Версия для печати

Ягъурлу рякъ ибшри!

Автор Зубайдат Шябанова Суббота, 05 марта 2022, 11:35 691
Ягъурлу рякъ ибшри! Ягъурлу рякъ ибшри! Ягъурлу рякъ ибшри!
||||| ||||| |||||

 

 

Гьюкуматдин табасаран драмайин театрин аьхиримжи йисарин хъуркьуваларикан неинки ихь ватанагьлийириз, хъа гьацира вари республикайин агьалйириз деебхьна. Театр гъи якьинди ихь халкьдин дамагъ дубхьна.

 

 

Багъри театри гъубшу йисан дапIнайи ляхникан ва гьаму йисаз планламиш дапIнайи ляхнарикан табасаран теат-рин директор, Дагъустан Республикайин культурайин лайикьлу пишекар Аьлимурад Аьлимурадовдихъди сюгьбат гъубхунча.

– Аьлимурад Асланбегович, аьхиримжи кьюд йис ихь уьмриъ читнидар гъахьну. Гъубшу йис театрин уьмриъ фициб гъабхьну?

– Дугъриданра, 2021-пи йис культурайин цирк-лиз лап гъагъиб гъабхьну. Театриз варитIан асасуб фу ву? ИкибаштIан, чан тамашичйирихъди айи аьлакьйир. Хъа театрин коллективдин, да-ккунди ваъ, хъа даршули, чан тамашичйирихъди лазим вуйи сигъ аьлакьйир адарди кьюд йискьан дубхьна. Дидин себебра фу вуш, ухьуз аьгъяхьуз – коронавирус.
Хъа, фици вушра, театри цIийи спектакларра диври, цIи-цIибди вушра дурар чан тамашичйирихьнара рукьури гъахьну. Гьаци, гъубшу йисан театриъ шубуб цIийи спектакль дивна, кьюб спектакль цIийи алаъна. ЦIийи спектакларикан кьюб «Саб вуйи Урусат» политпартияйин «БицIи Ватандин культура» кIуру проектдин дахилнаъди дивнайидар ву: В. Шукшиндин «Гъулан агьалйир» ва С. Аьгьмаддин «Швушварин бунт».

– Фу проект ву думу, ва театриз дидкан кюмек айин? Гьар йисан шулайиб вуйин?

– Ав, 2017-пи йислан мина гьар йисан театриз «Саб вуйи Урусат» партияйин «БицIи Ватандин культура» проектдиинди субсидйир тувра. Думу субсидйир ишлетмиш апIури, театриз ужудар спектаклар дивуз мумкинвал шула. Гьадму дакьатарихъ театри сягьнайиин классикайин эсерар дивра. Гьацира спектаклар дивуз жара театрариан, регионариан режиссерариз теклиф апIуз шула. Хъа му ляхин актерарин устадвал, спектакларин дережа за апIбаъ гизаф ха-йирлу ляхин ву.
Ужудар спектаклар дивбахъди сабси, му субсидйирин кюмекниинди театри ляхниз лазим вуйи аппаратура масу гъадабгъура. Ихь районарин саспи гъулариъ айи клубариъ лазим вуйи саягъ спектакль улупуз шлу шартIар, икибаштIан, адар. Хъа халкьдихьна спектаклар хьади душну ккунду. Ва гьациб аьгьвалатнаъ театри гъадабгъурайи цIийи аппаратура артистарин ляхниз аьхю кюмек шулу.
2021-пи йисан «БицIи Ватандин культура» проектдиинди туву дакьатарихъ театриз инсанар гъахру цIийи «Газель Next» машин масу гъадабгъунча. Артистар спектаклар хьади гастролариз гъягъюз дициб машин ади хьувал театриз чарасуз лазим вуйи. Культурайин министерствойин терефнаан ихь театриз му лап аьхю кюмек ву. Ва, икибаштIан, театрин руководствойи ва коллективди, мициб кюмек апIбаз, Дагъустандин культурайин министерствойиз, дидин кIулиъ айи министр Зарема Ажуевна Бутаевайиз ва «Саб вуйи Урусат» партияйиз аьхю чухсагъулра кIура.

– Сарун жара фицдар проектар а театриъ? Дурарин эгьемият фициб ву?

