Феруза Рамалданова

 
Дагъустан гьарсаб вахтна аьхю ва албагу хизанарин вакилариинди мялум ва машгьур ву. Дугъриданна, милли аьдатариз асас вуди рюгьлувалинна ватанпервервалин гьиссариккди тербияламиш гъапIу насларра савадлудар, гьадму саб вахтна аьхюр-бицIирихьна гьюрматниинди янашмиш шлудар шулу.

Шаксуз, албагу, умунвали агъавал апIурайи хизанар мюгькам уьлкейин бинара ву. Хъа хизандин аьдатар варитIан багьалуди дерккрайи гизаф миллетарикан ибарат вуйи ихь дагълу уьлкейиъ, кюгьне заманйирилан башламиш дапIну, хизандиъ умун рафтариз асас эгьемият туври аьдатра ву. Ав, гьам уьлкейиъ, гьамсана хизандиъ сабвал ва мясляаьт уьбхювал гъира варитIан важиблу ву, амма гьадму саб вахтна къайд апIурза, улихьна вахтариси дарди гъийин жигьилари асас вуди хизан ккебгъбан, думу пакди уьбхбан рякъюъ насларин аьдатарин кьиматлувалариз ва жюрбежюрвализ тек-бирра фикир туври имдар. Гьякьикьатдиъ алахьурайи далилари субут апIурайиганси, шаксуз, хизандиъ асасуб уьмур албагурайи вакиларин сар-сарин гъавриъ ади хьувал, вафалувал ву.

 
Хъа гъийин макьалайиъ узуз жигьиларин ихтиярар, фукьан улхбар гъурхишра, хайлин яшайишдин месэлйирин гьякьнаан аьхюдарин, абйир-бабарин ихтиярнан ва маракьарин сяргьятариъ имбу девриъ мюгьюббатдин гьиссариккди бахтлу кьисмат ккабалгу жигьиларикан улхуз ккундузуз.

 
Думу кьисмат Каспийск шагьрин сагъламвал уьбхру пишекрар гьязур апIурайи медколледждиъ албагуб ву гъапишра, кучIал шулдар.

 
Гъуллугънан вазифйир тамам апIури, узуз кми-кмиди девлетлу ва маракьлу рюгьнан вакилар расламиш шулазуз. Амма гьар ражну тялукь касарихъди гъахьи сюгьбатари узу гьяйран апIура. Кьувватлу рюгьнан гьиссариккди наслар тербияламиш апIурайи вакилар ихь арайиъ хайлин имбували узу ухь’ин уьлкейин милли сабвал чIюбгъюз ккуни касарихьан гъалиб хьуз удудукьрувалиин нубатнан ражари инанмиш апIура. Гьамусра гьаци гъабхьну: Разин ва Наибат Шихкеримоварин хизан гъуландарин, гъарашугъарин арайиъ кюлфетдин рафтар, уьмрихьна вуйи лигбар мюгькам умунвалиинди уьрхюрайивалиинди тафавутлу ву.

 
Разин Шихкеримов 1979-пи йисан Хив райондин Чювек гъулаъ вари чан кьувватар артмиш шулайи наслар тербияламиш апIбаз, багъри гъуларин артмиш’вал бадали сарф гъапIу жямяаьтлугъ тешкилатчи ва насигьятчи Гьяжимирза халуйин хизандиъ бабкан гъахьну. Дугъу хайлин йисари, багъри гъуларин гъуллугънаъ ади, ерли поселениейиз регьбервал тувну.
Чувекк гъулан мектеб ужудар аьгъювалариинди ккудубкIу жигьил 1997-пи йисан Каспийск шагьрин медколледждик урхуз кучIвру. Дугъан уьмрин ва мюгьюббатдин жилгъара гьадушваъ кьисматну гьаргандиз гьял гъапIну.

 
– Узу Дербент райондин Чинар гъул’ан вуза. 2000-пи йисан, багъри гъулан мектеб ккудубкIур, Каспийск шагьрин медучилищейин акушервалин факультетдик урхуз кучIвнийза. Разинди думуган гьадму училищейин фельшервалин факультетдиъ 3-пи курснаъ урхурайи. Арайиъ мани гьиссар уягъ гъахьивали учу бахтлу гележегдиз кьисмат ккабалгбахьнара жалб гъапIну, – машнак инчI кади кIваина хура Наибатди.

