Дагъустан Республикайин муниципалитетарин арайиъ йицIуд йисариинди гьял дарапIди арайиз хуз даршули гъузнайи учIру месэлйир айи шагьур Дагъ.Огни вуйи. Агьалйирин яшайишдин шартIар ужу апIбан бадали, дурарин улихь ужур, жавабдар, чав апIурайи ляхнин гъавриъ айи инсан духьну ккунду. «Дагъустандин Огни шагьур» шагьрин округдин главади 2020-пи йисан Жалалудин Аьлирзаев дерккнийи. Дугъу агьалйирин яшайишдин шартIар ужу апIбан зиин кIваантIан зегьмет зигуз гаф тувнийи.

 

 

«Узу Дагъустандин Огни шагьрин глава вуйиган, му шагьур кюкдин багъси ккабалгуз фикрар айиз. Думу йиз метлеб вуйиз – узлантина ужуб шил гъибтувал», – къайд апIура шагьрин кIулиъ айири. Ав, дугъриданра, чав тувнайи гафар дикъатлуди кIулиз адагъури, шагьрин мэри хайлин месэл-йир яваш-явашди гьял апIура.
Улихьна йигъари узу Дагъустандин Огни шагьрин глава Жалалудин Аьлиризаевдихъди гюрюшмиш гъахьунза ва дугъахъди шагьрин жямяаьтлугъдин дуланажагъ улихь гъабхбан месэлйир фици гьял апIураш, сюгьбат гъубхунза.

– Жалалудин Исмяилович, уву Дагъ. Огни шагьрин главади дийигъхъанмина гъапIу ляхнин натижйир йивуб ва гьял апIуз читинди алахьу месэлйирикан ктибтуб ккун апIураза.

– Узу Дагъустандин Огни шагьрин главайин вазифйир тамам апIуз хъюгъю вахтна, йиз улихь швнуд-сад йисариинди гьял дарапIди гъузнайи учIру месэлйир дийигънийи. Шагьрин агьалйир штухъди тямин апIбан, рякъяр къайдайиз хувалин, электроэнергияйихъди аьлакьалу месэлйир гизаф айи, яна ЖКХ-йин месэлйир гьял апIувал лап зяифди вуйи. Улихьди шагьрин кIулиъ ляхин апIури гъахьидари му месэлйир мициб гьялнаъ гъитувалиин узу гъира мюгьтал вуза. Гьюкуматдин, шагьрин, райондин ва хизандин жавабдарвал чан хилиз гъадабгъру касдихъ принциплу хасият хъади ккунду. Мициб жавабдарвалин гъуллугъниин ижми кас алдарди гъахьиш, апIурайи ляхнин натижйир харжидар хьиди.

Узу туву гаф, узлантина ужуб шил гъибтбан бадали, кIулиз адабгъидиза. Гьаз гъапиш узу му гъуллугънаъ гьаммишандиз гъузидар, гъит йиз кьяляхъна гъафи касдиз лихуз гъулайди ибшри.
Гъи шагьриъ дуланмиш шулайи агьалйириз ухьу тамам апIурайи ляхнарикан мялуматар тувувал – ихь буржи ву, фицики хайлин ватанагьлийири чпин сюгьбатариъ, гьамусяаьт улихь-кIулихь хьайи гьякимариин ва дурари апIурайи ляхнариин хъугъ’вал илмидарич, кIура.
Шубуд йисан гъапIу йиз ляхнин натижйирикан исихъ пидихьа.

Саб кIуруб, Дагъ. Огни шагьриъ гьял дапIну ккуни асас месэлйирикан саб мушваъ дуланмиш шулайи агьалйир штухъди тямин апIбахъди аьлакьалуб вуйи. Ва аьхиримжи кьюд йисандин арайиъ, гьарсаб аьрзайиз дилигну, узу кIулиъ алди, администрацияйин кюмекниинди му месэлйир ахтармиш гъапIунча. Ккудубшу 2021-пи йисан РД-йин Правительствойин улихьна вуйи председатель Аьбдулпятягь Амирхановдин регьберваликкди, дугъан заместитель Манвел Мажонцдин, РД-йин Главайин администрацияйин кIулиъ айирин заместитель Арслан Сейпуллаевдин, РД-йин тикилишчивалин ляхнарин министр Артур Сулеймановдин иштирак’валиинди, шагьриз шид зигбан бадали планламиш дапIнайи проектдин документар гьязур апIбан гьакьнаан совещание кIули гъубх-нийча. Му учу гьязур гъапIу объект пландик кипбан бадали, вари документарра хъади Урусатдин Федерацияйин экономикайин артмиш’валин минис-терствойиз тялукь кагъаз хътапIунча. СацIиб вахт гъубшган, думу месэла гьял дапIну, шагьур марцци штухъди тямин апIбан гъурулуш рас ва цIийи алапIуз 75 миллион манат жара гъапIнийи. Гьаму дакьатарин кюмекниинди июндин вазлин аьхириз шагьрин штун гъурулуш бегьемди цIийи алапIиди.

