Владимир Путинди Донбассдиъ дявдин хусуси метлеб айи операция ккебгъбан
гьякьнаан мялум гъапIну
24-пи февралиъ гвачIнинган Владимир Путинди, Урусатдин ватандашарихьна илтIикIну, Донбассдиъ дявдин хусуси местлеб айи операция ккебгъбан гьякьнаан къарар кьабул апIбакан мялум гъапIну.
«КIули гъягъюрайи гьядисйири ухькан кьан дарапIди гьяракатар кьабул апIувал тIалаб апIура. Донбассдин Халкьдин республикйир Урусатдихьна кюмек ккун апIури илтIикIну. Гьаддиз, ООН-дин Уставдин 7-пи пайнан 51-пи маддайиз асас вуди, Федерацияйин Советдихъди гьял дапIну, ДНР ва ЛНР республикйириз кюмекнан хил гьачIабккбан гьякьнаан Федералин Собраниейи тасдикь гъапIу йикьрариз асас вуди, дявдин хусуси метлеб айи операция гъабхбан гьякьнаан къарар кьабул гъапIунза», – гъапну дугъу.
Гьюкуматдин кIули айири къайд гъапIганси, Урусатди Украина чан хилиз гъадабгъуз планламиш апIурадар, амма Москвайи, йитIнайи йикьрариз асас вуди, чан уьлкейин багахь гъирагъарихъ яракь ерлешмиш дарапIувал тIалаб апIура.
«Дявдин операцияйин метлеб – миржид йисандин арайиъ Киевдин къайдасуз политикайин зулмикк ккайи инсанар уьрхювал ва ислягь инсанариз къаршуди гизаф гъагъи тахсиркарвалар гъапIдариз жаза гьадабтIувал ву», – гъапну Владимир Путинди.
Президентдин гафариинди, Уру-сатдин ва ухди-кьанди дявдиинди Крымдиз гъягъюз ккайи Украинайин миллетчивалин кьувватарин арайиъра гъярхьувалар хьиди. «Дурар гъулай вахтназ ккилигура. Гьамус дурариз ядерный яракьра ккун дубхьна. Думу хьибдар, гъитидархьа», – гаф тувну уьлкейин кIулиъ айири.
Урусатдихьан Украинайин терефнаан гьаммишан хатIалувал гьисс апIури гъитуз шулдар. Урусатдин политикайин бинайиъ азадвал а, гьаму ихтиярар вариди сабси ишлетмиш дапIну ккунду, гьадму гьисабнаан Украинайин агьалйирира.
«Гьюрматлу ватандашар, Урусатдин яракьлу кьувватарин жвуван ватандиз вафалу вуйи эскрари ва офицерари пишекарвалиинди ва дирбаш’валиинди чпин буржи тамам апIур кIури, умудлу вуза. Гьюкмин вари дережйири албагну ва мянфяаьтлуди ляхин гъабхрубдинра шаклу дарза», – гъапну чан илтIикIбаъ Президентди.
– Ифи удубзувалин жавабдарвал Украинайин гьюкмин кIули айидарин гардандиъ а, – аьлава гъапIну дугъу.
Путинди гьацира, украинайин дявдин гъуллугъчйирихьнара илтIикIну, дурариз Украина тIараш апIурайи, халкьдиз къаршу вуйи гьюкум хъапIуз ваъ, хъа халкьдин хайирназ гъуллугъ тамам апIуз чпи ху дапIнайивал кIваин гъапIну. «Гьюрматлу дустар! Ичв адшари, абйири ва ата-бабйири, ихь саб вуйи ватан уьбхюри, гьамусяаьт Украинайиъ неонацистари гьюкум чпин хилиз гъададабгъбан бадали, нацистарихъди женг гъабхури гъахьну», – гъапну В. Путинди.
Урусатдин Президентди украинайин дявдин гъуллугъчйириз, чпиз туврайи тахсиркарвалин буйругъар тамам дарапIди, тяди яракь дивну, чпин хулариз хътакбахьна дих гъапIну. Гьаму табшуругъ тамам гъапIу украинайин армияйин дявдин вари гъуллугъчйирихьан саб манигъ’валра адарди чпин хулариз хизанарихьна хътакуз шулу.
