Зубайдат Шябанова

Разведчик Рим. Гьаму позывной дибиснайи эскрин хиликк, тажрубайиъ юкьуб взвод, варжариинди разведкайиз гъягъбан дюшюшар, хасиятнаъ илдандин нервйир ва ватанпервервалин аьхю гьиссар а. Гьякьлу командир, эскрарин улихь гьучIвну, дурар чахъди гъахруриз кIуру. Хъа юкьуб взвод – му гьарур чпин хасият хъайи, дяви гъабхбан тажруба айи ва чпин хизанарихьна сагъ-саламатди шлубкьан ухди гъягъбакан фикрари юкIв абцIнайи варждихьна эскрар ву.

 

Гъийин макьалайин игит офицер, разведротайин командир Ислам Ражабовди ич сюгьбатнаъ разведкайиъ фицдар вушра инсанар даршлувал сабсан ражари субут гъапIну.
Ислам Мурадялиевич Ражабов 1979-пи йисан Табасаран райондин Халагъ гъулаъ бабкан гъахьну. Гьадму гъулаъ 1996-пи йисан мектеб ккудубкIну, Мягьячгъала шагьриъ музыкальный училищейик урхуз кучIвну. 1998-2000-пи йисари армияйиъ гъуллугъ гъабхбан кьяляхъ, думу чпин гъулан клубдиъ лихури гъахьну. Хьуд йисан душваъ дилихну, Чечен республикайин Ханкала гъулаъ контрактдиинди Урусатдин яракьлу кьувватарин жергйириъ учIвну. Хъа 2011-пи йисан дугъу кьюбпи контракт Забайкальский крайдин Борзя шагьриъ айи айтIан яракьлу кьувватарин жергйирихъди гъийибтIнийи. 2022-пи йисан хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгъган, Ислам Ражабовдин часть ватандин сяргьятар уьрхюз гъубшну. Сабпи йигъланмина гъийиз Ислам Ражабов СВО-йиъ а. Думу Херсонский, Запорожский областариъ, ДНР-риъ гъахьну, хъа гьамусяаьт Луганский халкьдин республикайиъ Казакарин 6-пи мотострелковый кIул’инди вуйи хусуси дестейин разведка гъабхру ротайин командир ву.

«Хюрчабнариина» хюрч

Ислам Ражабовди чан разведротайихъди, ВСУ-йин нацистар наанси хьаш ахтармиш дапIну, душмнарин техника, БПЛА-йин аппаратура ва дурарин идара апIурайи йишв дагъитмиш апIура.
Дугъан разведдестейиз нацистарин фуну жюрейин вушра техника ахтармиш апIуз ва думу дагъитмиш апIуз мумкинвал айи тIирхру аппаратар а.
«Йиз 4 взводдикан кьюб взвод пияда кьушмарин разведкайиндар вуйиз. Узу дурариз тикилишарин разведка фици гъабхуруш, дурар жвуван хиликкна фици дисуруш, яркврар фици сес хътарди марцц апIуруш ва душмнариз хабар даршлубси кьяляхъ фици гъюруш, улупураза.
Ич шубубпи взвод БПЛА-йинуб ву. Душваъ 7-8 расчетари завлан разведка гъабхура ва ВСУ-йин эскрар ва техника дагъитмиш апIура. Хъа юкьубпи взводра сес хътарди тIирхру аппаратаринуб ву. Думу аппаратарин кюмекниинди 2-3 расчетдин разведчикари, завлан гюзчивал гъабхури, аьхю кьадар душмнарин техника али йишвар ахтармиш апIура, учу думу йишварин координатар ихь командованиейихьна туврача. 3-пи ва 4-пи взводдин эскрари чпин ляхин тамам апIбан кьяляхъ, яни ВСУ-йин эскрар ва техника завлан терг гъапIхъанмина, 1-пи ва 2-пи взводдин разведчикари аьтрафар гьитIикIну гъузнайи душмнарихьан марцц апIура.
Йиз эскрар разведкайиъ бажаранлудар вуйиз. Разведкайиз дурар, аьдат вуди, 3-4 эскер айи дестйириъди гьаъри шулза. Гьарсаб дакьикьайиъ эскру ихтиятвал дюбхну ккунду. Душмнин завлан тIирхру БПЛА-йи ихь эскрар гъягъру йишварихьинди бицIи минйир ирчру. Кьюрдун вахтна йифуъ ва хьадукра чру укIаригъ думу минйир рякъюдар. ХатIасузвал дюрюбхрайи хайлин баяри дурариин хабарсузди лик иливу дюшюшар гъахьну. Разведчикариз чпин жилгъа чIур дарапIди душну ккуниваликан аьгъя.
Бязи вахтари техникайира, завлан гюзчивал гъабхурайи БПЛА-йира учу хиликкна тазади гъадагъу аьтрафар марцциди айиваликан кIурушра, разведчикдин кIваз саб фициб-вуш тясир тувру. Учу сяътариинди, хъа бязи дюшюшариъ суткйириинди саб йишвахь ккеъну гъузруча. Натижайиъ инсандин фикир техникатIан улихь хьайивал субут шулу. Учуси, нацистарин терефнаанра ккеънайидар ади шулу. Ва саб вахтналан дурар мюгькамди гьитIикIнайи йишв ашкар шулчуз. КIулиъ айи командованиейи учуз тувнайи табшуругъ тамам апIру вахтна, узу йиз баяр уьрхюз вари мумкинвалар агури шулза. Дурариз варитIан важиблуб мугъаятвал уьбхюб вуйиваликан кIураза. Ужудар разведчикари, душман фукьан жиниди кеънашра, дурар гьитIикIнайишв гьисс апIуру», – ктибтура Ислам Ражабовди.

