Зубайдат Шябанова

Улихь деврарианмина Табасаран Дагъустандиъ диндин аьлимариинди, устазариинди, аьхю маллйириинди варитIан машгьур вилаятарикан саб вуди гъабхьну. Совет деврин вахтари гьюкми илзигруган, хайлин йишвариъ ислам диндин аьдатар ва ислам диндин образование ис абхънушра, Табасарандин жилариин диндин мюгькам ирс ва рюгь зяиф хьуз гъидриту ва бязи йишвариъ думу чIиви гъапIу диндин вакилар гъахьну. Дурарикан вуди Халагъ гъул’ан Наврузбег-эфенди, Гурихъ гъул’ан Юсуф-гьяжи, Хюрикк гъул’ан шейх Сиражудин, варжариинди табасаранаринси, Кьибла Дагъустандиъ агъзрариинди мюридарин кIулиъ айидар вуди гъахьну.

Табасарандиъ диндихъди аьлакьалу месэлйир гьаммишан халкьдин арайиъ ужуб гьюрмат айи машгьур устазарихъди, кьазйирихъди ва диндин аьлимарихъди гьял апIуйи. Ислам диндин аьдатар ихь халкьди гъира аьхю гьюрматниинди уьрхюра. Мисалназ, Гурихъ гъулаъ Зиявудин Юсуф-гьяжийиз, Халагъ гъулаъ шейх Наврузбег-эфендийиз зияратар дапIна. Дураринси, Кюрягъ Малла Мягьяммаддин, Хянгъярин Малла-Шяйбандин, УртIларин Ханмягьямад-эфендийин ва ислам диндин рюгь зяиф хьуз гъидритри гъахьи жарадарин ччвурар табасаранари гьюрматлуди кIваъ уьрхюра.

Табасарандин ругар дин жигьатнаан гъира кьяляхъ гъузнадар. Мисалназ, СертIил гъул’ан вуйи Мугьяммад-Амир Мевлютов ва Акъа гъул’ан вуйи Рашид Аьлимурадов шариаьтдин илмарин докторар духьна.
Дурарилан гъайри ихь Табасарандин ругариин Аллагьдин амриинди исламдин рякъюъ аьхю хъуркьуваларихъна дуфнайи сарсана кас арайиз удучIвна. Думу эвелиан аьхириз вари Кьур’ан эзбер дапIнайи 16 йисаъ айи живан бай Имран Дадашев ву.
Гьаму йигъари Табасаран райондиъ, ихь жигьил гьяфиз къаршуламиш апIури, мажлис кIули гъубшнийи. Думу серенжемариъ Табасаран райондин глава Мягьямед Къурбанов, Имран Дадашевдин абйир-бабар ва майилар, Дагъустандин Муфтиятдин вакилар ва райондин имамар иштирак гъахьнийи.
Имранди диндин аьгъювалар ЧIарада райондин Ириб гъулаъ гьяфизар гьязур апIру мектеб-интернатдиъ гъадагъну. Дугъу гьацира чан мялим ва насигьятчи Рамазан Амаевдин хликк аьхю гьевесниинди марцциди махраждиинди урхури вари Кьур’ан кIваъланди эзбер гъапIну.
Имрандин адаш Татархан Дадашев – ТIаттил гъулан вакил, хъа дада Асия Рушв’ил гъул’ан гъахир ву. Дурарин хизан гьамусяаьт Мягьячгъала шагьриъ яшамиш шула.
Гирами китабдиан аьгъювалар гъадагъури, Имранди хайлин вахт гъабхьну, ва магьа гъи думу Кьур’ан кIваъланди аьгъю табасаран жигьиларикан сарпир ву.
Табасаран райондиъ гъабхьи серенжем, хялари Имран Дадашев къаршуламиш апIбан кьяляхъ, жигьил гьяфизди марцци Кьур’андиан сурйир урхбиинди ккебгънийи.

Мягьямед Къурбановди чан ччвурнахъан Имрандиз 200 агъзур манат ва жигьил гьяфиздизна дугъан дадайиз Чухсагъулин кагъзар тувнийи.
«Гъагъивализ дилигди, аьгъювалар ва диндин заан хъуркьува-лар гъадагъбаз Табасаран райондин сарпи гьяфиз тебрик апIураза. Райондин вари жямяаьтдин, райондин администрацияйин вари гъуллугъчйирин терефнаан Имрандин абйир-бабариз, мялимариз ва дугъан аьгъюваларикна тербияйик пай киву гьарсар касдиз чухсагъул пуз ккундузуз. Ихь сарпи гьяфиз ухьуз варидариз мубарак ишри. Сад йис мидиз улихьна ухьу Кьур’ан урхрударин арайиъ конкурс тешкил гъапIган, ихь варидарин кIваъ гьяфиздикан хиялар ади гъахьнийихь. Гъи магьа думу хиялар кIулиз удучIвнийихь.
Гъит му Кьур’ан кIваъланди урхувалин марцци аьгъювалар ихь райондин вари агьалйириз берекет ва хайир хъади гъюруб ибшри», – гъапну райондин кIулиъ айири.
Имрандиз 500 агъзур манат пешкеш вуди Калуга шагьриъ дуланмиш шулайи машгьур меценат Гьяжимурад Гьяжиевдира тувнийи. Дугъу гележегдиъра райондиан гьяфиз гъахьи гьарсар жигьил пулин пешкеш тувбиинди лишанлу апIуз чан ният айиваликан гъапну.
«Гьяфизар Аллагьу Тааьлайин рягьимниинди жиларикан варитIан ужудар жилар шулу. Аллагьдин рякъюъ му варитIан заан хъуркьувал ву. Имран райондиъ хайлин жигьилариз эдебнан ва диндин рюгь жигьатнаан мюгькам нумуна шул кIури, умуд киврача», – гъапну серенжемдиъ Табасаран райондин главайин диндин месэлйирин кюмекчи Надир Зульфикьаровди.
Серенжем тешкил гъапIдариз Имрандин аба Алавудин Гьяжиевди ва адаш Татархан Дадашевди чухсагъул мялум гъапIну. Мажлисдин аьхириъ Гюгьрягъ ва ЧвулатI гъуларин имам Агьмад-гьяжи Сеферовди нашидар гъурхну.

