Умудлу вуза, ихь миллетдин вакиларикан гизафдариз, иллагьки интернетдихъди аьлакьа айи жигьилариз, «Табасаранар» кIуру ччвур али маргьяматлувалин фонд либхуз хъюгънайиваликан хабар ашул. Хъа сар шли-вуш дидин кюмекниинди фицдар-вуш месэлйирра гьял гъапIуншул, ва хайлиндариз му фондну тешкил апIурайи ляхнарин натижара рябкъюрашул. Гъи му фонднан директор Гюлмягьямед Расуловдихъди (шиклиъ) таниш шулхьа ва фонднан асас ляхнин гьякьнаан дугъахъди сюгьбат гъабхурхьа.

 

 

Гюлмягьямед Гьяжиагъаевич Расулов 1976-пи йисан Табасаран райондин Ккувлигъ гъулаъ бабкан гъахьну. Дербент шагьрин ПТУ ккудубкIну, думу 1995-пи йисан эскервалин буржи тамам апIуз гъушну, ва Тихий океандиин али Урусатдин сяргьятар уьрхру кьушмариъ военный оркестрин музыкант, хъасин дирижёр вуди гъахьну. Гьацира армияйиъ гъуллугъ апIурайи гъуллугъ апIурайи вахтна Гюлмягьямед «Тихий океандиин сяргьятариин алир» кIуру газатдин мухбирдира гъилихну. Дидхъан дугъу, 2003-пи йисан заан аьгъювалариинди Дербент шагьрин гъулан мяишатдин техникум ккудубкIну, юриствалин пишера гъадабгъну. 1995-пи йислан 2021-пи йисазкьан Гюлмягьямед Урусатдин ФСБ-йин сяргьятар уьрхру частнаъ гъуллугънаъ гъахьну ва, жавабдарвалиинди ляхин апIбаз дилигну, жюрбежюр медалариинди ва гьюрматнан грамотйириинди лишанлу гъапIну. Гьацира Гюлмягьямед эскервалин гъуллугънан ва зегьметнан ветеранра ву.

Мектебдиъ урхури гъахьи вахт-нахъанмина яратмиш’валиин юкIв али жигьилин шиърар, ихтилатар ва махъвар «Сяргьятариин алир», «Содружествойин сяргьятариин алир», «Литературайин Табасаран», «Ппази» журналариъ, «Тихий океандиин сяргьятариин алир» ва «Табасарандин нурар» газатариъ чап гъапIну. Шаири «Сяргьят – мюгьюббат, умуд ва хъугъ’вал» («Граница – любовь, надежда и вера») кIуру урус чIалниинди вуйи ва ватанпервервалин шиърар кайи сабпи китаб Владивосток шагьриъ чапдиан адабгъну. Гьацира Гюлмягьямед Расулов 2010-пи йисан Дагъустандин китабарин чапханайиъ удубчIву табасаран чIалниинди бикIру жигьил шаирарин «Мярака» кIуру гъварчнан авторариканра сар ву.

Гюлмягьямед Гьяжиагъаевичди, учв 2021-пи йисан ихь республикайиз кьяляхъ хъадакну гъафибси, «Табасаранар» кIуру мяргьяматлувалин фонд абццну. Гьамусяаьт думу фонднан директор ву ва чан кюлфетдихъди Дербент шагьриъ дуланмиш шула.

– Гюлмягьямед Гьяжиагъаевич, «Табасаранар» фонд тешкил апIбан ният фици арайиз гъафиб вуяв?

– Гизаф йисари багъри юрдарихьан ярхлариъ яшамиш шули, ихь чIаларин юрднаъ багъри чIалназ фикир тут-руврайивали тясир апIури гъахьниз. Гъунши халкьари гьарубди чпин миллетдин ад ва яшайиш за апIури рябкъюрайиган, культурайин месэлйир кми-кмиди арайиз адагъурайиган, ихь халкьдин думу суалариз лигувал зяифди, йислан-йисаз чIалнахьна вуйи гьюрматсузвал артухъ шулайиган, мициб аьгьвалат кIваъ удрубшри гъабхьнийиз. Гьадмуган чIалназ кюмек тувру фонд тешкил апIуз ниятра арайиз гъафну.