Шубуб дявдин фаркьвал

Военный гъуллугънаъ ади Ислам Ражабовдин 22 йис ву. Чечендиъ гъуллугъ гъабхурайи вахтна думу пияда кьушмарин взводдин командирин зиместитель вуйи. Дугъу эскрарихъди сатIиди инженервалин цирклиан рякъяриъ разведка гъабхуйи. Дурари Ханкалайиан Шалийиз, Аргундин дерейиантина кьушмарин колонйир, гъагъи техника, гьадму гьисабнаан танкар, БМП ва жара гъагъи яракьлу машинар гьаъри гъахьну. Хъа 2005-2006-пи йисари думу чан эскрарихъди Аргундин дерейиъ рякъ гьадабтIну ккеънайи душмнариин алахъу дюшюшар швнуб-саб ражари гъахьнийи. Амма ихь игит эскри, думу дявдин гьяракатартIан, учв Сирияйиъ айи вахтар артухъди кIваин гъапIнийи.
«2018-пи йисан 8-9 вазли Сирияйиъра гъахьунза. Душван дяви жара жюрейинуб вуйи. Гъи эскрариз дявдин чюлиъ БПЛА-йи аьхю кюмек тувра. Вари аьтрафар ахтармиш дапIну, думу гюзчиваликкна гъадабгъну, хъасин эскрар разведкайиз вая гьюжмиз гьаъри шулча. Сирияйиъ «завун жакьвар» адайи ва, фужар наънан гъюраш, наанди душну ккундуш, бейхабарди вуйи. Разведкайин ляхин техникайин саб жюрейин кюмек адарди, учу кIул’инди гъабхури гъахьунча. Фунуб вушра дяви читинуб шулу. Хъа завлан сацIибкьан гюзчивал гъабхували разведчикариз аьхю кюмек тувра.
Гьаддиз Сирияйин ва Украинайин дявйир лап фаркьвал айидар ву. Фаркьвал гъапиган, Сирияйиъ учуз, саризра дярякърубси, наанди вушра гьитIикIуз ва ккеъну гъузуз мумкинвал шуйи. Хъа му дявдиъ, ухьуси, ВСУ-йин эскрарира завлан аьтрафар уьрхюра. Хайлин ихь эскрар дурарин аппаратари дагъитмиш гъапIну. Бязи вахтари дурарин БПЛА арфарин лижси гъюру. Магьа гъи гвачIтIан гьамусдиз 15-17 БПЛА ирчну, хъа хябяхъдиз дурарин кьадар хъана артухъ хьибди.
Учу хьайишвхьан саб 60 километр манзилнаъ Стаханов кIуру шагьур а. Сач узу гьамина гъафи вахтна думу саб жюрейинра хатIасузвал адру мюгькамди артмиш шулайи шагьур вуйи. Хъа гьамус гьадушваз ва Северодонецк кIуру поселокдиз ВСУ-йин кьушмари яракьдиан йивура. Ихь эскрар улихь гъягъюра, цIийи аьтрафар дисура, душмнар хъуржра, нацистар йихура. Дурариан ухьухьди удукьурадар. Гьаддиз нацистари агьалйир артухъди уч шлу йишвариз, госпиталариз, мектебариз йивура.

