Нариза ТIаибова

Аьхиримжи 15-20 йисандин муддатнаъ саб жерге харижи уьлкйирин вакиларин тясирнаккди, жвуван ватанагьлийирин жергйириан инсаниятдин саламатвализ хатIа айи идеологияйин терефкрари арайиз хурайи гьяракатарин натижайиъ Урусатдиъ сикинсуз гьякьикьат арайиз гъафну. Жиниб дар, мушваъ материальный дакьатари агъавал апIура.

 

Гьяйифки, саб жерге жигьилар гъазанжарин гъайгъушнаъди, ужуб-харжиб дарпиди, арайиз гъюрайи вари мумкинвалар ишлетмиш апIуз гьязур ву – мидинра гъавриъ ахьа. Му пашман гьякьикьат ву, амма мушваъ ухькан гьарсари жавабдарвал гьисс апIбаз аьхю мяна а. Анжагь тек гьяйифар зигбан улхбариинди месэла гьял апIуз удукьруб дар.
Аьзиз ватандашар, учву гъавриъра гъахьуншалчву, узу гъийин макьалайиъ жигьилариз хатIа айи, инсаниятдин саламатвал зяиф апIурайи уьмрин саб жерге чиркин ва хатIалу рякъярикан, иллагьки наслар йишвариин терроризмйинна экстремизмйин тясирнахьан уьрхбан метлебниинди гъабхурайи ляхникан улхидиза.

Улупнайи месэлйирин тясирнаккди саб жерге ватандашари арайиз гъахи къанунсуз гьяракатари жямяаьтлугъдик сикинсузвал кипну. Фукьандар саб себебра адарди уьмрихъра мягьрум гъапIну! Дагъустандин меркездиъ республикайин МВД-йин улихь ляхнин вазифйир тамам апIбан натижайиъ уьмрихъ мягьрум гъахьидарин гьюрматназ дивнайи ядигариз кIваъ цIибдикьан ватанпервлевалин гьиссар айи фагьумлу касдихьан сефилдитIан лигуз шулдар. 939 жигьил… Мурарилан савайи ислягь ватандашарра му заваликк ккахьу дюшюшар кIваълан душнадарихь. Му улупбар анжагъ саб республикайин айитI айидартIан дарди дар, хъа фукьан жигьиларин уьмрар тялукь гьяракатарин натижайиъ гъурабатариъра кьатI духьнашул?!

– Йишвариин ерли гьюкум тешкил апIурайи жавабдар гъуллугъари гьял дапIну ккуни месэлйир йислан-йисаз артухъ шула. Шак адар, фуну вахтнара хатIасузвал артмиш’валин вари терефарин диб ва бина ву.
Агьалйирин уьмриъ хатIасузвал ва саламатвал уьбхбан бадали, сикин дарди жюрбежюр уьлчмйир кьабул апIурача.
Райондин аьтрафариин политикайинна жямяаьтлугъвалин саламатвал уьбхбан бадали, Хив райондин яшайиш дабалгнайи табасаран ва лезги миллетарин арайиъ дуствалин аьлакьйир уьрхбан бадали ва дурар мюгькам апIбан бадали, райондин гьюкум тешкил апIбаъ жавабдарвал гъабхурайи вакилари ва къанун уьбхру гъуллугъчйири диндин месэлйиризра гьаммишан дикъатлу фикир тувра.

Йишвариин жямяаьтлугъ вакиларихъди мюгькам аьлакьйир уьрхювали аьгьвалат гюзчиваликк гъибтуз мумкинвал тувра.
Райондин аьтрафариин уьмуми гьякьикьат фикриз гъадабгъиш, гьамусяаьт аьгьвалат саламатуб ву.
Ляхниъ му месэла варитIан асасуб ва важиблубра вухьуз. Вушра, гъи уьлкейин гьякьикьат фикриз гъадабгъиган, архаинвализ мюгьлет тувну ккундар, – къайд апIура Хив райондин главайин хатIасузвалин месэлйириз лигру заместитель Мирзабег Багъичевди.