Табасаран райондин имамарин советдин председатель Ансар Рамазановди къайд гъапIганси, му серенжем юкIв гьялак апIрубра, шадвалинубра ву. Фицики гьамус райондиъ ухьуз кIваъра, мелзниинра Аллагьдин гаф али гьяфиз гъахьунхьуз. Му хъуркьувалихьна дугъу хайлин гъагъи рякъ ккадапIну. Дугъан зегьмет варидари гьюрмат уьбхбаз лайикьлу ву. Ансар Рамазановди райондин агьалйирин терефнаан Имрандиз «Лада-Гранта» машин багъиш гъапIну ва гьяфиздин дадайиз Уьмрайиз путевка тувну.
«Имрандин яшар 9-10 йис вуйиган, дадайи думу гьяфизарин мектебдиз гьауз ният гъапIнийи. Гьадмуган дурар суалар-насигьятар гьерхри гъафнийи. Ихь райондиъ дициб мектеб адруган, дурар ЧIарада райондин Ириб гъулаз гъушнийи.
Муганайиз ухьухь гьацIазкьан Кьур’ан гъудубгъдар ади гъахьну, хъа бегьемди вари кIваълан апIуз гъахьидар адайи. Табасаран халкьдиз думу бай, дугъриданна, аьхю вуйи берекет ву. Гележегдиъра ухьуз думу кас бакар хьиди. Белки ихь райондиъра мадраса гъабхьиш, душваъ дарсар кивуз ухьуз думу гьязурди айи мялим ву.
Улихь вахтарихъанмина Табаса-рандиъ диндин аьлимар гизаф ади гъахьну. Гьамус жигьил аьлимари дурарин рякъ давам апIура. Ухьуз ислам диндин кьюр доктор, Вариурусатдин диндин конкурсдин гъалибчи ахьуз, гьумус гьяфизра духьнахьуз. Табасарандиъ Имран къаршуламиш апIбан серенжем ккудубкIубси, чпин бицIир гьяфиз хьуз фуну вахтна, швнуд йисаъ ади гьаъруш, фу дапIну ккундуш ва наана гьаъну ккундуш гьерхри, шубур кас гъафунзухьна. Гьамцдар серенжемар тешкил апIруган, жямяаьтдин арайиъ дурариз аьхю гьюрмат айивал улупруган, имбу абйир-бабарин, жигьиларин ва бицIидарин гьацдар хъуркьуваларихьна аьшкь шулу.

Гьяйифки, ихь райондиъ гирами Кьур’ан кIваъланди аьгъю ва гьяфизар гьязур апIру кас адар. Думу ляхин анжагъ учвра гьяфиз вуйи касдихьантIан гъабхуз шлуб дар, фицики хьуд йисандин арайиъ думу сикин дарди гьадму ляхнихъ хъади ккунду. Хъа ЧIарада район ктагъбан себеб фу гъабхьну гъапиш, Табасаран ва ЧIарада районар сатIи апIури гъахьи ихь шейх Малла Мягьяммад-эфенди ЧIарада райондин Мошоб гъулаъ фаракьат дапIна. Гьаддиз, йишвар айи медресйир ахтармиш апIури гъахьиган, Имрандин абйир-бабар ЧIарада райондиин дийигъну.
Сабсана пуз ккундузуз. Табасаран райондиан гьаму йисан 4-5 жигьил гьяфизар хьуз ккунди, мадрасайиз гъягъюз гьязур духьна. Ихь терефнаан дурариз кюмек тувдихьа. Гьяфиз хьуб читин ляхин ву. Думу ляхин кIулиз адабгъуз Аллагьу Тааьлайи лап аьхю зигьим тувнайи касдихьантIан удукьруб дар. Дюзди гъапиш, Кьибла Дагъустандиъ думу рякъ ккадапIдар лап цIиб ву. Улхьан йисарира баяр мадрасайик кучIвну. Амма сад-кьюд йислан, читинди алабхъура кIури, удучIвну. Хъа Имранди фукьан читинди вушра, думу рякъ кIулиз адабгъну, баракаллагь дугъаз», – гъапну Ансар-гьяжи Рамазановди ич сюгьбатнаъ.