Хив райондин Гъвандикк гъул’ан вуйи Ханмягьмадоварин тухум неинки табасаранариз, хъа гьацира вари Дагъустандиз машгьур ву.

 

19-пи аьсриъ дуланмиш шули гъахьи аьхю мулкидар Гьяжи-Къуттай Ханмягьмадовдин бинайилан ккебгъу му тухмин вакилар гьациб машгьурвализ ва адназ лайикь вуйидарра гъахьну. Дурарикан сакьюдарин ччвурар ктухухьа: Ханмягьмадов Ханмягьмад Гьяжи-Кьуттаевич – ДАССР-ин ерли промышленностдин нарком гъахьир, Ханмягьмадов Бейдуллагь Гьяжи-Къурбанович – филологияйин илмарин доктор, профессор, ДАССР-ин илмин лайикьлу гъуллугъчи, Ханмягьмадов Айдин Асадуллаевич – урус чIалниинди бикIру шаир, Ханмягьмадов Риад Айдинович – пазлспортдиан гизаф ражари Урусатдин, Украинайин, Белоруссияйин чемпион, Ханмягьмадова Зумруд Гьяжи-Къурбановна – заан образование гъадабгъу сарпи табасаран дишагьли, шаир, Ханмягьмадов Жан Жанович – урусатдин аьлим, физикайинна математикайин илмарин кандидат ва хъана жарадар.
Гъийин ихь сюгьбатчира гьаму тухмин вакил, Бейдуллагь Ханмягьмадовдин риш, ДГМУ-йин харижи уьлкйирин студентар гьязур апIру отделениейин заведующий Сакинат Алкьадарская ву.
Ич арайиъ гъабхьи сюгьбат исихъ чап апIурача.
– Сакинат Бейдуллагьовна, сифте ихь газат урхрудариз жикъиди увкан мялуматар тувуб ккун апIураза.
– Гьамусяаьт апIурайи ляхнихьна узу йиз ккудубшу уьмриъ гьязур шули гъахьиганси гьибгърузуз, фицики Мягьячгъалайин 13-пи нумрайин мектебдиъ (инглис чIалнаан артухъди аьгъювалар тувбан тясирнакк ккайи) урхури гъахьунза, ва ужуди инглис чIал аьгъю гъабхьунзуз. Мектебдин кьяляхъ политехнический институтдин технологический факультетдиъ урхури гъахьунза. Институт ккудубкIган, Воронежский областдиз ляхин апIуз гьаънийи. Душваъ цехдин мастерди лихури, ляхин тешкил апIбан, жюрбежюр инсанарихъди юла гъягъбан тажрубара гъадабгънийза. Гъи харижи уьлкйирин студентарихъди вуйи йиз ляхниз диди ужуб тясир апIура.
– Ихь машгьур аьлим, багъри чIал ахтармиш апIбак асас пай киву кас Бейдуллагь Гьяжи-Къурбановичдихъди аьлакьалу суал тутрувди гъитуз хьибдарзухьан. Думу ухьуз вардиз бажаранлу аьлимси, илмин акв кабхьу аьяндарси мялум вухьуз, хъа хизандин айитI, бицIидарихъди думу фицир вуди гъахьну?
– Адаш хулаъра илмиин гизаф ляхин апIрур вуйи. Мумкин ву, гьаддиз думу чан бицIидариз бабан чIал улупуз хътруркьубра. Дугъан чIалнахьна вуйи маракьлувал кьанди вушра узухьнара гъурубкьну. Воронеждиан гъафиган, заочно вуди филологияйин факультетдик урхуз кучIвнийза. Адаш гизафси теорияйиин лихури гъахьнийи, хъа йиз ляхин практикайихъди аьлакьалуб ву, харижи уьлкйирин студентариз урус чIалниинди урхуз-бикIуз улупувал.
N.B. Йиз суалназ жаваб вуди, ихь шаир Гюлбика Уьмаровайин улихьнаси чапдиан удубчIву, Гьяжи-Кьуттай Ханмягьямедовдин тухмиз бахш дапIнайи «ЧIал аьгъюриз» кIуру китабдиъ тувнайи Бейдуллагь Ханмягьмадовди чан чи Зумруддиз (Ханмягьмадова) гъибикIу мани кагъаз макьалайиъ тувуз ккундузуз. Йиз фикриан, гьаму кагъзиан думу фицир мяргьяматлу адашра, гъардашра вуди гъахьнуш, ачухъди рябкъюра.