Кьягьял эскер

Каленики гъул бисру вахтна узу мониторихъ деъну, вари аьтраф гюзчиваликк уьбхюри, йиз баяр, кьатI’и табшуругъар туври, разведкайиз гьаъри гъахьунза. Вари йиз эскрар, чпиз туву табшуругъар тамам дапIну, сагъ-саламатди кьяляхъ гъафну. Душваъ хайлин техника, складар ахтармиш гъапIунча, узу баярихьна туву дюзи координатарин кюмекниинди, дурари ВСУ-йин гизаф кьадар техника дагъитмиш гъапIнийи.
Разведротайин командирин вазифа чан командайихъди гьаммишан разведкайиз гъягъюб дар. Командирихьан гьарган разведкайиз гъягъюз шлубра дар. Дугъан асас метлеб разведкайиз гъягъюрайи эскрариз дюзи табшуругъар тувуб, дурарин кьяляхъди гюзчивал гъабхуб ву.
Ротайиз гьар жюрейин эскрар гъюри шулу. Сар – накьдин мялим, тмунур – армияйиъ контракт дийибтIнайир, шубурпир – спортсмен ва гьацира жарадар. Йиз подразделение боевой вуйиз. Узу, ротайин командирси, эскрарихъан жавабдарвал гъабхурайи касра вуза, гьаддиз йиз гьарсар эскрихъди сюгьбат гъабхуб, дугъан фунуб вушра месэлайихъ хъпехъуб, дурар гьял апIру рякъяр агуб йиз буржйирикан ву. 22 йисан военный гъуллугънаъ ади, узуз хайлин миллетарин баярихъди гъуллугъ гъабхуб кьисмат гъабхьунзуз. Ихтибар апIуз шлу дирбаш баяр вари миллетаригъ гъя. Узу баяр жара апIури шулдарза. Фуну миллетдин эскрихъра чан дада, веледар, хизан хъа. Гьарсар бабаз чан велед варитIан багьалу ву. Эгер йиз бай йиз ротайиъ айиш, гьадму жара эскрарикан жара апIудайза. Гьякьлу офицери гьаци фикир дапIну ккунду. Узуз йиз эскрар вари багъридар вузуз. Гьамусяаьт узу дурариз дих гъапIиш, саб суалра тутрувди, дурар йиз кьяляхъди дявдиз гъягъюру. Гьаз гъапиш, дурар узу чпи дявдин чюлиъ гъидритрувалиин инанмиш ву. ИкибаштIан, узу гъапиганси, гьарган разведчикарихъди сатIиди разведка гъабхуз гъягъюз шулдарзухьан. Хъа йиз эскрар чпин улихь дивнайи месэла тамам дапIну кьяляхъ хъадакну гъафи вахтна, шадди ва разиди улариина нимвгъар гъюру вахтар швнуб-сабан гъахьнийиз. Думу вахтнан кIван гьиссар инсандихьан гафариинди ачухъ апIуз шулдар. Хабаъ тIауб саб ву, хъа юкIвру тувру аьзаб – жараб. Эскрар табшуругъ тамам дапIну гъяйизкьан Аллагьдиз дюъйир урхури шулза. Дурар йиз веледарси ва багъри чвйирси вузуз. Разведкайиз гьаайиз узу варидарихъди сюгьбат гъабхури, дурарин улихь дивнайи месэлйир ачухъ апIурза. Командири, табшуругъ тувну эскер гьаъган, думу йишв’ина рукьуз ва улихь дивнайи месэла тамам апIуз дирбаш’вал кайир вуш, гьисс апIури ккунду. Тажруба адру эскер гъагъи дяви гъябгъюрайи чюлиз вая разведкайиз гьаъруб дар», – гъапнийи офицери.
Каленики гъул бисбаъ заан дирбаш’вал ва резведкайиъ кьат’и табшуругъар тувбан натижайиъ гъахьи хъуркьувалариз лигну, офицер Ислам Ражабов Кьягьялвалин ордендиинди лишанлу гъапIну. Думу гьацира, жара женгариъ гьунарар улупбаз лигну, Суворовдин ордендин, Эскервалин Георгиевский хачран ва 15-тIан артухъ жара медаларин ва орденарин сагьиб ву.

