъустандиз Рубас гъулаз Узлифат бабахьна гъягъюри шуйза. Думу Аллагьдин рягьматдиз гъушну, чан гунгьарин аьфу апIри, хъа баб амдаршра, йиз абйир-бабарин ругариин ич майил-мадат яшамиш шули ими. Дурарихьна улукьуз гъягъру аьдат уьбхюри имича. Гьадму саб вахтна йиз адашна дада Рубас гъул’ан сифте Дербентдиз, хъасин гьадушв’ан Санкт-Петербург шагьриз яшамиш хьуз кючмиш гъахьидар ву. Гьяйифки, бицIи вахтнаан мина узуна дадайи бабан чIалниинди гафар апIури гъахьундарча, амма табасаран чIал дубгъбахьна гьаммишан маракьлувал ади гъабхьнийиз. Бабан чIал – гьарсар инсандин культурайин саб пай ву, ва думу гьарсар касдиз аьгъяди ккунду. Узу инглис, француз, азербайжан ва жара чIалар гъудургъунза, амма бабан чIал дубгъбахьнасиб аьшкь жара саб чIалнахьнара ади гъабхьундариз.
Дишди гъапиш, табасаран чIалнаан дарсар гъадагъуз хъюгъяйиз, узуз думу цIи-цIибди аьгъяйзуз. Узу Дагъустандиз бабахьна гъушу вахтна, табасаран ва азербайжан чIал апIуз чалишмиш шуйза. Ихь чIал узуз варитIан ширинди вуйишра, думу дубгъуз читинди алабхъуйи, асас вуди падежариъ гъалатIар деетуйза. Ихь чIалнахьди тевиган, француз ва инглис чIалар дургъуз рягьятдар ву. Узу бикIурайи дипломдин ляхнин темара ихь чIалнахъди аьлакьалуб ву – «Табасаран ва урус чIаларин кодар гъидикьувал». Мисалназ, аьхиримжи вахтари ихь ватанагьлийири, сар-сарихъди бабан чIалниинди гафар апIурайидари, чпин улхбаъ урус гафар ишлетмиш апIуру. Табасаранари чпин сюгьбатариъ асас вуди урус чIалнан фуну гафар ишлетмиш апIураш ахтармишар гъахураза. Гъубшу кьюрдну узу ва йиз мялимди Рубасдин ва Дербент шагьрин мектебариъ лихурайи 50 касдихьан интервью гъадабгъунча. Думу инсанар вари ужуди бабан чIал аьгъю табасаранар вуйи. Думуган гьарсар касдихъди гъахьи сюгьбатар тартиб апIураза. Дипломдин ляхин гьеле ккудубкIнадарза, гьаддиз апрелин вазлиъ практикайиз Рубас гъулаз гъягъюз институтдиъ йикьрар дапIназа. Мидланра гъайри, гъюру йисан Дагъустандиъ магистратурайик урхуз кучIвузра ният айиз», – ктибтура Аминайи ич сюгьбатнаъ.
Гъийин судентарикан улхури, ихь шуру къайд гъапIганси, гьамусяаьт университетариъ урхурайи жигьилариз чпи гъадабгъурайи пишейиинди уьлин кьацI гъазанмиш апIуз гьеле-меле ккундар.
«Йиз группайиъ 15 касди урхура. Дурарикан гележегдиъ чIалариин лихуз, дурар ахтармиш апIбан ляхин гъабхуз сар-кьюринра ният адар. Саки вари университет ккудубкIбалан кьяляхъ чпи косметологарин, визажистарин курсариз гъягъруваликан ва гъи думу цирклариъ лихурайидар арбаб шулайиваликан улхури шулу. Узу дурариз, гъачай, ухьу артухъси чIалар дургъбан бадали, харижи уьлкйирин чIалариинди улхурхьа, кIури шулза. Амма дурарин саринра аьшкь адар.
Санкт-Петербург шагьриъ Урусатдиъ айи бицIи кьадарнан халкьарин лингвистарин клуб абццна. Узу кми-кмиди душваз гъягъюри шулза. Клубдиз Урусатдин бицIи халкьарин хайлин вакилар гъюру. Дурарин арайиъ табасаран ва дагъустандин жара миллетарин вакилар агури шулза. Гьяйифки, табасаранар дина гъюрадар. Хъа аьхиримжи вахтари Дагъустандиъ бицIидарин ва живанарин арайиъ бабан чIал лап цIибдитIан ебхьури имдар. Узуз ихь чIал дудубгну ккундарзуз. Гъи узу табасаран дишагьли вуйивалиин ва узуз бабан чIал аьгъювалиин дамагъ апIураза. Гьаму йиз гьиссар варидарихьна тарагъуз ва дураринра багъри чIал уьбхбахьна ва дубгъбахьна вуйи аьшкь уягъ апIуз ккундузуз», – гъапнийи дугъу.
Аминайин дада Фаизатра филолог ву. Белки, ихь шурахьна чIаларихьна вуйи аьшкь дадайин никкдихъди гъафуншул. Гъи ихь арайиъ бабан чIалнахьна Аминаси гьюрмат айи жигьилар имиди, думу зяиф хьибдар.
Ич сюгьбатнаъ Аминайи чан кIваъ айи хияларра ачмиш гъапIнийи. Дурар, жара жигьиларинси, уткан палтарикан, багьалу телефондикан, гъудуркьу жигьиликан дайи. Дугъан фикрар ва ниятар табасаран чIал дубгъуз ккунидариз ва бицIидариз дюзди, марцциди бикIбан хатIар кайи дафтрар ва бабан чIалниин маракьлу апIру таблицйирна карточкйир яратмиш апIбакан вуйи.
Амина, гъит яв вари хиялар увуз ккуниганси тамам ишри.
