ЦIийи йисандин аьдатар ва Йифун Аба ихь уьлкейин культурайиъ гьадмукьан мюгькамди учIвнуки, дурар Урусатдин милли аьдатарин ва машкврарин суратарикан садар вуйиганси хиял шулу. Гьеле СССР-ин вахтарира кмиди Йифун Абайихьан бицIидар пешкешариз ккилигури гъахьну. Ухьуз аьгъюганси, кьюрдун сюгьюрчи аба Великий Устюгдиъ яшамиш шула, ва гьадушваз, бицIидарихьанси, аьхюдарихьанра агъзрариинди кагъзар гъюра. Пуз ккундузузки, ихь Йифун Абайин гъарашугъар дюн’яйин саки вари уьлкйириъ а. Гъи дурарикан бязидарикан учвузра мялум апIурача.
Урусатдиъ – Йифун Аба
Инкьилабдин кьяляхъ Урусатдиъ яркьуди къайд апIру ЦIийи йисандин серенжемар, елка, Йифун Аба хайлин йисариз ккутIнийи. Дидин кьяляхъ Йифун Аба ва дугъан худул Йифун риш Урусатдиз 1930-пи йисарин аьхирариъ гъафнийи. Дидхъан мина саки гьар йисан Урусатдин бицIидар ЦIийи йисандин машквриъ Йифун Абайихьан пешкешариз ккилигувал аьдат гъабхьну.
Татарстан – Кыш Бабай
Татарстандиъ Кыш Бабай, вая «Кьюрдун аба» кьанди арайиз гъафну. Дугъан хулар Казань шагьрихьан 80 километр манзилнаъ ерлешмиш шула. Кыш Бабайиз чан Йифун ришра – Кар Кызы а. Татарарин Йифун Абайи ва шуру чпин халкьдин накьишар кайи милли палат алабхьуру. Асас вуди думу палтар чру рангнандар ву.
Турция – Ноэль Баба
Вари ихь ватандашари ЦIийи йис йифун аяз айи йигъари къаршуламиш апIурадар. Хайлиндар цIийи йисандин тятIиларин вахтна мани курортарин уьлкйириз гъягъю-ру. Турцияйи чпин Йифун Аба – Ноэль Бабайиинди дамагъ апIура. Мушваъ Йифун Абайи пешкешар раккарик кебхнайи атIниъ иври аьдат ву.
Германия – Санта-Николаус ва Вайнахтсман
Немцарин Йифун Абайин тарих лапра жюрбежюруб ву. Варж йис мидиз улихьна Берлиндиан Мюнхендизкьан бицIидариз хьади кешушси палат алабхьнайи, гъюдли юкIв айи Санта-Никалаусди хури гъахьну. Дугъахъди ижми хасиятнан Кхентомра хъади шуйи. Кхентомди чан шишлиъ хъпебехъру бицIидариз йивру тIулар ивнайи. Кьанди Германияйин бицIидарихьна пешкешар хьади даждиинди Вайнахтсман гъюз хъюгъну.
Франция – Пер-Ноэль
Францияйин Йифун Аба – Пер-Ноэль гьаммишан кIвантIарикк шаду инчI ккайир ву. Амма дугъура пешкешар ужудар ва хъпехъру бицIидаризтIан туври аьдат дар. 1940-пи йисарихъан мина Йифун Абайин рябкъювал америкайин Йифун Абайиз лап багахь гъабхьи ва дидихъан мина Францияйин культурайин аьдатарин терефкрар ва католикар дидиз аьксиди удучIвуз хъюгъну.
Нидерланды ва Бельгия – Синтерклаас
Нидерландияйин ва Бельгияйин ватандашари чпин арайиъ сабдинра ухшар адруваликан кIури шулу. Амма Йифун Абайиз кьюбиб миллетарира гьюрмат апIура. Нидерландияйиъ Йифун Аба 5-пи декабриъ гъюри шулу, хъа Бельгияйиъ – 6-пи декаб-риъ. Синтерклаасдин ляхнин график лап гъагъиб ву. Испанияйиан Амстердамдиз ва Брюсселиз думу пароходдиъди гъягъюру. Пароходдиан эдеу ал рангнан уткан палат али шаду Йифун Аба лизи гьяйвниин элеуру. Дугъаз гизаф кюмекчйир а.
Япония – Сегацу-сан ва Одзи-сан
Глобализацияйин гьяракатари Японияйин Йифун Абайин сурат кьюб йишваз жара гъапIну. Сабпиб – тарихи Сегацу-сан, вая «жанаби январь» ву. Улихьдин йисари диди Японийин агьалйирин хулариз унчIвариан хълибгури, хизанариз ягъурлу, ужуб уьмур хьуз кюмек апIури гъахьну. Пешкешар дугъу саризра туври шулдайи. Гьаддиз, 1990-пи йисан Одзи-сан арайиз гъафну. Му Японияйин кьюрпи Йифун Аба гьисаб шула. Думу Санта-Клаусдиз ухшар айир ву, чан шишлиъ жаквлар, машинар, роботар ва жара пешкешар ади бицIидарихьна гъюри шулу.