– Ихь театри жара милли театрарихъди сабси культурайин министерствойин «Культура – Дагъустандин бицидариз» кIуру проектдин дахилнаъдира ляхин апIури, хьуд-йирхьуд йис ву. Гьар кварталиъ саб ражари театри ихь республикайин жюрбежюр шагьрарин ва гъуларин мектебариан Дербент шагьриз хъади гъафи баяр-шубариз, бицIидариз вуйи спектакль улупура. Фициб метлеб а му проектдиз? Асас метлеб саб ву – мектебдиъ урхури имидитIан бицIидар, иллагьки гъулариъ яшамиш шулайи бицIидар, культурайихьна вердиш апIуб, дурар сягьнайин искусство-йихъди таниш апIуб.
Сабсан гьациб лап важиблу проектарикан культурайин министерствойи тешкил дапIнайи «Сягьнайин устадари – Дагъустандин агьал-йириз» кIуру проектра ву. Проектдин асас мяна саб ву – ихь агьалйирихьна багъри культура, иллагьки, театрин искусство, рубкьуб. Ва думу проектдиинди ляхин апIури, ихь театрин коллектив гизафси дагълу гъуларин агьалйирихьна спектаклар хьади гъягъюз чалишмиш шула. Фицики гъуларин агьалйир, шагьристанарси дарди, культурайин жюрбежюр серенжемарихьан ярхлади гъузра, культурайин уьмриъ гъягъюрайи гьядисйириъ чпиз ккуниганси иштирак хьуз дурариз мумкинвал шуладар.

– Аьлимурад Асланбегович, 2021-пи йисан ихь театр ачмиш гъапIхъанмина къад йис гъабхьну. Ихь газат урхрударин терефнаан театрин му юбилей мубарак ибшри. Му муддатнаъ дапIнайи ляхниз фициб кьимат тувуз шулвухьан.

– Чухсагъул. Ав, ихь теат-рин къад йисандин юбилей гъабхьну. Театр 2001-пи йисан ачмиш гъапIнийи. Вахтнан уьлчмйириинди къад йис думукьан гизаф вахт дар. Амма къад йис цIибра дар, гьаз гъапиш гьаму йисари театрин коллективди ляхнин баркаллу рякъ ккадапIну. Къад йисандин арайиъ теат- ри йирхьцIурихьна спектак- лар дивну, театриъ машгьур режиссерари ляхин гъапIну: Урусатдин искусствйирин лайикьлу гъуллугъчйир вуйи Валерий Эфендиевди ва Мустафа Ибрагьимовди, Урусатдин халкьдин артист Руслан Хакишевди, дагъустандин халкьдин артист Мирзабег Мирзабеговди, дагъустандин лайикьлу артист Аьлисултан Батыровди ва жарадари.

– Ухьуз мялум вуйиганси, йицIиюкьуд йислан къанна кьюд йисазкьан яшнан баяр-шубариз гъубшу йисан «Пушкиндин карта» тувуз хъюгъну. Ихь театри дидихъди фици ляхин апIура?

– Думу проект гизаф маракьлу ва мяналу проект ву. Жигьилар культурайихьна вердиш апIуз диди аьхю кюмек тувди, фицики картайихъ хъайи пул анжагъ культурайин серенжамаризтIан харж апIуз шуладар. Гъюрайи жигьил насил тербияламиш апIбаъ думу проектди аьхю роль уйнамиш апIиди. Ва театри чан спектаклариз гьадму карта хьайи баяр-шубар жалб апIуз ужуб ляхин гъубхну. ИкибаштIан, районарин, гъуларин, шагьрарин улихь-кIулихь хьайидарин, абйир-бабарин кюмек адарди, Пушкиндин карта-йихъди вуйи ляхин ккабалгуз учуз лап читинди шуйи. Хъа гьациб кюмек учуз гъабхьнура ву.
Асас вуди Пушкиндин картайихъди ляхин учу Табасаран райондиъ гъубхунча. ИкибаштIан, думу ляхниъ учуз райондин кIулиъ айи Мягьямед Къурбановдин терефнаан аьхю кюмек гъабхьунчуз. Райондин мектебариъ урхурайи баяр-шубариз театри сабшвнуб спектакль улупну. Ихь театриз, культурайиз гьациб дикъатлу фикир туврайивализ, Мягьяммед Сиражутдиновичдиз театрин вари коллективдин терефнаан аьхю чухсагъул пуз ккундузуз. Му ляхниъ учуз кюмек гъапIу жара инсанарра а. Гьадрарикан сар Дербент шагьрин Г.А. Илизаровдин ччвурнахъ хъайи медколледждин директор Светлана Аьбдурашидовна Гьямзатова ву. Чухсагъул чаз.

