Дагъустан Республикайиъ йицIбариинди жюрбежюр миллетар, аьсрариинди аьдатар, культура, дин уьрхюри, нумуналу чешне улупури, албагну яшамиш шулайидар ву. Аьхиримжи йисари ухьуз кми-кмиди, Москвайин кючйириъ, жямяаьтлугъдин транспортдиъ шулайи жюрбежюр гьядисйирин асас иштиракчйир Дагъустандин жигьилар ву кIури, хабарар гъюра.
Ихь республикайиъ жигьил насил тербияламиш ва ихтиярарна политика жигьатнаан савадлу апIбаз, гьацира дидихъди сигъ аьлакьайиъ айи жара ляхнарра кIули гъахбаз аьхю эгьмият тувра. Ихь жямяаьтлугъ касар, чиб фуну уьлкйириъ ашра, абйирин кюгьна аьдатар уьрхюри, гъирагъдиан гъафи хялижв ву кIури, дугъаз ужубсиб йишв улупури, албагну дуланмиш шула. Амма гъийин девриъ сасби жигьиларин гъиллигъари ихь республикайин ччвур ва жямяаьтлугъ аьлакьйир чIур апIура.
Дагъустандин Глава Сергей Меликовди гъапиганси, гъи ихь жигьиларин бегьемди фикир дарапIди гъапIу вягьшивалин ляхниз гъилигиган, гьякьназ адагъбаз ишлетмиш апIру далил сарун адар. Дурариз тахсиркарвал апIбан жаза тувну ккунду.
Гъи сасдар жигьиларин вягьшивалин гьяракатариз фикир тувну, узу ихь жямяаьтлугъ активдихьна илтIикIунза ва мицдар месэлйирин гьякьнаан чпин фикрар пуб ккун гъапIунза. Дурарикан сасдарин фикрар исихъ чап апIурача.
Гюльпери Мирзабалаева, ихь гьюкуматдин хайилин гъуллугъариъ ляхин гъапIу нумуналу кас:
– Ухьуз мисал айиб ву: «Саб кюкдиинди хьад шлуб дар». Душваъ жюрбежюр кюкйир духьну ккунду.
Гъи ихь гирами Дагъустандин ругариин 40 жюрбежюр миллетар дуланмиш шула. Дурарин арайиъ саб миллет тмуну миллетдихъди гъярхьувалин, сар-сариз йивувалин ва гиран ктапIувалин дюшюшар зат гъахьидар дар.
Хъа гъи ухьуз кми-кмиди интернетдиан, телевизориан, ихь дагълу баяри гъивну, дурар кчIихьну кIури, мялуматар тувра. Ав, гъи фукьан-вушра абйир-бабарин, уьлкейиъ яшамиш шулайи, урхурайи, лихурайи ихь жигьиларихьна вуйи аьлакьйир жара жюрейиндар хьуз мумкин ву кIури, фикир шулу. Мици, халкьарин арайиъ айи аьгьвалат рябкъюри, гъурабайиъ дуланмиш шулайи ва урхурайи ихь жигьилариз гележегдиъ читин хьибди. Ухьу варибдин гъавриъ ахьа, гьамусдин дагълу жигьилар вари кьувват кайидар, жюрэтлудар ву, хъа жвуваз гиран ктIапIру саб гаф гъапиш, дурари, магьа гъи ухьуз рябкъюрайиганси, чпин гьунарар улупуз гьяракат апIуру. Гьаци вуйиган, ухьу гьаммишан дурарин гъаравлиъ ади ккунду, гирами абйир-бабар. Ичв баяр-шубариз бинайан нясигьятар тувну ккунду. Сар ахмакьри кIару чIардиндар гъапIну кIури, дугъан тай гъахьиш, закур жвувкан фу шулушра фикир ва сабур дапIну, дициб йишвхьан гьудучIвну душну ккунду
Гуж удукьру йишваъра сабур апIувал ужуб ляхин ву. Му гафар, жигьилар, учвуз варидариз аид вуйиз. Дагълуйир гьаммишан сабурлуди духьну ккунду. Ухьу, Дагъустандин миллетар, сабур апIури вердиш вухьа. Гьаци вуйиган, уьлкейиъ айи баяр-шубариз, халкьдин рюгь, милли хасиятнан вари лишнар аьгъяди ккунду. Саб ляхин гъабхьиган, швумалвал гъизигну кIури, арайиъ фукIара гъубзурдар. Жигьил юлдшар, гъачай, шлубкьан сабур апIидихьа. Гъийин гюрюшдиъ узу му гафар текрар апIура кIури, жара хиял мапIанайи. Гъушу йисари мектебариъ ва жара тешкилатариъ баяр-шубар, мялимар йивну гъийиху йишвар а. Гъит сарун ихь жямяаьтдин арайиъ мициб аьгьвалат дарибшри. Улубкьнайи ЦIийи йисра мубарак апIури, варидариз уьмриъ хушбахтвал ккун апIураза.
