Умгьанат Сулейманова

 
Ужуб насигьятнан гафну бязиган инсандин уьмурра дигиш апIуру. Гъийин дюн’яйин аьгьвалатназ гъилигу вахтна, кIуру гафнанра, апIру ляхнинра улихь ужур насигьятчи кас хьайивал гьарсар миллетдиз заанвал ва хъуркьувал ву.
Улихьна йигъари табасаран жямяаьтдиз шадлугънан хабар гъафну: Дербент шагьрин собраниейин депутат, Табасаран халкьдин милли культурайин автономияйин регьбер, жямяаьтлугъ кас Айваз Аьлиханов Дагъустан Республикайин глава Фёдор Щукиндин насигьятчиди ктагъну.

Айваз Аьлиханов 1954-пи йисан Хив райондин Яргъли гъулаъ аьхю хизандиъ бабкан гъахьну. Дугъан абйир-бабар 1963-пи йисан Дербент шагьриз кюч шулу. Айваз Аьлиханов чпин хизандиъ 12-пи велед ву, варитIан бицIинур. Дугъаз йирхьур чве ва 5 чи а.
1972-пи йисан Дербент шагьриъ 19-пи нумрайин мектеб ккудубкIну, думу «Радиоэлемент» заводдиъ ляхниъ учIвру. Кьюд йисан дилихну, жигьил 1974-пи йисан армияйиз гъягъюру. Эскервалин буржи тамам дапIну гъафири хъанара заводдиъ лихувал давам апIуру.
1980-пи йисан Айваз Аьлиханов Приморский крайдин Артёмовск шагьриз шиклар йиврурди гъягъюру. Ва гьаддин кьяляхъ Культурайин институтдиъ урхуру ва Дербент шагьриъ «ТВ-Каспий» канал ачмиш апIуру.

 
Айваз Аьлихановдин жямяаьтлугъ ляхнарикан ва дугъан хъуркьуваларикан гизаф ктибтуз шулу. Аьхю гъуллугънахь хьайи гьяким гъахьишра, думу гьаммишан инсанди гъузрударикан ву. Дагъустандин кьибла терефнаъ Аьлиханов варидариз ужуди таниш кас ву. Читин ляхнариъра думу гьарган сарпир ву. Вари терефарихъанди сарпир хьуз дугъаз чав аргъаж гъахьи хизанди аьгъю гъапIну. Аьхю хизандиъ бабкан ва тербияламиш гъахьи дагълу бай Айваз, зегьметнан кьадри ади, бицIиди имиди зегьмет зигури, зегьметкешарин гьюрмат уьбхюри вердиш гъахьир ву. Дугъан вари ляхин жвуван халкьдиз ва багъри Дагъустандиз бахш дапIнайиб ву. Дугъу ихь культура, аьдатар, бабан чIал уьрхбан бадали, фукьан ликар алдагъура гъи. Кьюд йис улихьна Урусатдин Президентдин указдиинди 2024-пи йис ихь уьлкейиъ Хизандин йис вуди мялум гъапIнийи. Табасаран халкьдин милли культурайин региондин автономияйин регьбер Айваз Аьлихановди думуган табасаран хизанарин арайиъ «Табасаран чIал уьбхюрайидар» ччвур тувнайи швнуб-саб пайнакан ибарат вуйи серенжем яркьуди тешкил гъапIну.

 
Дупну ккундуки, 2022-пи йисан 24-пи феврали Украинайиъ ккебгъу хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ иштирак шулайи ва чпин жанар фида гъапIу эскрарин, Урусатдин Игитарин хизанариз кюмек тувбан ляхнизра Аьлихановди гизаф фикир туври а. Чан халкьдиз читин вуйи вахтна Айваз Аьлиханов ярхлади гъузундар, думу гъагъи аьгьвалатнаъ ахъу инсанариз кюмек апIру сабпи жергйириъ а. Гьарсаб машквраз думу читинвал кайдарихьна гъягъюри, дурарин гъайгъушнар чандарси гьисаб апIура. Айваз Аьлиханов жигьил наслихьнара аьхю гъайгъударвалиинди янашмиш шула, ва гизаф ражари дугъан учIру, амма гъайгъудар, фукьан гъючIюбкью юкIв айи инсандизра тясир апIру улхбари ужуб натижайихъна хуру.

Айваз Аьлихановди чав кIуруганси, думу варидариз кьабул хьуз чалашмиш шуладар, хъа дуст гъахьиган, аьхиризкьан думу дуствализ вафалуди гъузрур ву. Гьар ражари чахъди гюрюшмиш хьувалар фунур касдинра уьмриъ варитIан акударси гъитрур ву. Гьамцир кас улихь хьайивал ухьуз аьхю кюмек ва хъуркьувал ву. Дугъан фикриъ гъи аьхю гъуллугъарихьна вуйи хиял адар, дугъаз уьлкейиъ гъягъюрайи гьяракатарин гъавриъ хьуз ва халкьдин къанунар адагъбаъ иштирак хьуз ккунду. Умуд кивурхьа, ихь халкьди гьял дапIну ккудукIну адру месэлйир ихь жямяаьтлу кас Айваз Аьлихановди кIулиз гъахур. Гъит дугъаз чан халкь бадали апIурайи гьарсаб ляхниъ хъуркьувалар ишри!