– «Табасаранар» фонднан асас метлебар фицдар ву, ва диди гъийин йигъаз фициб ляхин дапIна?

– Фонднан асас метлебар – табасаран миллетдин багъри чIал «чIивиди» гъубзбан бадали, чIалнахьна, халкьдин культурайихьна, тарихнахьна гьюрмат уьбхбан бадали, жара миллетарин арайиъ табасаранарин ад, суй заан дережейиъди уьбхбан бадали, лазим вуйи ляхин тешкил апIувал ву.

Фондну 2021-пи йисан ноябрь вазлиан мина дапIнайи ляхнарикан улхуруш, дурарикан гьамцдар ктухуз шулу:

1) Хив райондин ЧIира гъулан мектебдин икриъ думу гъул’ан вуйи машгьур инкьилабчи Аллагьверди Акимовдиз ядигар дивбан гьякьнаан гъабхьи серенжем. Гьелбетда, думу серенжем ядигар дивбан месэла гьял апIбан эвелтIан дар. Иншаллагь, ихь улихь гьучIвну, думу ляхниз кьувват туврайи Айваз Рамазановсдар тажруба айи аьхюдарихъди, думу гъул’ан иштирак шлударихъди сатIиди му ляхин кIулиз адабгъуз хьибди;
2) фондну табасаран чIалнанна урус чIалнан словарар яркьуди рагъувалиин, дурар инсанарихьна рукьувалиин (Урусатдиъ дуланмиш шули айидарихьнара, Дагъустандин айитIра) ляхин апIура;
3) табасаран чIалнан китабар цифрайиина илтIикIувалиин лихувал, янаки кIажнан китабдик кайиб экрандиин, интернетдиъ урхуз шлу саягъназ илтIибкIувал. Думу ляхин, фонд тешкил апIайиз, ихь баяр Гюлягьмад Маллялиевдихъди ва Сяид Велиевдихъди ккебгънайиб вуйич. Гъийин йигъаз 120-тIан артухъ китабар цифрайиз илтIикIнача;
4) фонд Мягьячгъала шагьриъра, Дербентдиъра кюмек тувбан ва илимдин швнуб-саб форумдиъ иштирак дубхьна;
5) лезги халкьдин фонднан вакиларихъди ихь фондра Ахты райондин Хрюг гъулаъ химияйиан олимпиада кIули гъабхбаъ иштирак гъабхьну.
Магьа гьамци ляхин гъябгъюра.

– Уву бажаранлу шаир ва аьхю хизандин аба вуйивалин вазифйирихъди фонднаъ лихурайивал фици ттабхьра?

– Багъри халкьдихьна, чIалнахьна, поэзияйихьна, махъварихьна (гьадму гьисабнаан, узу шиърар ва махъвар дикIруганра) йиз гьюрмат айиваликан йиз хизан гизаф рази ву, ва хизандин вари вакилари чипхьан удукьру кюмек-ра апIуру.

– Фонднан багарихьди вуйи вахтназ ва гележегдиз айи планарикан ктибтуб ккун апIураза.

– Мектебариъ урхурайи баяр-шубарин арайиъ бабан чIалниинди шиърар урхбан конкурс кIули гъабхуз, гьацира жвуван миллетдин чIалназ, культурайиз, дуланажагъдиз, тарихназ гъуллугъ апIуз чалишмиш шулайи блогерарин арайиъ конкурс тешкил апIуз планар айич. Чапдиан китабар адагъурайидарин презентацйир гъахбанди вуча. Айваз Гьюсейновичдихъди сатIиди гъардшар Митаровариз Чинар гъулаъ ядигар дивуз гьязурлугар гъягъюрайич. Ва гьацдар жара месэлйир фонднан улихь хайлиндар хьа.

