Зубайдат Шябанова
Гьюрматлу ватандашар, гьаму шиърар Табасаран райондин ТинитI гъулан вакил Зейнутдин Фятягьовди гъидикIдар ву. Шиърарин цIарариъ улихьдин чIалнан девлет ва багьалувал, инсандин ислам диндихьна вуйи рафтар улупура.
Фятягьов Зейнутдин Аьбдулфятягьович 1930-пи йисан 30-пи майди Табасаран райондин Хюлюгъ гъулаъ бабкан гъахьну. Дугъан адаш Аьбдулфятягь Хюлюгъна маллавал апIуз ва аьраб чIалнан илмин дарсар кивуз Зюрдягъ гъул’ан гъафир вуйи. Аьбдулфятягь аба ургуб ражари ликри гьяждиз гъушур ву. 1936-пи йисан думу нубатнан ражари гьяждиз рякъюъ учIвнайир, рякъ’ан хътакуру ва, хулаз гъурукьубси, учв гъи йикIруваликан мялумат тувну, чан хликк ккайи маллйир ва чахь урхурайи мутялимар хъади гъюз гъитру. Гьадму йигъан хябяхъган Аьбдулфятягь аба кечмиш гъахьнийи. Адаш кечмиш шлуган, Зейнудин Фятягьовдин йирхьуд йистIан дайи. Амма Зейнудин чIалнахъна дурчуз хъюгъюбси, адашди дугъаз гъудгнин чIалар, аятар улупури гъахьну, ва адаш йикIруган, дугъаз саки вари Кьур’ан кIваъланди аьгъяйи.
Гьадму йисарихъанмина Зейнутдин Фятягьовра диндихъ хъайи кас ву. ГвачIниндин гъудган апIуз гъудужвур, думу шиърар дикIури кьаназ гъузуйи. Дугъан саб кьадар шиърар гъудургну, хъа хайлиндар инснарин мелзниин ал.
Зейнудин Фятягьовди чан уьмур ТинитI гъулан вари Дагъустандиз машгьур «Рубас» совхоздиъ лихувализ бахш гъапIну. Учв кечмиш шлу йигъ дугъура, чан адашдиси, гьисс гъапIнийи. Учв йикIру йигъан му касди вари багагьлуйириз насигьятар тувнийи ва васиятар гъапIнийи. Дурарикан саб чан бай Аьбдулфятягьдиз бахш гъапIуб ву.
Зейнудин Фятягьов 1995-пи йисан 13-пи декабри рягьматдиз гъушну.
Пис нефс
Фунуб дупну, фунуб гъибтза?
Ихь пис нефснакан кIуруза.
Сар Аллагьди ухьуз гьау
Чан дугъри рякъкан пидиза.
Мигъидикьан зат алверигъ,
Касиб-кусубрин жибаригъ.
Сар Аллагьди увуз кIура:
МапIангьа нефснахъди гъиллигъ.
Нефснахъ хъпехъиш, адрабцIур ул,
Дере абцIну гъабхьишра пул.
Аллагьдикан миж кадабтIну,
Гаш’валиъ миипан яв фун.
Адам абин зур’ят[1] вухьа,
Ибрагьимдин миллет вухьа,
Шюкюр ибшри сар Аллагьдиз,
Мугьяммадин уммат вухьа.
Пейгъамбарин гьякь шариаьт
Дюзди гъайибх гьарсаб сяаьт.
Сар Аллагьди туву буйругъ
Бегьем апIин, зигну зегьмет.
Гьаму дюз рякъ хлиъ дибисну,
Футнайихьан мелз гьадабгъну,
Сар Аллагьдиз икрам апIин,
Йишв-йигъ кьамкьариин дусну.
Ухьуз важиб ву хьуб гъудган,
Уву дидхьан зат мегьерган,
Сар Аллагьдикан ккун апIин,
Азад апIуб гунгьарихьан.
Мукьан ганаз гъапундашра,
Иблисдин юлдаш гъахьнушра,
Сар Аллагьдиз табигъ духьну,
Туба апIин, гъафил вушра.
Закъум фу ву дупну, гьерхиш,
Жегьеннемдин гьар ву, имиш
Аллагьдихъ хътругъру касарин
Хураг вуки дидин йимиш.
Уву фикир гъапIиш бегьем,
ЦIихьан уьбхюрва яв гьендем.
Сар Аллагьдиз инкар духьну,
Яв макан мапIан жегьеннем.
Гъафну заварилан калам,
Дугъри рякъди гъахуз аьлам.
Сар Аллагьди дюзмиш гъапIну
Лавгьюл мягьфуз[2] ва калам.
Иблис ярхла дапIну увхьан,
Аьшкьниинди урх му Кьур’ан
Аллагьдиз игьдикьат[3] гъашиш,
Иншаллагь, шул женнет макан.