 
Вари терефарихъанди гьякьикьат анамиш дапIну, жигьилари 2001-пи йисан хизан ккебгъну. 2004-пи йисан Наибатди заан аьгъювалариинди улупнайи училище ккудубкIну. Думуган жигьил пишекрар чпин гележег багъри гъулаъ кабалгбан мясляаьтнахънара гъюру.

 
– Дагълуйириз хас вуйи фагьумлу ва уткан аьдатариинди тербияламиш дапIнайи гьарсар ихь ватанагьлийизси, узузра багъри юрд кьадарсуз ккундузуз. Учу эвленмиш шлуган, Наибатди сабпи курс ккудубкIнайи. Гьелбетда, аьгъювалар ва пишекарвал гъадагъбан рякъюъ узу дугъаз даягъ гъахьнийза. Дубхну ккудубкIиган, багъри гъулаъ яшайиш ккабалгбан йиз теклиф дугъу разивалиинди кьабул гъапIнийи. Гьаци, узу Чювек ФАП-диъ фельдшерди, Наибатди гьадкушваъ патронаждин медсестради зегьметнан рякъра ккебгънийча. Сифте вахтари уьмрин юлдшин хизандин кьиматлуваларихьна вуйи тялукь рафтариз артухъ эгьемиятра туври гъахьундайза. Жигьилвалин надинж’валра вушул!? Хъа гьякьикьатди субут гъапIганси, узуз уьмри багьалу пешкеш кьисмат гъапIну: савадлу, хизандин гьарсаб къайда ва аьдат уьбхюз гьязур вуйи, фунуб месэлайианра узуз кюмекчи ва насигьятчи гъахьи Наибатдихъди бахтавар уьмур хъапIри гьамус 25 йис вуйич. Аллагьди учуз юкьур веледра бахиш гъапIну. Ужуб албагу хизан хьубтIан артухъ бахтра уьмриъ айинхъа?! – кIура ич сюгьбатнаъ Разин Шихкеримовди. – Фунуб жигьил хизандизси, учузра хайлин читинваларрра алахьну. Вушра учуз ич арайиъ айи мани рафтари думу читинвалариан баркаллуди удучIвру кьувват гъабхьунчуз.

 
Гъи, уьмрин саб кьадар рякъ ккадапIнайиган, гьякьикьатдиъ жигьиларин хизандин кьиматлувалар уьрхбахьна вуйи лигбарин шагьид шулайиган, савадлу инсан уьмриъ кьисмат хьувал ижмишнаан бахтаварвалси гьисаб апIуз шулзухьан, – аьлава гъапIну Разин Шихкеримовди.

 
Сагъламвал уьбхбан уьмуми образование гъадабгънайи пишекрар, дугъриданра, кетIерццнайидариз кюмек тувбаъ сарпи кюмекчйир ву. Хив райондин сагъламвалин цирклиъ лихурайи гъуллугъчйирин арайиъ уьмрин юлдшар Шихкеримовар чпин вазифйир намуслувалиинди тамам апIурайивалиинди тафавутлура ву.

 
– Духтирвалин кесп бицIи вахтналан мина юкIв алиб вуйиз. Иццру касдиз читин вахтна жвувхьан шлу кюмек тувуз удукьувал, йиз фикриан, инсандин бахтра ву. Хъа медсестра, ляхнин вари терефар фикирназ гъадагъиш, гьичра рягьимлур духьну ккунду. Гьеле мектебдиъ урхури имиди узу, инсанариз узхьан шлу кюмек тувбан метлеб ади, медсестра хьуз ният гъапIнийза. Сагъламвал уьбхбан кьялан пишекарвал гъадабгъну гъулаз гъафиган, узу Чювекк ФАП-дин патронаждин медсестради ляхниз кьабул гъапIнийи. Узу, кьатI’иди гъапиш, акушер пишекар вуйза, анжагъ гъулариъ аьлава пишекрариз игьтияж айивал себеб дубхьну, узуз асас вуди бицIидарин гъуллугънаъ хьуб кьисмат гъабхьну, – ктибтура Наибат Шихкеримовайи. – Ляхнин асас вазифа бицIидарин сагъламвалин гъаразнаъ хьувал вушра, гъулаъ узу саки гьарсар кюмекназ дих гъапIу касдихьна гъягъюри шуйза.