– Му ужудар ниятар кIулиз адагъуз, фонднан дакьатар наънан ву?

– Гьелелиг дакьатарин кюмек апIурайидарин аьхюну пай узухъди таниш’вал айи инсанар, йиз дустар ва хизандин хялар ву. Умудлу шулухьа, му десте гележегдиъ яркьу хьибди.

– Яв асас кюмекчйир фужар ву? Ва чпин терефнаан кюмек апIуз ккунидари, гьамсана кюмек лазим вуйидари увухьна рякъ фици абгиди?

– Йиз асас кюмекчйир (дакьатарин гьякьнаан) вари жара йишвариъ яшамиш шулайидар ву. Аьхю чухсагъул пуз ккундузуз гьар вазли кюмек апIурайи гьаму касариз: Аьгьмед Урдиевдиз (Москвайиъ яшамиш шула, учв ВертIлан ву), Герман Ражабовдиз (Астрахандиъ яшамиш шула, учв ВертIлан ву), Февраль Назарялиевдиз (Хиван ву), Эльдар Недюрмягьямедовдиз (Санкт-Петербургдиъ яшамиш шула, учв СиртIчан ву), Алим Гюлевдиз (ЧIвулатI гъул’ан ву) ва имбудариз. Му касари, пулин кюмек апIбалан гъайри, фонднан ляхнариъра жунлуди иштирак’вал апIура. Гьамци Ватан ва бабан чIал ккуни веледар тербияламиш гъапIу абйир-бабариз чухсагъул!

Активваликан улхруган, кIул’инди Айваз Гьюсейновичдиз аферин дарпиди гъузуз шулдар. Дугъан терефнаан фондназ гьаммишан яракарвал шулу. Табасаран чIалнан азбука кайи проект кIулиз адабгъуз дерин зегьмет гъизигу Шарафудин Закиевичдиз аьхю чухсагъул! Баркаллагь пуз ккундиз гафниинди ва лазим вуйи вахтна насигьят тувбиинди фондназ кюмекчйир шулайи Шюшеханум Мягьямедшерифовнайиз, Маркизат Фейтуллаевнайиз ва ихь фонднан миди вуйи вари иштиракчйириз!

Хъа ихь фонднан ляхниъ иштирак хьуз, дидиз кюмек апIуз ккунидарихьан координатар, лазим вуйи мялуматар интернетдиъ агуз шулу. Дурар социальный сетариъра, мессенджерариъра улупна. Гьацира фуну вахтна, фуну сулназ вушра жаваб ебхьбан бадали, йиз телефон ихь газатдин редакцияйианра гъадабгъуз шулу.

– Газат урхурайи ватанагьлийириз ихь сюгьбатнан аьхириъ фу пуз ккундийвуз?

– Ихь ватанагьлийириз гьамци пуз ккундузуз. Шли-вушра кIваантIан халкьдиз хайир шлу, миллетдин ад, суй за апIру ляхнар арайиз хруган, «кьувват ибшри» пуб, гъирагъдиъ гъудрузуб ккун апIурза. Гафниинди, насигьятниинди, кюмекниинди, гьар касди чахьан удукьру саягъниинди иштирак’вал улупуб лазим ву. Бабан чIалнахьна гьюрмат ади гъузувал ва думу гьюрмат гъюзимбу насларихьна хил’ан хилиз марцциди тувуз чалишмиш хьувал – му ихь уьмрин къанун дубхьну ккунду.

– Чухсагъул, Гюлмягьямед Гьяжиагъаевич! Гъит увуз кюмек апIрударин дестйир гужал ишри ва фондназ ихь халкь улихь гъябгъбаъ важиблу роль уйнамиш апIувал кьисмат ибшри!