Аятариъ мапIан гъалатI,
Женнетдин рякъюъ а СиратI.
Аллагьдин рягьматдикк гъахьиш,
Гъи ихь зегьмет даршул барбатI
КIулин чIартIан ккуруди а,
Ханжлин мурзтIан учIруди а,
Хъа Аллагьдин хъюлакк ккахъиш,
КIанакк зурлу жегьеннем кка.
Шиърар дикIуз ашукь дарза,
Насигьятчи аьлим дарза,
Аллагь кIваъ айи касариз,
Хил дибисну, юлдаш вуза.
Гъурхиган хуш шлударра шул,
Зат рази даршлударра шул,
Аллагьдин ччвур гъеебхьиган,
Чан маш илтIибкIрударра шул.
Дурарин тай уву махьан,
Аькьюл дубгъ аькьюллурихъан,
Аллагьди ухьуз хил ккивур,
СиратI гъядлан улдучIвруган.
Дивиганра мизан-терез[4],
Лал хьуз мигъитан зирек мелз,
Сар Аллагьди думу йигъан
Кьабул апIиди ихь эрз[5].
Редакцийиъ айи юлдшар,
Ачухъ апIинай ичв машар.
Сар Аллагьдин рякъюъ гъузну,
Йихьай дугъан дугъри гъушар.
БикIай газатдин машарик
Кабсрубси юкIварик, фагьмик,
Урхай учву, сар Аллагьдин
Фу каш дерин китабарик.
Зейнутдин ву бикIурайир,
Гъапдихъ духьнайир мунтазир[6],
Аллагьдин рягьматдикк ккахъиш,
Ужуб шул варидарин аьхир.
1994-пи йис
Васият
Абин сар бай Аллагьдиз ву аманат,
Минаси гъач, кьюб гаф пуза васият.
Дюн’я-аьхират вуз ккундуш саламат,
Гъудган апIин, гъудгнин кьяляхъ Кьур’ан урх,
Бисми дапIну, абин кIулихъ ясин урх.
Дюн’я халкь гъапIну Аллагьди фанади,
Инсанарра, жинарра чаз лукIар вуди,
Мягъян дюн’яйилан Аллагь аьгъдарди,
Гъудган апIин, гъудгнин кьяляхъ Кьур’ан урх,
Бисми дапIну, абин кIулихъ ясин урх.
Фу шулушра Гъиямат йигъан, дидиъ
Ургуд завар, ургуд жиларин ариъ –
Вари дурар дидикIна Кьур’андиъ.
Гъудган апIин, гъудгнин кьяляхъ Кьур’ан урх,
Бисми дапIну, абин кIулихъ ясин урх.
Гъудган вуки ислам диндин сабпи шартI,
Гъудган дархьиш, гьарсаб ляхин шул барбатI.
Гиран мапIан, миккибхан зат му яв кIантI,
Гъудган апIин, гъудгнин кьяляхъ Кьур’ан урх,
Бисми дапIну, абайиз саб кьулгьу урх.
Ислам дин ву вари динарин аьхю шагь,
Думу рякъюъ айирикан рази шул Аллагь.
Сифте гъибикIубра вуки бисмиллагь.
Бисми дапIну, Кьур’андикан саб аят урх,
Гъудган дапIну, гъудгнин кьяляхъ дюаь урх.
Лиг, аьзиз бай, му дюн’яйин угъушнар
Мугьяммад умматариз дарки хас лишнар…
Кундуш увуз рякъюз женнетдин гъушар,
Гъудган апIин, гъудгнин кьяляхъ Кьур’ан урх,
Бисми дапIну, Аллагьдин саб аят урх.
Му дюн’яйиъ гизаф уч мапIан девлет,
Аьхиратдиъ дугъаз даршулда женнет,
Дугъу чан пай мушваъ гъадабгъну, гьелбет…
Дюн’яйин девлетар уву ккун мапIан,
Аьхиратдиъ женнет уву рад[7] мапIан.
Пейгъамбарихъанмина вуйи бару
Буш мапIан гъи, яв улихь гъушу далу
Яв арха ву ислам диндиъ гьюрматлу.
Яв архайин гьюрмат уву ис мапIан,
Дурарин рякъ увлантина кьатI мапIан.
Дюн’яйиин милицан зат фурслуди,
Аьхюр-бицIир, гъул-жямяаьт аьгъдарди,
Дийигъ, гьарган арайиъ гьюрмат ади,
Увуз алахьу йитимар ккун апIин,
Увуз айибдикан саб кьацI пай апIин.
Багахь шула му йиз дюн’яйин аьхир,
Хъана ухьу чIиви апIиди, якьин.
Кюмек адар абйир-бабар-дустарин,
Аллагь душваъ варидарин диван шул,
Уву гъапIу аьмаларин гьисаб шул.