Гьюкуматдин кIулиъ айири къайд гъапIганси, Урусат СНГ уьлкйирин асиллу дарувалихьна аьхю гьюрматниинди янашмиш шула. «Совет гьюкумат дабгъбан кьяляхъ арайиз гъафи вари уьлкйирихьна аьхю гьюрмат ади, дурариз лазим гъабхьиган, кюмекра туври гъахьунхьа. Мисал вуди, улихьнаси Къазахстандиъ арайиз гъафи уьлкейин сабвализ хатIалу гьядисйириъ ухьу туву кюмек кIваин апIуз шулу», – аьла- ва гъапIну дугъу.
НАТО-йин гьякьнаан улхури, Президентди му дявдин альянс Урусатдин сяргьятарихьна багахь-багахь шулайиваликан кIваин гъапIну. Москвайи аьхиримжи 30 йисандин арайиъ му блок яркьу дарапIбан месэлайиан сатIивалихъна гъюз чалишмиш’валар зигури гъахьну, амма натижайиъ кучIлар апIувал, илзигувал ва гучIар ккаувалтIан гъябкъюндар.
Хъа асас кьувват гьякьлувалиъ ва дюзвалиъ а, Урусат гьадрарин терефкар ву.
Путинди, Донбассдиъ дявдин гьяракат ккебгъбахъди аьлакьалу вуди, парламентди ва урусатдин ватанагьли-йири чан тереф уьбхюр кIури, умуд киврайиваликан мялум гъапIну.
РФ-дин ХатIасузвалин Советдин заседаниейин натижйир
Сакьюдар йигъар улихьна гъахьи гьядисйир кIваин апIурхьа.
21-пи февралиъ йишвну Владимир Путинди, РФ-дин хатIасузвалин Советдин нубатнан дару заседание кIули дубхну, Украинайин ригъ гьудубчIвру терефнаъ айи ДНР ва ЛНР республикйирин асиллу дарувал кьабул апIбан ва Донбассдиъ ислягьвал дебккбан бадали, Урусатдин яракьлу кьувватар гьаъбан гьякьнаан мялум гъапIну. Хъайигъан, 22-пи февралиъ, РФ-дин Государствойин Думайин пленарный заседаниейиъ депутатари Урусатдин Федерацияйин ва Донецкдинна Луганскдин халкьдин республикйирин арайиъ дуствалин, сатIиди ляхин апIбан ва сар-сариз кюмек тувбан гьякьнаан вуйи йикьрар тасдикь гъапIну.
Гьаддин кьяляхъ Украи-найин ригъ гьудубчIвру терефнаъ гьял гъизгъин хьуз хъюбгъну. Му дюшюш гъи вари дюн’яйин политикарин, журналистарин, аьдати касаринра кмиди мелзниин ал гъапишра, кучIал даршул, фицики думу тарихлу гьядиса ву, ва дидкан тарихнан китабариъра бикIрубдин шак адар.
Владимир Путиндиз ХатIасузвалин Советдин иш-тирак’валиинди мициб важиблу, заан жавабдарвалин къарар адабгъуз тясир гъапIу далиларикан улхури, харижи уьлкйирин тялукь пишекрари дидин гьякьнаан фу кIураш, лигухьа.
Дюн’яйин жямяаьтлугъдин рафтарар
Китайдин харижи уьлкйирин ляхнарин университетдин профессор Ли Хайдунди мялум гъапIганси, Урусатди Донбассдин асиллу дарувал кьабул апIувал, мичIли дявдин вахтарихъанмина хъюгъну, европайин хатIасузвалин гъурулушдин тарихнаъ варитIан важиблу гьядиса гъабхьну.