Сифте йисари, гьелбетда, читинвалар хайлин алахьунзуз. Йишвандин вахтна кетIерццнайирихьна дих гъапIиган, асас вуди кьюрдну, Разин хулаъ адру вахтар шуйи. Гъуларин кючйириъ йишвандин акварра адайи. Тялукь дюшюшари узуз юлдашди нивкI’ан уягъ дапIну йиз аьхюнур риш хъади гъягъюри шуйза. Думу вахтари я гъийин девриъси ляхин апIуз шараитарра адайи. Хъа фици вушра, жвувкан кюмекназ ккилигурайибдин гъавриъ ади, узу вазифйир тамам дапIну ккундийи. Белки, зегьметниин юкIв аливали узуз вари ккабгъуз кьувватра гъабхьуншул, – машнак инчI кади кIваина хура йиз сюгьбатчийи. – Гьаци агьалйирин сагъвал уьбхювал, йигъ-йишв дарпиди дурарин гъуллугънаъ хьувал, йиз уьмрин метлебназ илтIибкIну.
Дакьатарин кьяняаьтлувал уьбхбан себебариан 2017-пи йисан йиз ляхин Хив ЦРБ-йин кIулиъ айидарин къарарниинди хъябкьнийи. Думуган Ккугъна акушеркади гъушунза. Сад йислан узуз Хив ЦРБ-йин поликлиникайиъ ляхин улупну, – давам гъапIу Наибатди.

 
Дугъриданна, медсестрайин инчI ккайи, ачухъ маш гъябкъиган, кетIерццнайидарин гевюлра ачухъ шулу. Наибат Багьадиновнайиз фунуб вахтнара кюмекнан хил гьачIабккуз гьязур вуйивалин, гьарсар аьзарлуйихьна хусуси рафтар агбан, гьарсарихьна чаз багъри инсандихьнаси янашмиш хьувалин сяргьятсуз кьувват а. Хъа му лишнари сагъвал уьбхбан гъуллугънаъ дийигънайи пишекрарин уьмриъ важиблу йишв бисура.

 
– Зегьметнан рякъюъ узуз хайлин ужубра, харжибра алабхъунзуз. Гъулан ФАП-диъ лихури имдаршра, узу гьамусра, дих гъапIиган, кетIерццнайидарихьна кюмекназ гъягъюри шулза. Улихьнаси дарди гьамус гьар фици-вушра инсанар чпира сагъвалихьна жавабдарвалиинди янашмиш шула. Медицинайин улупбариз лигну, больницайиъ духтрарин гюзчиваликк гъитра. Хъа узу ляхниз гъафи йисари му жигьатнаан гьичра гъагъи аьгьвалат вуйи. Гъуларин дишагьлийир асас вуди чпин сагъвал ахтармиш апIуз больницйириз тек-бирра гъягъдайи.
Гьаци, узуз йиз тажрубайиъ хулаъ бицIир кьабул апIубра алабхъунзуз: гьямила дишагьлийи аьхиримжи геренариъ кюмекназ дих гъапIнийи. Медицинайин тяди кюмек хъубкьайизра вахт гъубшнийи. Жвувхьан тялукь аьгьвалатнаъ вазифйир тамамвалиинди кIулиз адагъуз удубкьурайивали имбубсан ляхнихьна жалб апIуру.

 
Хизандин багьалуваликан гъулхиш, Разин вари терефариан тербиялу инсан вуйивалин узу гъавриъ айза. Жигьилвалин гьиссари чан вахтна учу кьюридра чпиз табигъ гъапIнийи. Кьисматниин саб вахтнара пашман гъахьундарза. Думу жигьил вахтна чаина гъабхи хъугъвализ лайикьур вуйиб гьамус дериндиан гъавриъ аза, – къайд гъапIну Наибатди.

 
Дугъриданна, Урусатдиъ хизандин багьалувалар мюгькам апIури, жямяаьтлугъдин милли сабвал ва дуствал уьбхбан серенжемар кьабул апIурайи гъийин девриъ Шихкеримоварин хизан артмиш шулайи наслиз эдеблувалин чешнеси улупуз шулу. Ич сюгьбатнаан узу гъавриъ гъахьиганси, улупнайи хизандиъ сар-сарихьан жиниб адар. Пашманвалра, шадвалра сатIиди кьабул апIури, Разиндина Наибатди кьюр байна кьюр риш аьхю ва тербияламиш апIура. Шубар, эвленмиш духьну, гьамус чпин хизанариъ гележег ккабалгбан гъуллугънаъ а. Баяри багъри мектебдиъ урхури ими. Гъит дурарикан гьарсар бахтлу уьмрин вакил ишри! Гъит Разин ва Наибат Шихкеримоварин арайиъ айи умун рафтар чпин веледарин кьисматариъ давам ва лигим ишри!