Ихь халкьдин культурайиз кьувват туврайидарин зегьметнакан улхру вахтна, аьхю нирар дагълариъ штун кIуларилан ккергърайидар ву, пуз шулу. Хъа ТIюрягъ гъулаъ айи Халкьдин аьдати культурайин центрин директор, РД-йин культурайин лайикьлу гъуллугъчи Гьяжикеримова (Фейтуллаева) Сураят Исмяиловнайи ихь культурайик гьамусдиз кивнайи пайназ ва гъи зигурайи зегьметназ гъилигиган, дугъан ляхин штун кIулихъди ваъ, гьюлериз кьувват туврайи нирихъди тевуз лайикь вуди рябкъюру. Халкьдин мяълийир ва аьдатар сягьнайиина адагъури, дурариз цIийи уьмур туври; музейиз ихь халкьдин дуланажагъдиъ гъахьи кюгьне шей’ар, алатар (дурарин ччвурарра дикIури), халкьдин аьдати палат уч апIури (ТIюргъярин музейиъ, миди вуйиб ктарди, кIулихъ хъахьрудар варжтIан артухъ уч духьна); фольклорин мяълийир уч апIури ва чап апIуз газатар-журналариз туври, халкьдин культура аргъаж апIру гьамциб ляхин хъанара гизаф цирклариъ гъабхури, думу я сикин, я бизар дар.

 

 

Сураят бажийи му марцци ляхин учв мектебдиъ имиди ккебгъну. 1978-пи йисан кьюрдун вахтна дугъу, 9-пи классдиъ урхурайи шуру, Мягьячгъалайиъ гъабхьи Дагъустандин фольклорин фестивалиъ сабпи йишв гъибисну. 1979-пи йисан дугъаз ДАССР-ин Верховный Советдин Гьюрматнан грамотара тувнийи.

Думуган гъулан мектебдиъ айи 9 класс ккудукIу бажаранлу риш урхуз гьадрауб аьгъю дубхьну, райондин кIулиъ айи Уьмар Уьсмановди 1979-пи йисан ТIюрягъ библиотекайиъ саб штат абццру ва риш ляхниз гъадагъуру. Гьаддихъанмина Сураят Гьяжикеримова сарди вая чан ляхнин дестйирихъди гъулан, райондин ва республикайин кудухну ккудукIуз даршлу кьадар машкврариъ, фестивалариъ, конкурсариъ иштирак гъахьну. Райондиъ шлу фестивалариъ сабпи йишвар ТIюргъярин коллективди гъадагъури аьдатнаъ убчIвру. Дугъан шиклар Гьюрматнан тахтайикан кам шули гъахьундар. Дугъкан газатар-журналариъ гизаф макьалйир гъидикIну, радиойиан ва телевидениейиан передачйир адагъну. Гъи дугъан идарайин саб цал пешкешари кабцIна.

Сураят Гьяжикеримовайи, ляхин дидрипди, заочно дурхну, Дагъустандин культпросвет училище ккудубкIну. Багъри гъулаъ культурайин хулан художественный руководитель вуди апIурайи ляхниз дилигну, думу 2011-пи йисан му идарайин директорди дерккну. 2014-пи йисан душв Халкьдин аьдати культурайин центриз илтIибкIнийи. Заан образование гъадабгъуз Дербентдиъ айи Дагъустандин искусствойин ва культурайин академияйик заочно вуди урхуз кучIвну, Сураят бажи гьамусяаьт ккудубкIру курснаъ а.

«Сураят Гьяжикеримова заан наг-радйириинди гизаф ражари лишанлу дапIна. Гьамусяаьт думу РД-йин Правительствойин Гьюрматнан грамотайиинди лишанлу апIбаз улупну, думу тувбаз ккилигурача. Дугъу фольклор уьбхбиин аьхю зегьмет зигура, халкьдин палат ва аьдатар чIиви апIура. Гизаф яратмиш’валин бажаранвал кайи, гизаф жавабдар ва халкьдин культура ккуни инсан ву», – гъапну ихь сюгьбатнан игитрикан Табасаран райондин культурайин отделин кIулиъ айи Аьбдулвагьаб Аьбдуловди.

– Сураят Исмяиловна, уву яв коллективдихъди дивнайи мясулар уч апIбакан вуйи сягьна-ялхъван вари республикайиз машгьур гъабхьну. Гьамусяаьт варидарин хилариин уву беълийир уч апIуз гъягъбакан дивнайи сягьна ва дидик апIурайи мяълийир ал. Му сягьнйир фици арайиз гъюра?

– Ав, беълийириз гъягъбакан вуйи сягьна гьаму кьанди ихь райондиъ улупунча ва, теклифниинди душну, дидкан «Мил» передачара адабгънийча. Думу сягьна арайиз гъюбан тарих гьамциб ву. Узу 9-10 йисаъ айи бицIи риш вуйи вахтна, беълийириз гъягъюру кIури, цIийи ккуртт дибирхну, фурсар дапIну, дадагъярихъди Раси багълариз гъушнийза. Беълийирин гьарарик кибтIну, жуккум дапIну, дидиъ итнайи ич бицIир узу дакьури имиди, дадагъяри беълийир уч гъапIнийи. Гъуландар, уртагъди гьарар гъадагъну, мяъли-шадвал кIул’инди лихуйи.