Мугьяммад ву вари пейгъамбрарин печать,
Аьбкъин уву гьарган дугъаз салават,
Чан умматдиз апIур дугъу шафааьт.
Шафааьт апIуб уву дугъкан ккун апIин,
Улдугъуз увуз СиратI гъяд женг апIин.
СиратI гъядун гизаф вуки ярхишин,
Гунгьарин гъагънанра мапIан аьхюшин
Терезди ерциди иставут-тум гъагъишин
Мизан терездихъ уву аьжуз махьан,
Умматарин арайиъ мягьрум махьан.
Машгъул йихь саб ужуб ляхин-кеспниин,
Гьяким гъахьиш, мииливан лик дюдниин,
Ихтибар-хъугъвал мапIан зат дустриин —
Дустар увуз сифте кIулиъ ужи шул,
Аьгъю апIин, аьхир кIулиъ душман шул.
Лиг, мурад бай, му дюн’я саб мутму дар,
Дюн’я хьади фиргъявунра гъушундар,
Дюн’я иблисдин дустразтIан тувундар.
Вара-вара му иблисдин дуст махьан,
Гьавия айи[8] жегьеннемдиъ гъаркI махьан.
Вара-вара мигъидикьан ву алверигъ,
Гъилицруб ву касибарин жибаригъ.
Гизаф гъагъиб шулки гъияматдин рякъ,
Гъиямат йигъ яв кIваълан зат магьархан,
Аллагьдикан бахт ккун дарапIди, маахан.
Фурсар мапIан, убхъури арагъ-чяхир,
Ужуб даршул дицир касдин зат аьхир.
Ккун апIин аьжал, хулаъ ккипну ахин,
Ахниъ йикIуб эйсйириз рягьятди шул,
Чюлиъ йикIуб ккудрубкIру агьузар шул.
Мудубган бабан увухъ гъизигу зегьмет,
Йишв-гвачIниндиз шинтахъ гъизигу, гьелбет.
Баб ккун апIин, гьелбет, кьисмат шул женнет
Аьгъю апIин, бабан икьаб[9] аьхюб ву,
Баб даккнидариз жегьеннем важиб ву
Ишури, йиз кIулихъ мутуван назар,
Герек шулдар узуз му яв аьгьузар.
Дархьуз накьвдиъ гъиямат йигъан бизар,
Зикир апIин «лаилагьа иллаллагь»,
Рази ишри увкан сар гюзел Аллагь
Гьамус, жан бай, вардариз вуйиз аьфи,
Бисури а йиз жандиъ айи ифи…
МакIан, йиз бай, ава узуз фу кIури,
Абин васият вуйибси тамам апIин,
Аллагьдин буйругъарра лап саб апIин.
Эгер гьякь каш, думу кьяляхъ апIин, йиз бай,
Гъиямат йигъаз зат думу мигъибтанай,
Имид гъабхьиш, аьршдиз гъябгъюр йиз гьарай,
Сикин даршул накьварикра гьякь кайир,
Гъияматдиъ жегьеннемдин раккнар арццур.
Магьа гъюра рюгь адабгъру малайик,
Рибшвуз шулдар сарун узхьан хилна лик…
Тамам апIуз гьаммишан, лиг, кьастнаъ йихь,
Гьудган дапIну, ислам диндин кIакIнаъ йихь.
Мина гъач, жан бай, алдатуз яв кIуллан хил,
КкудубкIура жандиъ айи нефес-ил.
Читин рякъюъ ул кьяляхъди мааан,
Тамам апIин му яв абайин васият,
Ккебгъ йиз кIулихъ гьамус уву шагьадат.
УьлчIюкьюра яв абайи чан улар,
Улихь дийигъна чан гъушу акьрабар,
Фу лигурва, улихь хьа абйир-бабар.
Абайин машналан уву хил алдат,
Жигьилвали кIваълан мябгъян васият.
Ис духьну лиг дукIнайи абин машназ,
Гьарсаб кюллу шейъ дубхна яв гъаншарназ.
Вахт хъубкьиган, лигурдарки зат яшназ –
Дюн’яйиин гьич фукIара гъубзидар,
Гъияматдин дивандизра шак адар.
[1] зур’ят — насил
[2] Левгюл мягьфуз – Аллагьу Тааьлаяйин гъабхьибира, шулайибра, хьуз имбура дибикIнайи китаб
[3] игьдикьат — вафалувал; хъугънайивал
[4] мизан-терез – савабар ва гунгьар ерцру терезар
[5] эрз – гъафилвал
[6] мунтазир – саб фтизкIа ккилигурайир
[7] рад апIуб – негь апIуб, терг апIуб; гатIабхьуб
[8] гьавия – цIин ялав
[9] икьаб — агьузар; жаза
