Зубайдат Шябанова
Интернетдин жюрбежюр сайтариъ, телевидениейиъ, газатарин макьалйириъ бязи абйир-бабари чпин багъри веледариз ижмиди илзигувалин, гуж апIувалин ва дурариз йивувалин дюшюшарикан ктибтури шулу. Магьа гьаму йигъари йиз уларикк гьациб жюрейин сабсана дюшюш ккабхънийиз. Дугъустандиъ (шагьур кIурадарза) жилирихьан жара гъахьи сар дишагьлийи чан хъял веледдилан алдабгъури гъахьну. Шубуд йисаъ айи бицIи Аьгьмад чан таярик гъилигиган, лап зяифур, варидарихьан гучIрур ва гьамишан гьилиркърур вуйи. Гьамциб гьялнахъна думу чан дадайи гъахну.

 

Улихьна йигъари Сяидо-варин хизан, ляхин ади гъулаз душну, шагьриз чпин хулаз кьяляхъ гъафну. Хулан ракк-нар арццрайи вахтна, дурариз чпин мертебайин саб хулаъ бицIир ишури гъеебхьну. Думу бицIирин ишбан сес жара бицIидаринубсиб дайи. Раккнарик кучри арцц-рур адруган, дурари МЧС-дин гъуллугъчйириз зенг апIуру. МЧС-дин вакилари хулан раккнар арццруган, душваъ сарди шубуд йисаъ айи бицIир хилар йирфарикинди китIну, ишури гъидихъну. БицIирин вари жан шутIмар итIиккбаан ва йивбаан укIу дубхьнайи ва зийнари алабцIнай.
ИкибаштIан, думу балин дада уголовный жавабдарвалихъна гъахну, хъа бицIир адашдихьна тувну.
Му дюшюш ихь республикайиъ тек саб дар. Дадайинси, адашдин терефнаанра аьрваларикк ва аьзабарикк ккайи бицIидар а.
Гьяйифки, бязи абйир-бабари чпиз Аллагьди туву варитIан багьалу савкьат вуйи багъри веледдин гележег акуб ва бахтлуб дарапIди, дугъан хатIасузвал уьбхюри вари терефариан ужуб теребия тувбан ерина, дугъан уьмур кIару апIура.
Вари дюн’яйин бицIидар уьрхру йигъан узуз инсафсуз абйир-бабарикан затра улхуз ккундарзуз. Фицики гьацдар, абйир-бабарин багахькьан тевуз даршлу, дурарихьан аьхю фаркьвал айи дишагьлийир ва жилар ихь арайиъ гизаф а. Дурари чпин веледар имиди гъузри, бицIидар жарадариндар шлуб дар кIури, дюн’яйиин али вари бицIидар варитIан бахтлудар ва сагъидар хьпахъан дюъйир апIура.

Мак апIин узуз, дада

Дицисдар дишагьлийирикан сар Мягьячгъала шагьрин багахь хьайи Семендер поселокдиан вуйи Мадинат Шагьбулатова ву. Мадинат жара миллетдин вакил вушра, дугъан марцци кIвакан ва рягьимлуваликан Дагъустандин хайлин миллетариз аьгъя. Гъи узура дугъкан бикIураза.
ЙицIуд йис мидиз улихьна Мадинатдин бализ хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ гъагъи зиян шулу. Гьадмуган Мадинатди чан велед сагъ гъахьиш, йитимханайиан сар бицIир гъадагъуз ва дугъаз бахтлу гележег багъиш апIуз гаф тувру. Бай сагъ шулу, ва Мадинатди чан гаф кIулиз адабгъуз хъюгъру. Амма сар бицIирин ерина, дишагьлийи йитимханайиан миржир бицIир гъадагъну.
«Йиз бай ихтиярар уьрхру органариъ лихурайи. Дагъустандиъ боевикарихъди гъябгъюрайи саб женгнаъ йиз Рамазандиз гъагъи зиян гъабхьнийи. Духтрари кiурубдиан, учуз думу гъузру кIури, саб жюрейин миж кивуз шулдайи. Веледдинуб гизаф учIру дерд ву. Думу сар дадайизра дярябкъри. Узу Рамазан сагъ хьуз саб дакьикьа гъидидипди Аллагьдиз дюъйир апIури, ккарагури гъахьунза ва, думу сагъ гъахьиш, йитим бицIир уьрхюз гъадагъурза кIури, гаф тувнийза. Йиз риш Марьямра узу кIурубдиин рази гъахьну.
Рамазан ачмиш гъахьибси, узу Мягьячгъала шагьрин Кировский райондин администрацияйин варисвалин отделиз гъушунза. Амма ду-шваъ йитимханайиъ бицIидар адар гъапнийзуз, ва узу Астрахань шагьриз «Малышок» йитимханайиз гъушунза. Астрахандин йитимханайин тербиячйирин инсандихьна, душваъ айи бицIидарихьна вуйи рафтар гизаф кьабул гъабхьнийзуз, ва гьадму хул’ин дийигънийза. Пуз ккундузузки, йиз вари бицIидар жюрбежюр йисари гьадму хул’ан гъадагъдар вуйич. Рамазан гьацI йисан больницайиъ гъахьну. Гъи думу МВД-йин ветеран ву.
Йитимханайиз сабпи ражари гъафиган, узуз сарин ерина шубур бицIир сабси гъадагъуз ккун гъабхьунзуз. Тербиячйири узуз дурарин шиклар улупнийи. БицIидар йитимханайиъ гизаф айи. Амма дураригъян уччвурсир вая сагъир, ужуб жан хъайир гъядягъюб ухшарсуз ляхин ву кIури гьисаб гъапIунза. Гьаддиз узу сабпи шубур бицIириин, фицдар вушра баладар дупну, тIуб иливнийза. Узузхьна 8 йисаъ айи Володя, 5 йисаъ айи Даниил ва 7 йис дубхьнайи Максим хъади гъафи. Тербиячийи дурариз «Магьа ичв дада учву хъади гъягъюз гъафну», – гъапнийи. Гьамус баяриин жара ччвурар ал. Дурари узуз авар чIалниинди «баба» кIури дих апIуру. Вари бицIидари ич хизан чпин багъри халси ккун гъапIнийи.
Сад йигъан Максимди (гьамус Мягьмуд) узуз Астрахандиъ чан дуст бай ва, дуст риш имбуваликан гъапнийи ва дурар гъадагъуз шулуш, гьерхнийи. Гьаци ич хизандиз Германра (Гьяйдар) Настяра (Написат) гъафну.

