Наргиз Гюлечова

 
Гьар йисан 20-пи июли вари дюн’яйиъ Шахматарин йигъ къайд апIура. Саспидариз му аьдати спортдин машквар ву, хъа тмундариз кIуруш, 64 клеткайиин апIурайи тамаши уьмрин мяна, фикир артмиш апIуз мумкинвал туврайи дакьат ву. Аьхиримжи йисари Табасаран райондиъра му ужуб зигьим тIалаб ап1ру спортдин терефкрар артухъ шула. Ухьуз саб-швнуб ражари республикайин чемпион гъахьи Цалак гъал’ан вуйи Исмяил Исмяилов, НичIрасан вуйи Гьяшим Хайирбегов ва жара шахматистар ахьуз…

Дурари кабкIу рякъюъди лап умудлуди гамар алдагъури, гъягъюра НичIрас гъул’ан вуйи живан Мягьямед Мукаиловра. Дугъу, му спортдиан швнуб-сабан республикайин чемпионатариъ иштирак духьну, пешкешнанси, гъалибвалин йишварра гъадагъна. БицIидихъанмина чан улихь метлеб дивну, райондинси, республикайинра дережайиъди кIули гъягъюри гъахьи талитариъ бали ужудар гьунарар улупури гъахьну. Гъи думу республикайиъ чан яшарин спортсменарин арайиъ ужударсдарикан сар ву.
Шахматарин йигъахъди аьлакьалу вуди, му жигьил спортсмендихъди маракьлу сюгьбат гъубхунза. Думу исихъ чап апIурача.

 
– Мягьямед, ассаламу алейкум! Уву му жюрейин спортдиин фила машгъул гъахьунва ва увуз сифте рякъюъ шли кюмек гъапIну?

 
– Ваалейкум ассалам! Эвелиан, йиз 4 йис яшар вуйиган, узу му жюрейин спортдихьна жалб гъапIур йиз аьхюну чве Рамазан вуйи. Дюзди кIуруш, ич хизан вари зигьимлу спортдихъ юкIв хъайиб вуйич. Му жюрейин спортдикан йиз удукьурайивализ лигну, йиз адашдира кюмек апIуз хъюгънийи. Хъа мектебдиъ, узу 2-пи классдиъ урхурайиган, му спортдихьна йиз аьшкь артухъ гъапIну йиз сарпи мялим Зиявудин Чергезович Хайирбеговдира, чухсагъул чаз. Дугъу узуз гъулан мектебдиъ жюрбежюр классариъ урхурайидарин арайиъ шулайи турнириъ иштирак хьуз дих гъапIнийи. Лап разивалиинди иштирак духьну, 3-пи йишв гъадабгъунза. СацIиб вахтналан райондин мектебариъ урхурайидарин арайиъ вуйи турнир Хючнаъра кIули гъубшнийи. Турнириъ гъадагъуз мумкинвал айи ккуни 7 очкойикан 6 очко гъазанмиш апIбиинди узу 2-пи йишван сагьиб гъахьнийза. Хъа гъалибчийин натижара йизубсиб вушра, дугъаз 1-пи йишв тувнийи.

 
– Республикайин дережайиъди фицдар талитариъ иштирак гъахьунва?

 
– Думукьан аьхю талитариъ узу иштирак шул кIури, фикирра даййиз, хъа вушра гьарсар спортсменди, тялукь мурад-метлеб ади, улихь кьаст дивра. Гьаци йизра гъабхьну. 2021-пи йисан Мягьячгъалайиъ кIули гъубшу «Варихалкьарин гроссмейстер Жакай Жакаевдин хьадукран кубок» ччвур тувнайи турнириъ иштирак гъахьнийза. Думу талитариъ 1-пи йишв гъадабгънийза. Гьадму йисан майдин вазли Табасаран райондин чемпионатдиъра аьхюдарин арайиъ улупнайи 9 очкойикан вари гъадагъну, райондин чемпионра гъахьнийза.
Мидланра гъайри, 2023-пи йисан апрель, август ва декабрь вазари Дагъустандин шахматар апIурайи бицIидарин арайиъ вуйи кубкйириъра пешкешнан йишвар гъадагъунза. Йислан-йисаз му жюрейин талитариъ иштирак хьуз артухъди аьшкь гъюз хъюбгънийзуз, ва 2024-пи йисан республикайин дережайиъди кIули гъушу хайлин талитариъ иштирак гъахьунза. Сифте бицIидарин арайиъ вуйи кубокдин гъалибчи, ноябрин вазли аьдати шахматар апIбаан 4-пи йишв, 17 йисан яшарихьна вуйи живанарин арайиъ вуйи талитариъ 3-пи йишван сагьиб гъахьунза.