Саламарин кагъаз
Гьюрматлу Зумрут бажи!
Яв кагъаз гъадабгъунза. Учу вари сагъ ва саламат вуча. Увура сагъ ва хушбахт хьувал ич эрзиман вуйич. Лик айи гьялнаъ имийиз ва айибтIан бетер дархьбан бадали, чарйир апIураза. Ляхниланра мегьел гъарах кIурадарзуз. Вушра аьгьвалатар гьиидар дар – илимдин месэлйириз гьюкуматди фикир туври имдар. Ич яшайишра, дюн’яйиз гъилигиган, пис дарич – мадар апIуз шула.
Мурадлин кагъзарра арабир гъюри шулу. Йиз ургцIур йис хьпан мажлисназ думу чан хизанарра хъади гъюз мажбур апIидиза. Имамдин сагъ’вал айибтIан цIиб ужу шулайиси ву. Сакинатра, Наргизра ужу ву. Наргиз, яшариз дилигди, гизаф аькьюллу велед ву. Аминара чан айи гьялнаъ ими. ЦIийи йисаз, аллагьди амур гъапIиш, увухьна гъидиза.
Сарун сагъ ишриву! Яв чве Бейдуллагь.
23.ХI.96
– Сакинат Бейдуллагьовна, ляхниъ варитIан гъагъиди фу гьибгъравуз? Багарихьди вузари хъана цIийи студентар кьабул апIиди, урхуз кучIврайи жигьилариз фициб тек-лиф, насигьят тувдийва?
– Мялимвал – гизаф жавабдарвалин пише ву, дидихьна кIваантIан, дикъатлуди янашмиш шлу касдиз лихуз рягьятди дар, фицики, мялимдиин ихтибарвал дапIну, гьар йигъан дарсариз гъюрайи баяр-шубарин вахт зяя дархьбан ва гъюзимбу гележег умудлуб хьпан бадали, дурариз тялукь аьгъювалар тувну ккунду. Хъа жвуван ляхнин натижа уларикк рябкъюз хъюгъиган, гьелбетда, фунур мялимдизра думу аьхю шадвал, дамагъ ву.
Харижи уьлкйирин студентар гьязур апIбан отделениейин заведующийвал – хъана артухъди жавабдарвал тIалаб апIру гъуллугъ ву, гьаз гъапиш мушваъ, студентари аьгъювалар гъадагъбахъанси, дурарин гъиллигънахъанра, сагъламвалин, уьмрин хатIасузвалихъанра жавабдарвал гъабхуб алабхъура.
Студентарира, урхуз кучIвра-йидарира чпин терефнаан гьациб жавабдарвал гьисс дапIну ккунду. Училищейиъ, университетдиъ урхурайи йисари гъадагъу аьгъюваларин бин вари уьмриз мюгькам шибритI шула, гьаддиз думу йисар гьавайиди адаувал аьхю гъалатI ву.
– Аьхиримжи вахтна РФ-дин образова-ниейинна илимдин министерствойи Урусат яваш-явашди Болонский гъурулушдихьан гьу-дубчIвбакан кIура. Дидин гьякьнаан яв фикир фициб ву?
– Болонский гъурулушдикан кудучIвну, фу-вуш цIийиб тешкил апIайиз вахт лазим ву. Йиз фикриан, дид’ин лихурайи пишекрари, Совет гьюкуматдин ва гъийин деврин образованиейин гъурулушар сатIи дапIну, Урусатдин игьтияжариз багахьна вуйиб арайиз адабгъиди. Гьаци дюзра ву. Дидихъди разиди шлударра, дидиз аькси вуйидарра, гьелбетда, хьиди, вушра дигиш’валар вахтну тIалаб апIурайидар ву.
– Университет ккудубкIу харижи уьлкйирин студентарихъди аьлакьа уьбхюранчва? Дурар чпин ватандиз кьяляхъ хътакурин, дарш, ляхин апIури, ихь уьлкейиъ яшамиш шули гъузрударра шулин?
– Ав, университетдиси, мялимарира чпин студентарихъди аьлакьа гъибтри шулу. Мисалназ, гьаму йигъари университетдиъ африкайин концерт гъабхьну. Ич аьхиримжи йисарин выпускникарси, лапра улихьна йисари университет ккудубкIдарра онлайн аьлакьайиз удучIвну, концертдиъ иштирак’вал гъапIнийи. Дурари, гьамусдин студентарихъди онлайн гюрюшар гъахури, чпин уьмур фици ккабалгнуш ктибтури, насигьятар туври шулу. Бязидари университетдин кьяляхъ ихь уьлкейиъ чпин уьмурра ккабалгури шулу.
– Сакинат Бейдуллагьовна, ихь сюгьбатнан аьхириъ яв фамилия-йин гьякьнаан гьерхуз ккундийзуз. Алкьадарская – му жилирин фамилия вуйин, даршсана дидин машгьур аьлим-тарихчи Гьясан Алкьадарийихъди аьлакьа айин?
– Йиз ччвур Сакинат – му ич аьхю бабан – адашдин дадайин ччвур ву. Думу Гьясан Алкьадарийин риш вуди гъахьну. Гьаддиз узуз бабан ччвур тувган, дугъан фамилияра гъадабгъунза.
– Маракьлу сюгьбатназ чухсагъул! Кьюбиб терефарианра абйир-бабар зигьимлу насларикан вуйиган, икибаштIан, веледарра дурариз ла-йикь вуйидар дархьуб мумкин дар. Гъит ичв машгьур тухмин баркаллу рякъ давам ибшри!