Кьюб кIуруб, рякъяр къайдайиз гъахунча. 2020-пи ва 2021-пи йисари Дагъ. Огни шагьрин 12 кючейиин асфальт улубзунча. 2021-пи йисанра 45 миллион манат жара гъапIну, ва 2022-пи йисанра хайлин кючйириин асфальт улубзуз гьязурлугвалар гъахурача. Гьелелиг рякъярин месэла ккудубкIну адар, мушваъ гизаф ляхин ими.
Шубуб кIуруб, мектебар ва би-цIидарин багъар рас апIувалин проек-тар гьязур дапIнача. Магьа цци 3-пи нумрайин мектеб рас апIуз пландик кипнача, иншаллагь, вари имбу ляхнарра кIулиз адагъидихьа. Гьялаки нир гьюлиз хъубкьундар, кIури шулу. Гьялак дархьиди, саламатвалаиинди ва варидарин разивалиинди ухьу думу ляхнар тамам апIидихьа. Хъа дурар вари лазим вуйи гьялнахъна хуз вахт ккунду. Хайлин йисари уч гъахьи вари месэлйир сад-кьюд йисан тамам апIуз шлуб дар.
Аьхиримжи йисари Дагъ. Огни шагьрин чIатан рябкъювал фици дигиш дубхьнаш, ухьуз варидариз рябкъюрахьуз. Дагъустандин сяргьятарилан тинди яшамиш шулайи ихь дагълу бизнесмен баярира кюмекар апIуру, жюрбежюр проектар уьмриз кечирмиш апIуз теклифар дивру, хъа учу, гьелбетда, дициб ляхнин тереф уьбхюрача.
Хъана жара проектарра гьязур апIурача, дурарикан, йисандин аьхириъ гюрюшмиш духьну, гафар апIидихьа.

– Улихьна йисари Дагъ. Огни шагьриъ хулариз, мектебариз, бальницйириз, бицIидарин багъариз ва гьацира хайлин жара идарйириз ужуди манишин туври адар кIури, кми-кмиди аьрзйир гъюри гъахьну. Му месэла фици гьял апIурачва?

– Му ккудушу кьюд йис варидариз читиндар гъахьну. Коронавирусдин уьзри ихь уьлкейин экономикайизра тясир гъапIну. Гьаддихъди аьлакьалу вуди, апIурайи ляхнар зяиф гъахьну. Саризра жиниб дар, фунуб ляхин апIурушра, пулин дакьатар лазим ву. Хъа жвуван халкь бадали зегьмет зигру касди вари читинвалариан удучIвуз мумкинвалар агуб лазим ву. Шагьрин йирси котельнйир ва турбйир 1960-пи йисарихъан мина айидар вуйи. Хъа дурарихъди ляхин апIуз фукьан вушра читинди гъабхьунчуз. Кьюрдухьна гьязур хьпан ляхнар хьадхъанмина ккергъри, ва му йирси духьнайи котельнайирихъди ляхнар тамам апIуз чпин пише ужуди аьгъю ишчйир хури, мектебар, бицIидарин багъар ва шагьрин гьисабнаъ айи имбу идарйир манишнахъди тямин апIури гъахьунча. Улихьнаси Дагъустан Республикайин хал-йишван месэлйир гьял апIру идарайин кIулиъ айи Сергей Касьяновдихьна, 2023-пи йис улубкьайиз шагьрин котельнйирихъди аьлакьалу проект уьмриз кечирмиш апIуз кюмек тувуб ккун апIури, илтIикIунза. Ва 24-пи апрелиъ, республикайин Ростехнадзориан комиссияра гьязур дапIну, Мягьячгъалайиан ич котельнйирин гьял фициб вуш лигуз гъафнийи. Багарихьди думу месэла гьял апIуз гаф тувну.

– Аьхиримжи вахтна Дагъ. Огни шагьриъ электроэнергия кми-кмиди ктIубшвура кIури, аьрзйир гизаф гъюра. Аквар ктIуршвувалин себеб фу ву?

– Саб себеб адарш, электроэнергия ктIубшвруб дар. Гьамусяаьт ихь шагьрарин ва гъуларин мяишат яркьуди электрикламиш апIура, гьаз гъапиш варидарин хулариъ кью-кьюбди телевизорар, микроволновкйир, токдиинди лихурайи пичар, палтар ва гъабар жикIру машинар ва хайлин жара шей’ар а. Хъа дурар вари киву вахтна, электрикдин симар ургуз хъюгъру. Улихьна вахтари дизигнайи акварин симарихъди ухьхьан ляхин апIуз хьибдар. Гьелбетда, электрикдин ужуб кьувват айи симар дизигну ккунду, дурар дигиш апIру вахтна аквар кIтуршвуб алабхъуру. Шагьур, маншаллагь, гизаф дигиш дубхьна, агьалйири йигълан-йигъаз цIийи хулар дивра, ва дураризра аквар зигбан ляхнар кIули гъахури шулча. Гъийин девриъ гъуллугъариъ ляхин апIурайи касарик гъалатIар агуз ккунидари, гьелбетки, аьрзйир апIиди. Хъа дарш, дици пузкьан акварихъди аьлакьалу учIру месэла адарич.