Магьа 2021-пи йисра гьаммишандиз вуди тарихназ гъубшну, ихь гьарсарин уьмрин сабсана маш ккадабкну. Му йис ухьуз фициб гъабхьну?

 

Уьмур гьялакиб дубхьна, хабрар-мялуматарин сан-гьисаб имдар, гьаддиз вари кIваинди гъибтузра читин ву. Вушра, му кечирмиш гъабхьи йисан ихь уьлкейиъ гъахьи асас гьядисйир, ужувлан дигиш’валар, яшайишдин цирклин хъуркьувалар кIваин апIидихьа.

Ктабхъу йисан уьмриъ гьяятназ кечирмиш гъапIу яшайишдин пулсузди гьуркIу гъуллугъарин, туву пособйирин ва льготйирин гьисабнаан Урусат кIакIначи гъабхьну. Урусатдин Прези-дент Владимир Путинди гъубшу йисан эвелариъ Федеральный Собраниейиз хътапIу чан Посланиейиъ йисандин арайиъ уьмриз кечирмиш дапIну ккуни яшайишдин цирклин бязи уьлчмйирикан гъапнийи. Дурарикан саб – газдихъди тямин апIбан месэла ву. 11-пи июндиъ Президентди хусуси хуларихьна (жиларихьна) пулсузди газ зигбан гьякьнаан къанундиин къул гъизигну. Яшамиш шулайи йишвахьна газ зигбаз аьрза Госуслугйирин порталиъ, МФЦ-йиъ, «Газпром межрегионгаз» компанияйин абонентарин пунктариъ тувуз шулу.

Мидланра савайи, гъубшу йисан ватанагьлийир чпин хуларианкьа удудучIвди, дурарин банкдин картайихъна гьюкуматдин терефнаан кюмек вуди пул хътапIнийи: эскервалин гъуллугънаъ айидариз — 15 агъзур манат, пенсионерариз – 10 агъзур, бицIидар мектебдихьна гьязур апIузра – 10 агъзур манат.
Гьаддихъди сабси, бицIи-дар айи хизанариз муганайиз зат дархьибсиб пулин кюмек туври, тялукь уьлчмйир кьабул апIура. Дурарикан хъайи-хъайиганси ктибтури, газатдин машариъ макьалйир чап гъапIнийча.
Дадайин капитал, льгот-йирин ипотека, жигьил дадйириз аьлава пособйир, вари уьлкейиъ тикмиш апIурайи перинатальный центрар – гьамрар вари бицIидар айи хизанариз гьюкуматдин терефнаан туврайи кюмек ву. Ав, хушбахтлу хизан — фунубра уьлкейин артмиш’вал, экономика жигьатнаан заан хъуркьувал, умудлу ва ихтибарлу гележег ву.

Гъи гьюкмари гъабхурайи политикайин асас фикир агьалйирин уьмрин дережа за апIувалихьна жалб дапIнайи-вал рябкъюра. Улихьнаси кьабул гъапIу федеральный бюджетдиъ юкьуб пайнакан саб пайнак харжар яшайишдин цирклиз гьисаб дапIнайидар ву. Тарихнаъ сабпи ражари вуди, финансарин кIулин пландин гьякьнаан вуйи къанундиъ чав Президентди дигиш’ валар тIаъну. Гьаци яшайишдин цирклин пособйирин индексация апIурайи пакет арайиз гъафну.
Рябкъюрайиганси, аьхиримжи вахтна шей’арин, тадарукарин ва гь.ж. кьиматар за гъахьну. Гьаддиз лигну, вазлин арайиъ яшамиш хьуз лазим вуди тяйин дапIнайи пулин кьадар 8 процент за гъапIну.

Ктабхъу йисан урусатдин экономика, коронавирусдин манигъ’валариз дилигди, умудлуди артмиш хьуз хъюбгъну. Гьаддин гьякьнаан цифрйири шагьидвал апIура – ВВП 4,5 процентдиинди за гъабхьну. Гьацира гъубшу йисан тахилин ккадабцIу заан бегьерииндира ихь уьлкейихьан дамагъ апIуз шулу: жвувазра гъибтну, экспортдизра хътапIуз мумкинвал гъабхьну.
Мидланра савайи, вари халкьарин резервариъ айи Урусатдин пулин запас 30 миллиард доллариинди артухъ гъабхьну. Гьаци, яшайишдин циркилси, инфраструктура артмиш апIузра мумкинвал гъабхьну.

