Гьар йисан 1-пи майди ихь уьлкейиъ Хьадукран ва Зегьметнан машквар къайд апIуру. Думу йигъан садар митингариъ иштирак шулу, тмундар, ляхин дарапIру сабсан йигъ артухъ айивализ дилигну, рягьятвал гъадабгъуз табиаьтдиз удучIвуру.
Сабпи Май машквар вуди сифте Америкайин Чикагойиъ, хъасин Фрвнцияйин Париждиъ къаршуламиш гъапIну. Гьаддин кьяляхъ вари дюн’яйиъ къайд апIуз хъюгъну.
1-пи май тарихдин гьядисйирихъди аьлакьалу вуди ктабгъу йигъ ву. Думу вахтари заводар-фабрикйириъ фягьлйир йигъандин арайиъ 12-15 сяаьтна лихури гъахьну. 1886-пи йисан США-йиъ фягьлйир, йигъандин арайиъ лихру вахт 8 сяаьтдихъна ктапIуб, маважибдин кьадар артухъ апIуб, лихурайи йишвариъ ужудар шартIар яратмиш апIуб тIалаб апIури, удучIвнийи. 3-пи майди Чикаго шагьриъ забастовкайиъ демонстрацияйиз удучIвнайидарин ва полицияйин гъуллугъчйирин арайиъ гъярхьбар гъахьнийи. Натижайиъ чпин зегьметнан шартIар къайдайиз хуб ккун апIурайидарикан швнурна сар кас гъийихнийи, хайлиндариз зийнар гъахьнийи.
Полицияйин гьяракатариз чпин наразивал улупури, 4-пи майди Чикагойиъ профсоюздин улихь хьайидар уч гъахьнийи. Йишв’ина полицияйин гъуллугъчйир дуфну, дурар утIурккуз хъюгънийи. Фуж вуш аьгъю апIуз дархьи сар касди полицияйин дестейин терефназди тIубкIру сяняаьт гатIабхьнийи. Натижайиъ кьюбиб терефарианра инсанариз зийнар гъахьнийи.
ЦIиб вахтналан тахсир кипнайи миржир кас гъидиснийи. Гьадрарикан сартIан имдарди, имбудариз дариз зигбан жаза тувбан къарар адабгънийи. Тахсир кипнайидарикан сари чан жан чав гъадабгънийи, юкьур кас дариз гъизигнийи, имбу шубур кас штатдин губернатори жазайиккан азад дапIну, деетнийи.
Гьадму гьядисйир кIваинди уьрхбан бадали 1889-пи йисан июлин вазли Париждин II-пи Интернационалин конгрессди гьар йисан 1-пи майди фягьлйирин демонстрацйир гъахуз къарар адабгънийи. Думу йигъ варихалкьарин зегьметкешарин машквар вуди тасдикь гъапIнийи.
1890-пи йисан дюн’яйин гизаф уьлкйириъ 8 сяаьтнан лихру йигъ тIалаб апIбаз бахш дапIнайи серенжемар кIули гъушнийи. Думу уьлкйирин арайиъ Германия, США, Дания, Бельгия, Австро-Венгрия, Италия, Испания, Франция, Норвегия, Швеция ва жарадар айи.
Урусатдин империяйиъра сабпи ражари Варихалкьарин зегьметкешарин сабвалин йигъ 1890-пи йисан къайд гъапIнийи. Варшавайиъ агъзрариинди фягьлйир гъварч гъахьнийи. Сад йислан, 1891-пи йисан, социал-демократ Михаил Брусневди Санкт-Петербургдиъ сабпи маевка тешкил гъапIнийи.
Гьаддин кьяляхъ гьар йисан фягьлйирин гьяракат гъизгъин хьуз ва 1-пи майди гъахру демонстрацйирин иштиракчйир йислан-йисаз артухъ хьуз хъюгънийи. Фягьлйирилан савайи, демонстрацйириъ нежбрар, матросар, эскрар иштирак шуйи. Урусатдиъ 1917-пи йисан Октябрин инкъилабдин кьяляхъ 1-пи Май гьар йисан къайд апIру зегьметкеш халкьарин сабвалин машквар вуди тяйин гъапIну.
Советарин Союздиъ 1-пи май яркьуди къайд апIуйи. Гьюкмин кIулиъ айидар, заводар-фабрикйирин зегьметкешар, студентар, политикайин лозунгар, пайдгъар, кюкйир хьади, шагьрар-гъуларин кьялан майднариз удучIвуйи, хъа кьюбпи майди уьлкейин ватандашар дустарихъди, хизандихъди табиаьтдиз рягьятвал гъадабгъуз гъягъюйи. Майдин машквар Советарин Союздин халкьарин варитIан ккуни машкврарикан саб вуйи.
1992-пи йисан РФ-дин Верховный Советди Варихалкьарин зегьметкешарин сабвалин йигъ Хьадукран ва Зегьметнан машквраз илтIибкIнийи.
Гьаци вушра, гизаф шагьрариъ гьамусра 1-пи Май къайд апIури ими: профсоюзарин, политический партйирин, жямяаьтлугъ тешкилатарин, гьюкмин органарин вакилар демонстрацйириз удучIвуру. Сабпи майдин серенжемариъ Урусатдин экономикайиъ, агьалйирин яшайишдин уьмриъ айи месэлйириин дийигъури, профсоюзари ватандашарин, гьюкуматдин лозунгар ва тIалабар арайиз адагъуру, зегьметкешарин хизанариз артухъ фикир тувуб, жямяаьтлугъдин арайиъ зегьметкеш инсанарин ад за апIуб ккун апIуру.
2020-пи йисан ихь арайиз COVID-19 гъафихъанмина, сабпи майдин демонстрацйир тешкил апIрударин мумкинвалар цIиб гъахьнийи – инсанар уч хьуз гъадагъа гъапIнийи. Думу тIягъюн ихь уьмриан удубчIвган, Урусатди Украинайиъ хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгънийи. Саб гафниинди, гьадму вахтнахъанмина хьадукран ва зегьметнан машквар гьарури чан кIваз хуш вуйиси къайд апIуз хъюгъну.