Хизан ва Кьур’ан

Ислам Ражабовдин адаш Мурадяли Ражабов ва дада Майзат Ражабова Табасаран райондиъ аьхю гьюрмат айи инсанар ву. Мурадяли халу колхозар-совхозар айи вахтна хайлин йисари бригадирди, хъасин Халагъ гъулан советдин бухгалтерди гъилихур вуйи. 2000-пи йисан думу кечмиш гъахьну, чан гунгьарин аьфи апIри. Майзат хала райондиъ варитIан успагьи халачйир урхру устад вуйи, хайлин йисари райондин Гьюрматлу тахтаайик кади гъахьну. Гьамусяаьт думу чан аьхюнур балихъди Халагъ гъулаъ яшамиш шула. Исламдин уьмрин юлдаш Анжела Халагъ гъулан бицIидарин багъдиъ лихура. Дурарин аьхюну бай Багьаудин, заан командный училище ккудубкIну, офицер духьну, гъи Луганский областдиъ взводдин командир ву. БицIину бай Русланди армяйиъ эскервалин гъуллугъ гъабхура. Риш Амина мектебдин 9-пи классдиъ урхура.
«Узу аьхю хизандиъ тербияламиш гъахьир вуза. Учу шубур чве ва йирхьур чи вуйча. Чвйирикан варитIан бицIинур узу вуза. Аьхюну чве гъулаъ айиз. Думу ич мектебдин директорин заместитель ву. Кьялану чвера военный гъуллугънаъ айи. 2008-пи йисан Грузияйиъ дяви айи вахтна, узу отпускнаъ айза. Отпускнаъ ашра, узу йиз часть дявдиз гъябгъюрайиваликан хабар гъабхьибси, рякъюъ учIвнийза. Амма узу хъуркьруган, частнаъ фужкIара амдайи. Вари дявдиз душнайи. Йиз кьяланур гъардаш гьадму дявдиъ кечмиш гъахьну.
Гъи бязидарикан «гьярам пул уьлдачва», кIуру гафар ерхьуру. Гъи Урусатдиин жара уьлкйири ракетйир алаъну, гучI ккипурча кIурайган, ухьу гьаришварихъ хъиркIну, гьитIикIну гъузруб вуйинхъа?! Эгер узу военный гъуллугънаъ адайиш, дяви ккебгъу сабпи йигъан жвуван хушнинди ватандин маракьар уьрхюз гъягъюйза.
Гьамусяаьт ихь эскрари, ватандашарин гележег уьбхбан бадали ва хизанар мюгькамди артмиш ишри кIури, дяви гъабхура. Хъа хулаъ, дивандиин деъну айидари женгнаъ айи эскрарик тахсрар кирчуб дюз вуйинхъа?! Йиз кьюрпи балира армияйиз гъягъюз ва гележегдиъ военный гъуллугънаъ хьуз ккуниваликан кIура. Узура, аьхюну байра дявдиъ айиган, дугъаз дяви фу вуш ктибтунза. «Уву учуз, жилир фицир духьну ккундуш, улупунва, адаш. Ув’инди дамагъ апIури деъну гъузуз ваъ, хъа йиз аьхюну чвеси яв рякъюъди гъягъюз ккундузуз», – гъапнийи йиз бали.
Узу веледариз ва йиз эскрариз туву тербия зяяди гъюдудубчIврайивал дурари чпин гафариинди ва ляхнариинди улупура. Хъа му фунур вушра адашдиз ва офицериз варитIан аьхю хъуркьувал ва пешкеш ву», –гъапну Ислам Ражабовди ич сюгьбатнан аьхириъ.
Ислам Мурадялиевичди чав ляхин апIурайи йишваъ Кьур’андин китаб а. Думу Аллагь кIваин али ва гьаммишан кIваъ марцци хиялар ва ниятар уьрхюрайи кас ву. Дугъу Халгъарин гъулан мистаз, Мамедгъалайин штун завалиъ ахьдариз, гъагъи иццрушну ккагънайидариз, майиф кайи бицIидарин операцйириз хайлин кюмекар гъапIну. Гъит дугъан кIваъ айи марцци хиялар вари тамам ишри, ва ихь вари эскрар, дявира ккудубкIну, сагъ-саламатди чпин хизанарихьна хъадакну гъюри.