 

Расиъ хъубкьна беълин бегьер, ярна яр,
Гъачай, шубар, гъягъюрухьа, ярна яр.
Адахлуйин уьру кегьер, ярна яр,
Гьюжатнаъ аш, лигурухьа, ярна яр.

Гьамцдар мяълийир ва номерик капIнайиб вари гьадму вахтариан ву. Гьаци сягьнйир узуз гъябкъюбдикан ва алабхъубдикан арайиз гъюра.
– Халкьдин мяълийир фици уч апIурава?

– Аьхю яшнан инсанар, кьаби дишагьлийир алахьиган, армияйиъ айидариз, дявдиъ айидариз фициб мяъли апIуйи, халачийихъ вая хяраъ-хутIлиъ фицдар мяълийир йивуйи кIури, гьерхри, гьадрар дикIури, гизаф йисар вуйиз. Магьа узу уч гъапIу варж бендтIан артухъ кьанди ихь «Литературайин Табасаран» журналиъ чап дапIна.

– «Литературайин Табасаран» журналиъра 1970-80-пи йисари яв шиърар чап апIури гъахьиваликан аьгъяйиз.

– 1978-пи йисхъан мина газатариъ ва журналариъ шиърар айир вуза. Узу 9-пи классдиъ урхурайиган, «Бабу бай кIваин уьрхюра» кIуру йиз поэмайи-хъди шикилра хъади, «Табасарандин нурар» газат удубчIвнийи. Узуз, литературайин институтдиз гъарах кIури, райондин кIулиъ айидари направлениера туврайи. Аммаки хизандиан мюгьлет гъабхьундайи.

ВаритIан гьяйифди вуйиб гьадму вуйизки, Дагъустандин писателарин союздиан Пирмягьямад Аслановди 3-4 ражари дих дапIну, саб ражнутIан гъягъюз гъабхьундайзухьан. Адашди хъади гъушнийзу. Учу Мягьячгъалайиз хъуркьайиз, серенжем алдабгънийи. Учу гъяркъган, П.Аслановди: «Гьаз ухди гъафундарчва?» – гъапнийи. Чухсагъул чаз, дугъу учуз, гьаму шураз ву кIури, командировочный тувнийи ва, серенжемдиз хъуркьундаршра, душну, гостиницайиъ эрг’валра алдапIай, уьлра ипIинай, гъапнийи. Дина хътрукьбан гъира дерд кади шулиз. Думу серенжемдиз хъуркьуз ич адаштIан гьалакди, дугъан улихьди гъягъюйза. Аммаки учу сад йигъ улихьна дуфну ккундийи, думуган транспортдин ляхин гизаф читинди вуйи. Гьяйифки, жигьил вахтна китабар адагъуз, узу гъидикIдарин гъайгъу зигуз мюгьлет гъабхьундариз.

– Уву апIурайи ляхнин кьадар гьарсар касдихьан удукьруб дар. Увуз яв ляхниъ кюмек апIурайидар фужар ву?

– Сижарира, жилирира ляхнихъан хътаур дарзу. (Узу хъирсу бай, йиз жилир Гьяжикерим Агъакеримович, ва узу саб классдиъ гъурхдар вуйча. Думу классдиъ варитIан дарсар аьгъю, кIубни бай вуйи. Сижари мектебдиъ имиди лишнар кирчнийзук. Дугъу узуз гъабхи зар али лизи ягълухъ дарсариз хъабхьну гъюри шуйза). Йиз сижар ужур хпир вуйи – йиз ляхниз манигъ’вал дархьуз, бицIидариз лигуйи. Думу дадаси ккундийзуз.

Райондин кIулиъ айидарира гьар вахтна кюмекнан хил гьачIабккури гъахьнийиз. Алавудин Мирзабалаевди йиз тIалабниинди ич гъулан культурайин хал цIийи алапIнийи. Дидкан ляхниз гизаф кюмек гъабхьнийич.

Ва, гьелбетда, йиз варитIан аьхю кюмекчи – йиз ужуб коллектив ву. Йиз коллективди узухъди сатIиди зегьмет зигура. Методистдин ляхин апIурайи Мислимат Гьяжикъаибовайи мяълийир уч апIруган, сягьна ктабгъруган, фольклорин коллективдихъди ляхин апIруган, гизаф кюмек апIури шулиз. Думура Дагъустандин культурайин министерствойин Гьюрматнан грамота тувбаз улупна.

Йиз техработникар вуйи Фарида Гьаруновара, Сефижат Мукаиловара, Нурият Сефербеговара, мажал адаршра, учухъди сабси лихури шулу.
Йиз кьисмат гьаму чан вуйибсиб гъабхьну. Уьмриин пашман дарза. Саб жилгъайиъди гъягъюрайи вахтна, ичIра алабхъуру, дюзенра, гъахаргиган шид убхъуз штун кIул айи йишвра алабхъуру. Уьмрин рякъра гьациб ву.

– Гафарра, мукьамра явдар вуйи машгьур мяълийик кIурайиси, «Тарихари абцIнай Ватандин» культурайиин лихурайи яв ва увуз кюмек шулайидарин улихь хьимбу рякъяр анжагъ уж’валар алахьрудар ишри!