«Ихь аьхю уьлкейиз 146 миллион инсанар лап цIибди ву. Экономика жигьатнаанра «ляхин апIру хилар» гьуркIрадар. Гъи ляхин апIуз удукьру яшнаъ айи касарин кьадар 81 миллион ву, 2024-пи — 2030-пи йисари му кьадар ухьу умудлуди за дапIну ккунду. Думу экономикайин артмиш’валин рякъярикан саб ву. Багахь йисари милли хушбахтлувалин фонднаан гьаму метлебариз 2,5 триллион манат жара апIбанди ву», — гъапнийи Владимир Путинди декабрин вазлин аьхирариъ гъабхьи чан пресс-конференцияйиъ.
Тикилишчиваликан улхуруш, му цирклин хъуркьувалариканра цифрйири кIура – Урусатдин цIийи тарихнаъ сабпи ражари вуди 90 миллион квадратдин метр тикилишар дивну.

Гъубшу йисан вари халкьарин арайиъ кIули гъушу 9 олимпиадайикан 8 – диъ урусатдин баяр-шубари гъизилин ва арсран медалар гъазанмиш гъапIну. Информатикайиан, математикайиан, биологияйиан, физикайиан, химияйиан ва жара предметариан кIули гъуху олимпиадйириъ ихь уьлкейин жюрбежюр шагьрариан, областариан, республикйириан вуйи баяр-шубар вари дюн’яйиан вуйи чпин таярин улихь гьудучIвну.
Ужувлан дигиш’вала-рихъди сабси, гъубшу йисан, гьяйифки, ухьу пашман апIру гьядисйирра гъахьну.
Кузбассдиъ «Листвяжная» шахтайиъ метан тIубкIувал арайиз дуфну, 46 шахтер ва дурариз кюмекназ гъушу 5 кюмек апIру гъуллугъчйир кечмиш гъахьну. Му аьхиримжи йисари гъабхьи му жюрейин варитIан аьхю авария ву. Гъийихдарин ва зарар гъабхьидарин хизанариз 300 миллиондихьна манат тувуз къарар адабгъну.

11-пи майдиъ Казандин сабнуб гимназияйиъ гъабхьи бедбахтвалиан 7 бицIир ва 2 мялим гъийихну. Гимназияйин муганайиздин ученик Ильназ Галявиевди мектебдиъ тIубкIру сяняаьт гьяракатназ гъабхну ва автоматдиан йивуз хъюгъну. Мялимари, бицIидар классариъ аъну, раккнар хъяркьюз гьяракат гъапIну, амма гъийихдар гъахьну.
20-пи сентябриъ Пермь шагьрин гьюкуматдин университетдин студент Тимур Бекмансуровди му жюрейин инсафсузвал текрар гъапIну. Дугъу хабарсузди ачмиш гъапIу гюллдин цIин натижайиъ 6 жигьил уьмрихъ мягьрум гъахьну.
Гъубшу йисан самолетар ва вертолетар ахьувалихъди аьлакьалу бедбахтваларра гъахьну.
6-пи июлиъ Петропавловск-Камчатскийдиан тIибхурайи Ан-26 самолет ис шулайи вахтна абхъну, 22 пассажир ва экипаждин 6 кас гъи-йихну. Августдин вазлиъ Камчаткайиъ туристар ади тIибхурайи Ми-8 вертолет дагризди абхъну, 5 кас уьмрихьан гъахьну, хъа октябрин вазлиъ Татарстандиъ, тялукь дюшюш дубхьну, 16 кас гъийихну.

Мицдар дюшюшар, гьяйифки, гизаф гъахьну.
Гьацира 2021-пи йисан газ тIубкIувалихъди аьлакьалу 27 аьхю хатIалуваларра гъахьну. ВаритIан аьхю бедбахтвалар Подмосковьейиъ ва Татарстандиъ арайиз гъафну. Хъа Рязанский областдиъ гьясил апIру заводдиъ гъабхьи тIубкIувалиан 17 кас гъи-йихну.
Мициб ахтармиш’вал гъабхури гъахьиш, гьяйифки, фунубра уьлкейин тарих гьам ужудар гьядисйир-хъуркьуваларихъдиси, пашманвалин дюшюшарихъдира абцIна. Думу ухьу кючюрмиш гъапIу накьдин, чалишмиш шулайи гъийин ва умуд киврайи закурин йигъ — ихь уьмур ву.