Йисарилан сарсана бицIир гъадагъуз гъушган, узухьна жаргъури шубур бицIир сатIиди гъафну. Дурари узуз чпин дада вува кIури, хабар алдагъури, макар апIури гъахьнийи. Улар нивгъари ацIнийиз. Гьаци узу дурар ваъ, хъа дурари узу гъядягъну. Магнитди карснайидарси дурар узкан гьамусра ктарсури шулдар. Гьамусяаьт узу йиз багъри кьюрихьна йирхьурсан бай – Мягьмуд, Мурад, Мугьяммад, Гьяйдар, Муса, Башир ва кьюрсан риш – Написат ва Аминка гъадагъну тербияламиш апIураза. Дурари варидари мектебдин жюрбежюр классариъ урхура. Хъа узу дурар гъадагъруган варитIан бицIирин кьюд йисна кьюб вазтIан дайи. Йиз Рамазанди ва Марьямди гьарсаб узу алдабгъру гамран ва апIру гафназ чпин разивал улупуру. БицIидар гъадагъру вахтна йиз жилирра сагъди айи. Гьяйифки, короновирусдиан думу ккадархьундар. Дугъу узуз гизаф кюмек туври гъахьунзуз. Сабпи шубур бай гъадагъган, дурар саб дакьикьайизкьан дугъан кьялхъян хътакудайи», – кIваин апIура жумарт юкIв айи дишагьлийи.
Миржир жарарин веледдиз багъри дада гъахьи Мадинат гъи чан аьхю хизандиин гизаф разиди ву. «Узу бицIидар гъадагъу сифте вахтари хайлиндарикан «жарадарин бицIидар гьапIуз вуяв?», «фужар вушкьан аьгъдарди, уву дурар фици уьрхюрава?», «гьюкуматдин пулиъ ул абхъну, апIурайи ляхин ву», «пул гъадабгъну, бицIидар гатIахьиди» ва гьацира жара гафар кIурудар гъахьнийи. Аллагьдиз вари рябкъюра. ИкибаштIан, сифте вахтари гиран шули гъабхьунзуз. ЧIуру фикрар ва кьастар айи касариз лигуруш, жвувра гьацир хьуб мумкин ву. Гъи узу сарди дарза. Йиз кьяляхъ аьхю ва албагу хизан хъайиз. БицIидар жарадариндар шлуб дар. Дурар вари йиз багъри веледар вуйиз. Узу саринра хатир ккибтударза. Узуз дурар вари ккундузуз. Дурар аьлхъюри, зарафатар ва тамашйир апIури шадди рякъруган, юкIв гафариинди пуз даршлубкьан шадвали абцIруйиз. Узуз дурар багъиш гъапIу Аллагьдиз чухсагъул кIураза. Шубрид шубар йиз юкIв вуйиз ва ургур бай йиз кIван рюгь. Рюгь адарш, юкIвра дийибгъуру, юкIв амдру йишваъ рюгьра гъубзудар…
Гьаму йиз бицIидарикан аьхюну пай чпин багъри абйир-бабари гатIахьдар ву. Арабир дурарихьна душну, фициб багьалу савкьат чпи гатIабхьнуш, улупуз юкIв абцIну шулиз. ВаритIан бицIину бай Баширчик (Богдан) узухьна тувруган, тербиячйири думу уьзур кайир ву, гъузрур дар, гъапнийи. Хъа гьадму йигъан дугъу узу хаб’ан деетурадайи. Узу думу багъритIан багъри веледси гьисс гъапIнийза ва фу чара дапIнура думу сагъ шлу рякъяр агуз ва дугъаз бахтлу гележег багъиш апIуз фикрар апIури гъахьунза.
Иллагьки гьадгъан дадайиз бай улупуз ва дугъхьан, гьацир уткан велед гатIахьуз фици гъабхьнуш, гьерхуз ккундийзуз. Узу веледариина хил за апIру ва багъри велед гатIахьру дишагьлийин гъаври шулдарза. Узхьан дурариз дадара пуз хьибдарзухьан. Уьмриъ фукьан ккуншра читин вахтар, гаш’валар, дявйир гъахьну. Амма бабари чпин веледарихъан жанар тувуйи. Хъа гъи бязи жигьилари хал-хизан ккебгъра ва, велед гъахьибси, жара шула. Дицдар нюкгьяриъ гъахьи хайлин веледар я адашдиз, я дадайиз лазим дару «шейъназ» илтIикIура. Гьацдар дюшюшар ерхьруган, кIваз гуж шуйиз. Узу йиз вари веледар гизаф бахтлудар хьуз вари рякъяр агураза. Гъит дюн’яйин вари веледар бахтлудар ишри», – гъапну Мадинат Шагьбулатовайи.
Узура дугъан гафариин рази вуза.

Шиклиъ: Мадинат Шагьбу-латова ва дугъан бицIидар