 
– Хъа СКФО-йин, Урусатдин дережайиъди кIули гъушу серенжемариъ иштираквал гъапIундарна?

 
– ИкибаштIан! 2023-пи йисан Дагъустандин бицIидарин арайиъ вуйи шахматарин талитариъ гъалиб хьувализ лигну, узуз Кафари Кавказдин (СКФО) регионарин арайиъ гъабхурайи турнириз дих гъапIнийи. Думу первенствойиъ гъалибчийихъди сабсдар очкйир гъадагънушра, узуз 2-пи йишвтIан тувундайи. Хъа 2024-пи йисан кIуруш, Сочи кIули гъубшу шахматарин Урусатдин первенствойиъ финализ удучIвунза.
2025-пи йисан аьхюдарин арайиъ 1-пи Майдиз бахш вуди тешкил дапIнайи турнириъра жюрийи узуз 3-пи йишв тувнийи. Гьадму йисан ноябрин вазли СКФО-йин регионарин арайиъ гъуху талитариъ 2-пи йишв гъадабгъунза.
Му жюрейин спортдиан талит шулайиб аьгъю гъабхьибси, узу дидихьна дишлади гьязур шулаза. Гьаддиз гъийин йигъаз швнуб-саб турнириъ иштирак духьназа. Гьадрарикан саб 19 йисандин яшар хьайиз вуйи живанарин арайиъ Дагъустандин чемпионат вуйи. Душваъ узу сарпир гъахьунза. Хъа гьяракатниинди апIру шахматарин Дагъустандин первенствойиъ 2-пи йишв гъадабгъунза. Пуз ккундузуз, узу гъадагъурайи гъалибваларик, йиз тренер Сиражутдин Аьбдуллаевич Мамедовдинра пай ка. Дугъу узуз гьар йигъан 1-2 сяаьтна шахматариан артухъди аьгъювалар тувра.

 
– Му спорт даккун дубхьну, дидхьан ярхла хьуз фикир апIури гъахьуна?

 
– Ав! Саб вахтна дид’ин фукьан машгъул духьну ашра, узхьан ужудар натижйир улупуз шули адайзухьан. Гьадмуган, му спортдихьан ярхла хьидиза кIури, гьаммишан фикир апIури гъахьунза. Хъа йиз абйир-бабари, чйири узухь думу ляхин апIуз гъитундарзухь. Чухсагъул чпиз.

 
– Шахматариан вуйи улихьдин чемпионарикан увуз кьабул вуйир айин?

 
– Ав, дицир кас а - 2013-пи йисан шахматариан варидюн’яйин 16-пи чемпион гъахьи Норвегияйиан вуйи гроссмейстер Магнус Карлсен. Дугъу чемпионвалин ччвур 4 ражари гъюбхну. Узуз дугъу фици му тамаши уйнамиш апIураш, гизаф кьабулди вузуз.

 
– Увухъди талитназ удучIвдарикан варитIан читинди шлихъди гъабхьунвуз?

 
– Мягьячгъалайиан вуйи Таймаз Темирбековдихъди.

 
– Улихь дивнайи метлеб фициб вуяв?

 
– СКФО-йин ва аьхюдарин арайиъ блицдиан Дагъустандин чемпион хьуз кьаст дапIназа.

 
Пуб лазим вуки, Мягьямед Мукаиловди цци 9-пи класс ккудубкIну. Юкьуб дарснаан вуйи вари имтигьянарра ужудар кьиматариз тувну. Янаки, шахматари му бализ дарсар урхуз зат манигъвал апIурадар, аьксина, дурари дугъан зигьим артухъдиси адабшвура.

Гъит му балин чан улихь дивнайи метлебар кIулиз удучIври.