– Пуз ккундузуз: мушваъ наслариз гьякьлу гележег яратмиш апIувал сифтена сифте хизандин айитI рафтарилан, абйир-бабарилан гизаф асиллу шула.
Жикъи муддатнаъ гъизгъинди артмиш духьну, инсанарин уьмриъ кьатI’иди учIву интернет-технологйир яркьуди тарагъувалин натижа вуди жюрбежюр социалин сетариъ жигьилари сикин дарди таниш’валар, гюрюшмиш’валар кьувватнаъ ахьну. Диди чан «бегьерра» тувра. Уьлкейин гььюкмари ижми дапIна. Му мяднариъ жавабдар гъуллугъари гюзчивал гъабхура, вушра гьелелиг думу ляхин лазим вуйи дережайиз хуз дубхьнадар. Экстремистаринна террористарин тереф уьбхюри, саб жерге къурхулу идеология тарабгъуз ният айидари улупнайи рякъяр ишлетмиш апIурайивалин дюшюшар гьелелиг гъузра. Аьгьвалат гъизгъин апIбаз ухьу мюгьлет туву ккундар, – кIура М. Багъичевди.

Ич арайиъ гъабхьи сюгьбатнаъ Мирзабег Багъичевди субут апIурайиганси, ккудубшу йисан райондиъ террорист жюрейин тахсиркарвал арайиз хуз, тешкил апIуз, дидиъ иштирак хьуз гьязур вуйивалин дюшюшар алахьнадар. Райондиъ, жямяаьтлугъдин арайиъ тасдикь дапIну, гьяракатнаъ айи жюрбежюр кьатI’и гьяракатарихьна дих апIру дестйирра адар.
Райондиъ террористаринна экстремистарин терефназ илтIикIну ади, Урусатдин къанундин бинайиинди тялукь жаза дизигну, хулариз хъадакнайи 4 ватандаш а. Дурарикан райондиъ 2 кас яшамиш шула. Дурарилан савайи, Сирияйинна Иракдин аьтрафарилан кьяляхъ духнайи 6 бицIири мектебариъ уьмуми аьгъювалар гъадагъура.

Райондиъ хатIасузвал уьбхюб метлеб вуди, Хив райондин администрацияйиъ тешкил дапIнайи жавабдар комиссияйи зиихъ улупнайи гъатарихъди 47 ражари гъаврикк ккаъбан сюгьбатар духна.

– Хив райондин глава Ярмет Ярметовдин къарарназ асас вуди, АТК-йин ляхнин план тартиб дапIнача. Пландиз асас вуди гъахурайи заседанйириъ, йишвариин арайиз дуфнайи аьгьвалатназ кьатI’и кьимат тувну, лазим вуйи уьлчмйир кьабул апIура.
Урусатдин къанундиз аьксиди удучIвну, террориствалин рякъюъ терг гъапIу касарин бицIидарин яшайиш ахтармиш дапIну, дурарихъди йишвариин гъаврикк ккаъбан ляхин гъабхувал кьувватнаъ а.

Улупнайи вахтназ, РД-йин МВД-йин мялуматарин центрин улупбариз асас вуди, Хив райондиъ зиихъ къайд дапIнайи хатIалу рякъюн терефкрар духьнайи 87 кас гьисабназ гъадагъна. Дурарин багахьлуйирихъди кми-кмиди гъаврикк ккаъбан сюгьбатар гъахура.
Гъийин вари терефариан хатIалу ва гъизгъин девриъ бегьем аьгъювалар адрувалиан артмиш шулайи наслариз ужубна харжиб жара апIуб гъагъиди алабхъура: натижайиъ дурар ухди алдатмишра шула.
Живанариз гьякьлу ислам диндин ччиварикан ва къайдйирикан яркьу мялуматар тувбан бадали, гьар гьяфтайин хамис йигъан ерли ТВ-йиан райондин имамарин советдин председатель Шябан Сялигьовди сюгьбатар гъахура. Жямяаьтлугъдин арайиъ гъаврикк ккаъбан ляхин гъабхбаъ дурари метлеблу йишв бисура.

Тмуну терефнаан, мектебариъ мялимари, йишвариин ерли гьюкмин вакилари, айтIан месэлйириз лигру гъуллугъчйири му месэлайиан сикин дарди жюрбежюр серенжемар гъахура. Тялукь гьякьикьатдиъ жвуван халкьдин милли аьдатар уьрхбаз артухъ эгьемият тувувалиъ, милли сабвал уьбхювалиъ дерин мяна а, – аьлава гъапIу дугъу.