Феруза Рамалданова
Аьхиримжи йисари федералин дережайиъди йишвариин ичкийинна папрусин рынок къайдайиз хпан метлебниинди ляхин хайлин жанлу дапIна.

Мялум вуйиганси, акциздин маркйир али, ужуб ерийин ичкийин, гьадму гьисабнаан арагъийин, кьимат саки гьар йисан за апIура. Хъа алкоголин сурсатар алвер апIбакан гъапиш, му жигьатнаан вуйи къанунар йислан-йисаз ижми шула.
Тялукь янашмиш’вализра чан себебар адарди дар: Урусатдиъ фукьан уьлчмйир кьабул апIурашра, гьелелиг къанунсузди арагъи алвер апIбан рякъяр дибдиан хъяркьюз удукьну адрувал гьякьикьатдиъ арайиз гъюрайи дюшюшари субут апIура. Улупнайи къанунсуз гьяракатарин натижайиъ бюджетдиз гъюрайи гъазанжарин кьадарра, икибаштIан, ис ипра.
Хив райондин ОМВД-йин ГУР-ин аьхюну вакил, полицияйин майор Аьбдулбасир Вердиевди къайд апIурайиси, къанунсузди алкоголин сурсат алвер ва гьязур апIбан месэлйир дурари гьар йигъандин гюзчиваликк уьрхюра.

 
– Спиртдин акцизарин кьиматар саки гьар йигъан за шулайивали, гьякьикьатди субут апIурайиси, му сурсат жиниди гьязур ва алвер апIбан дюшюшаризра аьлава рякъяр ачмиш апIура. Урусатдин ва кIулди Дагъустандин гьякьикьат фикриз гъадабгъиш, Хив райондиъ му жигьатнаан аьгьвалат гъагъиб дар пузра шулу: райондин аьтрафариин улупнайи вахтназ къалп арагъи гьязур апIурайи йишвар адар. Хъа гъунши районариъ дицдар йишвар адар пузра учхьан шулдар.
10-15 йис улихьна вуйи гъуларин гьякьикьат фикри гъадабгъиш, гьамусяаьтна Хив райондин туканариъ къанунсузди арагъи масу тувбан ляхин хайлин яваш дубхьна. Лазим игьтияжариз (сумчрариз ваяки аьлава хайир-шейриз) ватандашари алкоголин сурсат асас вуди шагьрариан масу гъадабгъура.
Аьгьвалатнакан кьатI’иди гъапиш, улупнайи вахтназ Хив райондиъ гьяракатнаъ айи туканарикан арагъи масу тувуз ихтияр туврайи лицензия анжагъ саб Хив ерлешмиш дубхьнайи «Турист» магазиндизтIан адар. Амма думу жиниди алвер апIбан дюшюшар алахьури шулу. Йиз гафар гьякьикьатди субут апIура. Арайиз гъюрайи камивалар терг апIури, учу саб жерге серенжемар гъахурача. Улихьнаси райондин гъулариъ полицияйин гъуллугъчйири гъуху ахтармишарин натижайиъ къанунсузди арагъи алвер апIурайи дюшюш ашкар дапIна. Къанунсузди арагъи алвер апIурайи касариз, къанундиз асас духьну, тялукь жаза тувбан ляхин гъабхура. Дидихъди сабси йишвариина улупнайи сурсат гъабхи рякъярра ачухъ апIбан уьлчмйир кьабул апIурача, - гъапну Аь. Вердиевди.
Ав, къанунариз асас вуди алкоголин ва тембекуйин сурсатарин алвер апIбаъ саки гьар йисан цIийивалар арайиз гъюра. Кьиматар за шула, дурар тарагъбиин гюзчивал ижми дапIна.

 
Рябкъюрайиси, гьюкмин кIулиъ айидари кми-кмиди цIийи къанунар кьабул апIура. Хъа гьякьикьатдиъ къанунар фици тамам апIураш, вари шагьидар ву. Хиял апIин, йишв’ин алабхъиган, къанунар анжагъ аьдати ватандашариз, касиб халкьдиз кьабул апIурайидар ву! Тялукь гьяракатарин шагьид шулайиган, йиз сифте вуди «балугъ кIулхъанди убтIуру» кIуру келима кIваина гъюрайиз.
Ич сюгьбатнаъ Аь. Вердиевди къайд гъапIганси, гъи Хив райондиъ арагъи масу тувуз ихтияр анжагъ сар дилаварчийизтIан адар, амма… Анжагъ саб райцентриъ гьяракатнаъ айи туканаринна кафйирин гьякьикьатди зиихъ дупнайи гафариз аьксивал улупура. Ичкийин ерира, дидин кьиматра дилаварчйирин уьмрихьна вуйи лигбариз ва тямягьназ тялукь вуйидар шула.

 
Макьала гьязур апIури, узу чпин вари фагьумлу уьмриъ ички ишлетмиш апIурайи саб жерге ватандашарихъдира гюрюшмиш гъахьунза. Гьяйифки, дурарикан асас пайнан жаваб «ички бедендиз зарар ктру кьадарнаъди ишлетмиш апIбакан саб жюрейинра зарар адар, анжагъ дидин кьадар аьгъяди ккунду» кIуру саягънануб ву. Амма тялукь гьякьикьатдиъ узу, ички ишлетмиш апIури, чпин сагъламвалихъ ва хизанарихъ мягьрум гъахьи вакиларра хайлин айивали бегьем пашман апIура. Шаксуз, дурар ичкийин зегьерлувалин гъавриъ, амма гьаз-вуш саб жюрейииндира дурариан му зегьернахьан ярхла хьуз удукьурадар. Къалп аьрагъи ишлетмиш апIували дурари чпин бедендиз зарар тувра. Ичкийинна папрусин асиллувалиъ ахъуб инсандин бедбахтвал вуйиб вахтниинди сар-кьюрира анамиш апIурадар.

 
Хъа месэлайин жара терефнакан гъапиш, къалп аьрагъи масу туврайидариз, думу гьясил апIурайидариз жаза тувбакан улхура: улупнайи сурсат гьязур апIурайидар аьдати ватандашар вуйинхъа?! Тялукь гъазанжар гъадагъбан гъаразнаъ айидарра, къанунарин ужуди гъавриъ ади, чпихъ далу хъайи касар даринхъа?! Мушваъ аьхиризкьан жавабар адру суалар гизаф арайиз гъюра, хъа месэлайин думу терефарикан жара макьалайиъ улхидихьа.