Дугъан гафариинди, мичIли дяви ккудубкIбан кьяляхъра, Америкайин СатIи вуйи Штатари инсафсузвалиинди Урусатдиз илзигури, дидин игьтияжар гьисабназ гъададагъри, Европайиъ хатIасузвалин гьякьсуз къайда дебккри гъахьну. США-йин къайдасузвалин гьяракатарин натижайиъ гьамциб бедбахтвалин гьял арайиз гъафну.
«США ва НАТО-йин уьлк-йири яратмиш апIури гъахьи европайин хатIасузвалин къайда анжагъ чпин игьтияжар мюгькам апIбиин биналамиш дубхьнайиб вуди гъабхьну. Дурари, Урусатдин хатIасузвалин важиблу игьтияжар гьисабназ гъададагъри, бицIи ва кьялан уьлкйирра чпин хайирназ вуйи къарарар кьабул апIуз мажбур апIури гъахьну. Эгер ярхла вуйи гележегдиъ му къайдасузвал дюз алапIуз дархьиш, НАТО-йин ва Урусатдин арайиъ аьхю гъалмагъал арайиз гъюб мумкин ву», – гъапну дугъу.
Ли Хайдунди гьисаб апIурайиганси, Америкайин СатIи вуйи Штатарихъ, НАТО-йихъ ва жара чIатан кьувватарихъ хъпехъури, Украинайин политикайин гьял читин гъабхьну. Дурариз, «нормандский форматдиъди» гъийитIу Минскдин йикьрариз аькси вуди, Донбасс дявдин кьувватарииинди кьяляхъ гъадабгъуз ккун гъабхьну. Хъа гьаму вахт-нан арайиъ Донбассдин региондин агьалйириз хусуси автономия тяйин апIуз мумкинвал гъабхьундар. Эгер чIатан кьувватар гъючIвундайиш, Минскдин йикьрарин мянфяаьтлувал дубгидайи.
США-йи ва европайин уьлкйири Владимир Путиндин Донецкдин ва Луганскдин асиллу дарувал кьабул апIбан гьякьнаан вуйи къарариз дишлади жаваб тувну.
СатIи вуйи Штатарин президент Джо Байденди американлуйириз Донбассдин региондиз инвестицйир жалб апIуз ва душваъ алвер гъабхуз къадагъа апIру указ адабгъну.
Гьацира США-йи чпин терефкрарихъди Урусатдин терефназ сатIиди вуйи ижми санкцйирра кьабул апIуз хъюгъна.
Европайиъ Францияйин президент Эммануэль Макронди ва Германияйин канцлер Олаф Шольцди Байдендихъди телефондиан гъапIу улхбариъ Урусатдин му къарар тянкьид гъапIну.
Европайин Советдин председатель Шарль Мишели ва Еврокомиссияйин председатель Урсула фон дер Ляйендира му «къанунсуз дюшюшдихъди» аьлакьа айидарин терефназ варитIан ижми санкцйир кьабул апIуз къарар адабгъну.
Му месэлайин гьякьнаан Урусатдин тереф гьелелиг анжагъ Сирияйи, Никарагуайи, Йемендин хуситари, Абхазияйи, Дагълугъ Къарабахди, Кьибла Осетияйи гъюбхну.
Кьяляхъ хътакури…
2014-пи йисан апрелин вазлиъ Украинайин Донецкдин ва Луганскдин областариъ ватандаш’валин яракьлу кьувватаринна правительствойин кьушмарин арайиъ учIру гъярхьувалар гъахьнийи. Гьаддин кьяляхъ Украинайиз къаршуди удучIвнайи областарин халкьдин кьувватари чпи «Донецкдин Халкьдин Республика» ва «Луганскдин Халкьдин Республика» яратмиш апIбан гьякьнаан мялум гъапIнийи.
Вари халкьарин иштирак-валиинди 2014-пи йисан сентябриъ ва 2015-пи йисан февралиъ Минскдиъ му гъалмагъалин кьюбби терефарин арайиъ гъярхьувалар дерккбан гьякьнаан йикьрар гъийитIнийи. Гьаддин кьяляхъ лап аьхю гъярхьувалар гюзчиваликк уьрхюри, амма кми-кмиди йивбар шули гъахьну.