– Аьлимурад Асланбегович, ихь театрин гьаму йисаз фицдар планар а?

– Улубкьнайи 2022-пи йисазра табасаран театри аьхю планар дивна. Жикъиди дурариканра дарпиди гъитуз шлуб дар. Саб кIуруб, ихь республикайин культурайин министерствойин узу зиихъ дупнайи жюрбежюр проектарихъди вуйи ляхин театри гьаму йисанра давам апIиди. Кьюб кIуруб, театри, гьар йисанси, гьаму йисанра сягьнайиин цIийи спектаклар дивиди. Дурарикан кьюб спектакль «Саб вуйи Урусат» партияйин «БицIи Ватандин культура» проектдиинди театриз тувру субсидияйин кюмекниинди дивуз планламиш дапIна. Дурарикан саб спектакль классикайин эсер ву – Ф. Г. Лоркайин «Ифдин сумчир» кIуру пьесайин бинайиинди гьязур дапIнайиб. Кьюбпи спектакль ихь дагъустан писатель, шаир, драматург Атав Атаевдин «Вазлин йишвар» кIуру пьесайиинди диврайи спектакль ву.

Улихьна йисариси, гьаму йисанра театри жара режиссераризра теклиф апIура. «Ифдин сумчир» пьеса дивуз театри Кабардино-Балкария Республикайин искусствйирин лайикьлу гъуллугъчи, КБР-дин музыкайин театрин кIулин режиссер, Кафари Кавказдин Гьюкуматдин искусствйирин институтдин доцент Роман Дабаговдиз теклиф дапIна. Хъа «Вазлин йишвар» спектакль Гьюкуматдин нугъаярин драмайин театрин художественный руководитель, дагъустандин халкьдин артист Байсолтан Жумакаевди дивиди.

Театрин коллектив, чан цIийи спектаклар хьади, республикайин шагьрарин ва гъуларин агьалйирихъди гюрюшмиш хьиди. Гьацира театрин коллективдин, эгер коронавирусдихъди вуйи аьгьвалат ужу гъабхьиш, жара регионариз гастролариз гъягъювалра планарик ка. Гьаз гъапиш чпин бицIи ватандихьан ярхлариъ яшамиш шулайи ихь ватанагьлийирин терефнаан театрин коллективдиз теклифар а. Хъа асасуб – ихь гъулариъ ва шагьрариъ яшамиш шулайи табасаранлу тамашичйирихъди гюрюшмиш хьувал ву. Ва ихь агьалйирин, гъулариъ культурайин цирклиъ ляхин апIурайи пишекрарин ихь театрихьна ва багъри культурайихьна вуйи янашмиш’вал йислан-йисаз ужуб терефнахъинди дигиш шул дупну, умудлура шулухьа. Гьар йисанси, гьаму йисанра театрин коллектив культурайин жюрбежюр серенжемариъра иштирак хьибди.

Гьаму йисан Пушкиндин картайихъди ляхин апIувализ – ихь жигьилар багъри культурайихьна жалб апIувализ аьхю фикир тувбанди вуча. Ццира думу проект давам шула, ва цци гьюкуматди Пушкиндин картайихъна жигьилариз хьуд агъзур манат хътапIура. Дурарихьан думу билетар гъадагъури, культурайин серенжемариз харж апIуз шулу.

Улубкьнайи цIийи йисаъ учу, табасаран театрин коллектив, ужудар планар, ниятар ади учIвнача. Гъит йислан-йисаз ихь театрин тамашичйир артухъ ишри, ва ич коллективдин гьарсаб цIийи сягьна, спектакль табасаран халкьдин культурайин уьмриъ эгьемиятлу саб гьядиса ибшри.

Оцените материал
(0 голосов)

Похожие материалы (по тегу)