Умгьанат Сулейманова
Мамедгъалайиъ табиаьтдин завалин натижайиъ Голливуддин мусибатнан фильмйирик кайисдар гьядисйир духьну, вазтIан артухъ шула. Сабпи йигъари-гьяфтйири вари уьлкейин журналистарин, аьхю гьякимарин, блогерарин ушвниин али гъул яваш-явашди мялуматарин дакьатарин орбитайиан удубчIвура – му гьядиса гьялакди ахмиш шулайи уьмрин жара гьядисйири эвез апIура. Хъа шид улубчIвбан натижайиъ уьмриъ гъазанмиш гъапIу мал-мутмуйихъ, деъру йишварихъ мягьрум гъахьи инсанар гизафси чпин кьаза-балайихъди сарна-сарди гъузна. Зарарнакк ккахьу инсанариз ерли гьякимари, кюмек апIурча кIури, тувнайи гафар гьелелиг кIулиз адагъну адар. Хъа инсанар ккилигура…

Мамедгъалайиъ зарар гъахьи касарин гъийин аьгьвалат гъябкъю вахтна, бязи ерли гьякимарин адресназ ижми гафар дарпиди гъузуз шулдар. Инсанар, гьелелиг чпин кючйиригъ алачугъариъ, мирасарихь, кирайихъди вуйи хулариъ йигъар-йишвар адаури ими. Дурарин гьарайнахъди нубатнан ражари Мамедгъалайиз гъушунза, Заречная, Вокзаль-ная, Канделакийин ва Айдин-беговдин ччвурнахъ хъайи кючйириъ яшамиш шулайидарихъди гюрюшмиш гъахьунза.
Сифте, Мамедгъалайин мистан имамдин кюмекчи, варидариз таниш вуйи кас Сейфутдиндихъди гаф-чIал гъапIунза, ва дугъу чпин гъуландарин гъийин аьгьвалатнакан ктибтунзуз.
«Вуйибси пидиза, гьюкуматдин терефнаан кюмек апIуз гафар тувна, амма гьелелиг арайиъ фукIара адар, учуз рябкъюрайиб адарчуз. Асас вуди инсанарихьна кюмекнан хил гьачIабккури илтIикIурайидар бизнесменар, блогерар, хайлин хусуси тешкилатар, «Инсан», «Надежда» ва жара рягьимлувалин фондар ву. Дюзди дупну ккунду, Дербент райондин таза глава Эльман Аллагьвердиевди гизаф ликар алдагъура, саспи гьякимариси гъирагъ йивури адар.
Магьа ич мистаъ 27 миллион пул уч дубхьна, гьаци техника, имбу жара шей’арра шагьрариан, регионариан хътаура. Мусурман аьлимари кIуруганси, садакьа сабси пай дапIну ккунду. Пул гьелелиг уч шули ими, думу, комиссия тешкил дапIну, варидариз сабси пай апIидича. Жара, инсанари хурайи шей’арикан улхуруш, дидинра кюмек а. Мисалназ, «Киргу» алвервалин хул’ан яшайишдиз чарасуз лазим вуйи хайлин шей’ар, мебель, техника хъадапIна. Варидариз сабси алабхъури адар, тупут ипну, шлин ччвурнахъ удубчIвиш, гьадгъаз туврача. Дарш инсанарин арайиъ наразивал хьибди. Кюмек гьар йигъан гъюра, думу вари кьабул дапIну, гьарурихьна рубкьайиз хайлин ляхин дубхну ккунду. Йиз саб вазкьан вуйиз, мистаз, ляхниз гъюрубси, гъюри. Узу Аллагьу Тяаьлайииз, инсанариз кюмек апIуз узуз гьамциб мумкинвал тувбаз, гизаф шюкюр апIураза. Гьаму йиз ляхин себеб дубхьну, Аллагьди узуз ва йиз хизандиз уьмрайизра рякъ ачмиш гъапIну…
Хъа зарар гъахьи касариз хуларин гьякьнаан вуйи кюмек ухди дапIну, гьарурихьна рубкьруб дурубкьну, дурар чпин йишвахь саламат хьувалик умуд кивдихьа. Мамедгъалайин агьалйирин кIул’ина му хатIа-балйир гъафиган, йиз ляхниъ кюмекчйир гъахьи касариканра ихь сюгьбатнан аьхириъ саб-кьюб гаф пуз ккундузуз. Мамедгъалайин мистан имам Аьбдурягьман Шихмягьямадов, дугъан кюмекчи, волонтер Гьябиб Аьбдуллаев, Мамедгъалайиъ «Инсан» фонднан ляхин кIули гъабхурайи Мугьяммад-Шафи Байрамов, Мирзакерим халу, Аьгьмад Ибрагьимов му касарин зегьметназра ухьу лайикьлу кьимат тувну ккунду», – гъапнийи Сейфутдинди.
Хъасин Заречная кючейиз гъушунза. УчIвру аьхъю йигъ вуйи, кючейин рякъюн кьялаъ чадурсиб йишв албагну, дидин айитI зарар гъабхьи касар дуснайи. Сар яшлу дишагьли, ччвур Гьябибат вуйиз гъапнийи, йиз улихьна гъафну. Дугъахъди ва имбу уч духьнайидарихъди гафар-чIалар гъапIунза. Дурари, чпи айи гъагъи гьялназ дилилигди, фукIара дархьибси, чпиз кюмек хьади гъафи касаризра чпихъди сабси уьл, ипIуз, чай убхъуз теклиф апIуйи. Гьябибат халайихьан, мициб разивал дурарин наънан вуш, гьерхунза. Улар кьяши дапIну, яшлу дишагьлийи гъапи: «Учу гъишну, гьарйир гъапIну кIури, хилиз фукIара гъюруб айинхъа, жан риш? Варибдин кIул сабур ву.

