Гюльнара Мягьямедова

 
10-пи ноябри Урусатдиъ къанундин къайда ва жямяаьтлугъ хатlасузвал уьбхрударин пишекарвалин машквар къайд апIуру. Гьамдихъди аьлакьалуди цIибдиси полицияйин тарихдикан, му гъуллугънан вакилариз ляхниъ алахьурайи читинваларикан ва инсанари дурариз апIурайи «гьюрматнакан», республикайиъ думу йигъ фици къайд гъапIнуш, гьаддикан улхидихьа.

Тарихдин китабариан мялум вуйиси, полиция Урусатдин гьюкмин кIулиъ гъахьи паччагь Петр I-пири тешкил гъапIнийи, хъа гьюкмин кIулиз Александр I-пир гъафи девриъ думу идарайиъ реформйир гъухнийи.
Думуган полиция паччагьдиз табигъ вуйи, яракьламиш дубхьнайи ва жямяаьтлугъ къайда уьбхру, тахсиркарваларихъди женг гъабхру, судди адагъу къарарар тамам апIбан зиин гюзчивал гъабхру тешкилат вуди гъабхьну.

 
1917-пи йисан 10-пи ноябри (йирси календариинди 28-пи октябрь) РСФСР-ин айтIан ляхнарин халкьдин комиссариатди (НКВД-йи) «Рабочий милицияйин гьякьнаан» декрет адабгънийи. Думу документди милиция рабочйирин ва эскрарин депутатарин советдин багахь арайиз хуб ва ерли советарин гюзчиваликк хьуб тяйин дапIнайи.
1918-пи йисан милиция гьаммишандин орган гъабхьнийи, хъа 1919-пи йисан милицияйин гъуллугъчйир Уьру армияйин эскрариз барабарди гъидиснийи. 1921-пи йисан цIийи гъуллугъар – тахсиркрар агбан, социалист хусусият жин апIрударихъди женг гъабхру, кючйириъ ахтармишар гъахру ва гь.ж. ачмиш гъапIнийи.

 
2011-пи йисан 1-пи мартди Урусатдиъ «Полицияйин гьякьнаан» цIийи къанун кьувватнаъ убчIвнийи. Гьадму йигъланмина милиция полицияйиз илтIибкIнийи, гъуллугъчйирин ихтиярар ва мажбурнамйир цIийи алаънийи.
2011-пи йисан кIули гъубху МВД-йин реформа идарайин цIийи тарихдиъ варитIан яркьуб гъабхьнийи ва дидин метлеб жямяаьтлугъдин къанун уьбхру органарин гъурулушдихьна вуйи хъугъвал артухъ апIуб ва айтIан хатIасузвал уьбхюрайи органарин ляхин артухъси ачухъ ва мянфяаьтлуб апIуб вуйи.

 
Аммаки, гьапIуз вуш, полицияйихьна жямяаьтлугъдин хъугъвал артухъ гъабхьундар. Полицияйин гъуллугъчйирихьна жямяаьтлугъдин вакилар сабси янашмиш шуладар, гизафси дурарин ляхникан вуйи фикир харжиб ву. Хъа полицияйин вакиларра халкьдин арайиан даринхъа? Халкь фициб вуш, полицияра гьациб ву. Ухьуз саб читинвал алабхъубси, полицияйин гъуллугъназ кюмек ккун апIури илтIикIурахьа. Читин вазиятнаъ умуд киври, хъа имбу вахтна дурарикан ужуб кIурадархьа. Гьелбетки, полицияйин ляхниъра хайлин камивалар а. Эгер улихьна полицияйиъ ляхин апIуз ужударсдар кандидатар гъядягъюйиш, гьамус думу идарайиъ ляхин апIрудар гьуркIрадар, гизафси ППС-дин, ДПС-дин сифтейин дережайин гъуллугъчйир, участковый полицейскйир. Гьаз гъапиш му гъуллугънаъ лихурайидариз зегьмет гизаф а, дурариз йигъандин ва йишвандин арайиъ фила вушра ляхниз дих апIура, хъа туврайи маважибра гизаф дар. Гьамциб аьгьвалатнаъ хизанра уьбхюз читинди алабхъура. Тмуну терефнаан, тахсиркрарихъди вуйи женгнаъ полицияйин фукьан гъуллугъчйири чпин жанар дивну. Анжагъ Дагъустандиъ 1992-пи йисхъанмина гъуллугънан вазифйир тамам апIури, айтIан ляхнарин органарин 939-тIан артухъ гъуллугъчйир гъийихну.

