Мягьямад Гьясанов,
Табасаран райондин гьюрматлу ватандаш
2025-пи йисан 19-пи июли «Табасарандин ватанперверар» жямяаьтлугъ тешкилатдин заседаниейин повесткайиз адагънайи месэлйирикан саб Ургур чвуччвун ва сар чуччун гъалайикан вуйи кьисайин жюрбежюр вариантарикан ужубсиб гъядябгъюб ва думу мектебариъ урхбан хрестоматйириъ, туристариз вуйи буклетариъ, видеороликариъ тарабгъуб вуйи.
Заседаниейиъ адабгъу теклиф кьабул апIури, газат урхурайидарин фикриз кьисайин саб вариант адабгъураза.
Табасаранари аьсрариинди жюрбежюр чапхунчйирихъди, гьадму гьисабнаан, персарихъдира дявйир гъахури гъахьну. Думу дявйириъ табасаранарин кьадар йислан-йисаз цIиб шули гъахьну, амма ихь халкь тIарашчйириз табигъ гъабхьундар ва гъизгъин женгариъ табасаранари чпин игитвалар улупури гъахьну. Ихь халкьди персариз къаршу вуди гъуху дявйирикан шагьидвал апIура. «Ургур чвуччвкан ва сар чуччкан» кьисайин швнуб-саб жюре а.
Урзигъ гъулан аьгьали Селимдиз ургур байна ва сар риш ади гъахьну: Рустам, Расул, Риза, Рягьим, Рамазан, Рашид, Ругъац ва Рейгьанат.
Чвйир чапхунчйириз къаршу вуйи дявйириъ, хъа чуччу чвйириз гъуллугъ апIури гъахьну. Чвйир Надир-шагьдин кьушмариз мютIюгъ гъахьундар. Персари мурариз къаршу вуди хъана аьхю яракьлу кьушмар гьаъри гъахьну.
КчIихбарин кьадар артухъ хьпахъ, табасаранари йихурайи эскрарин кьадарра артухъ шули гъахьну. Чвйири чапхунчйир уркуз хъюгъру. Дурарин сесер гъеерхьиган, иранарин ибар биши шуйи. Гьамци ургур чвуччву иранарин кьушмарин гьацI йихуру, имбудар гьар терефназди гьергру.
Хъа йигъарира ирандин кьушмар Табасарандиз гъюри гъахьну ва дяви давам шули гъабхьну, чвйиризра кюмек вуди гизаф дагълуйирра гъафнийи. Асланарси женг гъабхури, чвйир табасаранарин кьушмин кIулиъ гъахьну.
Иран шагьди чан варитIан аьхю кьушмар ургур чвуччву уьбхюрайи гъалайиина гьаъру. Му кчIихбариъ чвйир йихуру. Гьадму вахтна чуччу бицIину чвуччвун палтар алахьуру ва, чIивиди имбу эскрарин кIулиъ дийигъну, шагьдин чапхунчйирихъди женгназ удучIвуру. Иран шагьди Табасарандиз хъана аьхю кьушум гьапIру, табасаранарин кьадар рябкъюри-рябкъюри цIиб шули гъабхьну. Гьаму кчIихбариъ Рейгьанатдиз гизаф зийнар гъахьну, ва дугъан палтар ифдиан шулу. Гьаци вушра табасаран халкьдин кьушмарин кIулиъди дугъу инсафсуз женг давам гъапIну. Амма гъагъи зийнариан гьялсуз духьну, думу гьяйвнилан ахъру. Чапхунчйири гъаврихъан душнайи му игит эскер кьялаъ тIаъру. Мугъан яракьлу палтар илдитиган, чапхунчйир мюгьтал шулу. Дурариз чпихъди дяви гъабхурайидарин кIулиъ айир ургур чвуччвун чи вуйиб аьгъю гъабхьну.
Рейгьанат уягъ гъахьиган, чапхунчйириз думу шагьдихьна гъахуз ккун шулу. Риш учв персарин йисир вуйибдин гъавриъ ахъру ва рякъди гъахурайири чан гъийиху чвйирикан фикир апIури гъахьну. Дугъу, йисир хьайиз чав учв йивну йикIуз ният апIуру. Рейгьанатди, душмнин лагериз хъуркьрайиган, гъаравлигьан яракь тадабгъну, учв йикIуру.
*****
Рейгьанатдин дирбаш’вал лак халкьдин игит дишагьли Парту ПатIимайин игитвализ барабар ву.
Ихь халкьди варжар йисариинди чапхунчйирихъди дявйир гъахури хьувал фикриз гъадабгъну, ихь дишагьлийири багъри инсанар, гьадму гьисабнаан Рейгьанатди чан чвйир, душмниз масу тутруврувалиин ухьу инанмиш вуди ккунду.
Кьиса 1963-пи йисан аспирант М. Р. Гьясановди ТIаттиль гъулан агьали Аьбдурягьманов Гьяжикерим халуйихьан гъибикIуб ву.