Сосланбег Ражабов Дагъ. Огни шагьриъ «Спортдин, туризмдин ва жигьиларин ляхнариз лигру управление» муниципальный идарайин директор:
– Артмиш шулайи жигьил наслин гележегдин уьмриз шибритI диврайидар абйр-бабар ву. Хъа хизандиъ бицIириз аьгъювалар ва тербия тувувалиъ аьхю роль уйнамиш апIурайир дада ву. Ав, дадйириз бицIидар гьаммишан бицIидарди гъузру. БицIири апIурайи чIуру ляхнар ачухъ апIури, дугъаз табшуругъ тувну, хъа ражну мициб гъапIиш, тахсиркарвалин жаза тувру дупну, гучI ккапIну ккунду. ГъапIу гафариз, чIуру ляхнариз ухьу аьхюдари, баяр-шубар ву дупну, фикир тувурдархьа, думу ляхнар зарафатнаъ ирчну, дяаьлхъну гъитрухьа. Хъа мидин натижа фу ву? Ухьуз рябкъюрайиганси, абйир-бабарин ччвур гьюрматсуз шула. Мициб натижа дархьбан бадали, ухьу баяр-шубариз тербия тувбахъ духьну ккунду. Гъи хайлин ихь баяр-шубари Урусатдин заан урхбан идарйириъ урхура ва дурарин адра мицисдар угърашари чIур апIура.
Аьхиримжи йисари рес-публикайиъ ва дидин сяргьятарилан тинди арайиз гъюрайи вягьшивалин гьядисйири жигьил насил ватанпервалин рюгьнаккди тербияламиш дапIну ккуниваликан субут апIура. Магьа гъи ихь жигьилари интернетдиъ, чпин гьунарлувал улупура. Хъа мициб дирбаш’вал кайи жигьилариз мумкинвал тувну, дурар армияйин жергйириз гьаъну ккунду. Ва мицисдар жигьиларин гьякьнаан саб къарар адабгъну ккунду. Гъи, ухьу вари сатIи духьну, жигьиларин политика ише гъябгъбан ляхнин бегьрувал за апIбан бадали, йиз фикриан, кми-кмиди абйир-бабарихъди серенжемар тешкил дапIну ккунду.
Исамудин Гьяжи Сяидов, Дербент шагьрин имам ва устаз:
– Ассаламу аьлейкум ва рягьматуллагьи ва баракту. Живанвал – му инсандин уьмриъ варитIан жавабдар, варитIан гизаф учIру месэлйир алахьру вахт ву. Му вахтна инсан, гьаммишан фу-вуш цIийиб абгури, жандин сагъ’вал ва рюгьнан заанвал артмиш апIури, чан аьлимдихъди мясляаьтлувалин дережа за апIбан гьяракатнаъ шулу. Гьаддиз, му вахтна дугъаз тербия тувну, дугъан хасиятнаъ ужуб дережайин гъиллигъар тIаувал, аьгъювалар тувувал ва дугъкан вари терефариан лайикьлу кас ктаувал абйир-бабарин, багахьлуйирин, багъридарин гардандиъ айи вазифа ву. Инсандин гъиллигъарин шибритI живан вахтна арайиз гъюруб ва йисариинди артмиш апIруб ву. Жигьилин гъюзимбу уьмур дугъу гъадабгъу тербияйикан, дурхну гъадагъу аьгъюваларикан, эдеблувалин ва инсанвалин дарсарикан асиллу шула. Гъи ихь уьлкейиъ айи сасдар жигьилари апIурайи тахсиркарвалари Дагъустан халкьдин ад бедлан апIура. Магьа гьамус дадйири, чпин жигьилари гъапIу тахсиркарвалин ляхнарин гьякьнаан багъишламиш апIувал тIалаб апIура. Ав, варидари багъишламиш апIурхьа, хъа мициб йишвахъна ляхин гъяйиз, гьарсар абайина бабу, чав тербия тувну, жямяаьтдиз фицир бицIир адагънуш, фикир дапIну ккунду. Хъа гъи ухьуз ебхьурайи алчагъвалин сеснан тегьер, аьхюр-бицIир адрувал – му абинабабу туву тербияйин натижа ву.