 
Полицияйин гъуллугъчи гьюкуматдин къанундин къайда, инсанарин ихтиярар уьрхюрайи вакил ву, дугъаз гиран ктапIуз хай шулдар. Гьелбетда, гизаф полицейскйири лазим вуйиси ляхин апIурадар, хъа думу жара месэла ву. Полицияйин гъуллугъчийин гьяракатарихъди рази дарчва? Гъурдар йивури, чIуру гафар апIури маалжагъанай, учвухь телефон хьачвухь, полицияйин гъуллугъчийин къанунсуз гьяракатар видеойиз адагъай, дугълан аьрза бикIай.

 
10-пи ноябри Дагъу-стандин глава Федор Щукинди полицияйин гъуллугъчйир ва ветеранар Урусатдин Федерацияйин айтIан ляхнарин органарин гъуллугъчйирин йигъахъди тебрик гъапIну. Дугъу чан тебрикнаъ гъапиганси, гьюкуматди дурариз ватандашарин хатIасузвал ва ихтиярар уьрхбан жавабдар месэла табшурмиш дапIна. Думу гъуллугъну кьягьялвал, дирбаш’вал, заан пишекарвал, варитIан читин аьгьвалатнаъ месэла гьял апIуз аьгъювал, гьязур вуйивал тIалаб апIура.
«Дагъустандиъ тахсиркарвалихъди женг гъабхрудари, бязиган жандилан хил алдабгъну фици ляхин апIураш, рябкъюрахьуз. Республикайи терроризмдиз ва тешкиллу дубхьнайи тахсиркарвализ аьксивал улупбан фукьан читин рякъяр ккадаънуш, аьгъяхьуз. Региондиъ ислягьвал ва саламатвал уьбхюри, гъуллугънан вазифйир тамам апIури гъийиху гъуллугъчйир кIваълан гьаидархьа.
Гъи, хусуси метлеб айи дявдин операция гъабхурайи вахтна, терроризмдиз ва экстремизмдиз аьксивал улупуб, важиблу объектар ва карханйир уьрхюб, жямяаьтлугъ къайда дебккуб чарасуз ву», - къайд гъапlнийи Щукинди.
Региондин кIулиъ айири къанун уьбхру органарин вакиларин, ветеранарин намуслу зегьметназ, кьягьялвализ ва буржийиз вафалувализ чухсагъул гъапнийи.

 
Хьасин Федор Щукинди ва республикайин айтIан ляхнарин министр Аьбдурашид Мягьямедовди гъуллугънан вазифйир тамам апIури гъийиху гъуллугъчйириз министерствойин улихь дивнайи ядигарихъ кюкйир дивну.
Полицияйин йигъан Федор Щукинди Дагъустандин МВД-йиз ляхниъ лазим вуйи техника тувну. Думу серенжем республикайин айтIан ляхнарин министерствойин улихь кIули гъубшну. Госавтоинспекцияйин ляхин мюгькам апIбан бадали, «Лада Веста» 12 машин, патруль гъабхрудариз 5 мотоцикл, кючйириъ хъаъру машинарин сес ебцру 10 аппарат тувну.

Аьхиримжи йисари республикайиъ рякъяр тикмиш ва рас апIура, транспортдин кьадар йислан-йисаз артухъ шула. Гьадди рякъяринна транспортдин дюшюшар хьуз гъидритбан уьлчмйир тIалаб апIура. «Гележегдиъра лазим вуйи кюмек тувдича, улихь дивнайи месэлйир тамам апIбан бадали, шараитар арайиз хидича», — гъапну региондин кIулиъ айири.