Улихьна йисари ушварин вазли ич кючейигъ варидари сатIиди ифтар апIури гъахьунча. (Чпин улихьна вуйи албагу мягьла вуйич кIури, дугъу узуз телефондиан думугандин видеора улупнийи). Дугъриданра, учуз ул гъапIну. Вари Мамедгъала, ич мягьла лап албагуб ву кIури, уч’ин бахилдира гъахьну».
Заваликк ккахьнайидарин ва му йигъан йиз сюгьбатчи гъахьидарин арайиъ Гьяжиеварин хизан, Гьяжи ва Русалина айи. Мурариз юкьур велед а. Гьамусяаьт кьюрид шубар ва дурарихъди яшамиш шулайи аьхю баб Ставрополиъ Гьяжийин чвуччвун хулаъ а.
Узу, бицIидарин мектебдин, дарсарин гьял фициб хьибди, кIури, гьерхиган, Русалинайи бицIидар Ставрополиъ дишла мектебдиз кьабул апIбакан гъапнийи. «Амма бицIидариз саб ляхнин гьякьнаан дерди ка. Чпихъди саб классдиъ урхурайидар, «магьа ухьухьна штар улучIву йишвариан дуфнайидар ву» кIури, чпихьна жара жюрейиинди лигурайиваликан, аьрзар апIурайи… Кьюр бицIир учухъди хъами. Гизаф читинди вучуз, бицIидар жара йишваъ, учу гьамушваъ айиган. Жуван мирасаризра, учу уьрхбаз чухсагъул пуз ккундучуз», – ктибтнийи Русалинайи.
Дупну ккундуки, улихьна йигъари Дербент райондин глава Эльман Аллагьвердиевди Мамедгъалайиъ зарар гъабхьидариз хулар дивуз кюмек апIруваликан хабар тувну. Гьарсаб хизандиз хал дивуз 10 сотых жил жара апIбан къарар адабгъна. Иншаллагь, Мамедгъалайиъ деъру йишвахъ мюгьтаж духьнайидар чпин умударихъ хъуркьур кIури, миж кивдихьа.
Апрелин эвелиъ гъургъу мархьарикан аьхю зарар Дербент райондин сабсан гъулаз, Аьраблинкайиз, гъабхьну. Гъулан советдин главайин заместитель Гьясанбег Аьбдуллаевдин (шиклиъ)гафариинди, Аьраблинкайиъ 156 хулариъ шид убчIвну, дурарикан Вокзальная кючейиъ йицIимиржиб хал кIан’ан кIулиз алдагъиди, хъ имбу хуларин эйсйириз, комиссия яратмиш дапIну, шлиз фициб кьимат удубчIвуруш, хабар тувди.
– Гъийин йигъан аьрзйир хьади илтIикIурайидар аьхю пай саб бицIиди хулакк ккайи амбарханайиз шид гъафидар ву кIура. БицIиди шид убчIвнушра, зарар гъахьи хулариз лигру комиссия яратмиш дапIна. Ухьу цIиб шид дупну гъитрахьа, амма думу цIиб штура чан ляхин дапIна. Йиз мирас жвуву, айтIан цIийиди рас дапIнайи хулар улупунзуз. Вари терефарихъан цалариз шид гъизигну. Хайлин йигъари хулар штун айитI хьувалин натижа манишнар гъахьи вахтна ашкар хьибди.
Хъа саспи инсанар а, гизаф гьяясузвалиинди кюмек ккун апIури, илтIикIурайидар. Чпин улихьдин, фужкIа яшамиш даршули дирчнайи йирси хуларизра фу вуш гъабхьну кIури, кагъзар дикIура. Думу ляхнар лазим вуйи саягъниинди ахтармиш апIурайи идарйир, комиссия а.
Гьамусяаьт ич асас метлеб, бицIиб вушра, зарар гъабхьидариз кюмек тувуб вуйич. ВаритIан читин гьялнаъ айи хулар Вокзальная кючейиъ айидар ву. Рукьан рякъюн кIанакк шид, нир гъябгъру йишваригъ симарин чул (проток) гъяйиб ву. Дурар йисариинди марцц дарапIди дирчнади гъахьну, ва мархьлин кьадар аьхюб дубхьну, штун улихьди вари чIуруб-чIюрхюбра дуфну, думу чулар имбубтIан яманди гъяцIну. Ва шид, чаз рякъ абгури, инсанарин хулариъ абхьну.
Дербент райондин кIулиъ айи Эльман Аллагьвердиевди ва вари администрацияйи чпихьан шлубдиз кюмек тувра. Гьяфтайиъ кьюб-шубуб ражари гъюри, улукьура, зарар гъахьи хизанарихъди гюрюшмиш шула. Чан терефнаан ва гъирагъдихъан гъюрайи кюмекниинди думу зарар гъабхьи касариз якьин кюмек апIура. Фукьан читинди вушра, сацIибди сабур дапIну ккунду, кюмек варидарихьна рубкьиди, – гъапнийи Гьясанбег Аьбдуллаевди.