Шарафудин Дашдемиров
27-пи январи РАН-дин ДФИЦ-дин ЧIаларин, литературайин ва искусствойин институтдиъ Республикайин терминаринна орфографияйин комиссияйихь хьайи табасаран секцияйин заседание кIули гъубшну. Заседаниейин ляхниъ секцияйин руководитель Шарафудин Дашдемиров, филологияйин илмарин доктор, профессор Велибег Загьиров, ГБУ РД «ДНИИП им. А. Тахо-Годи» директорин заместитель Низами Сафарялиев, ДФИЦ РАН-дин ИЯЛИ-йин ученый секретарь Юнус Муртузялиев, ДГУ-йин ва ДГПУ-йин мялимар, «Дагъустан» РГВК-йин милли редакцияйин ва табасаран чIалниинди удучIвурайи газатар-журналарин редакторар, Табасаран ва Хив районарин бабан чIалнан методобъединенйирин руководителар ва мялимар иштирак гъахьну.
Табасаран чIалнан орфографияйин ва пунктуацияйин къайдйирин гъварч аьлава ва тартиб апIбан ляхин гъабхурайи Шарафудин Дашдемировди гъапиганси, табасаран чIалнан литературайин нормйир ва орфографияйин къайдйир цIалцIам апIури, гьамус урчIвцIур йистIан артухъ ву, ва чIалнан вазифйирин гъагъ зяиф дубхьнайи гъийин заманайиъ дидиъ артухъ дигиш’валар тIаъбу зарартIан тувидар, гъи дициб игьтияж’валра адар. Мидихъди сабси дугъу, чIалнаъ алахьурайи бязи читинвалар ва чIуру натижайихъна хурайи дюшюшар арайиан адагъбан бадали, орфографияйин своддин бязи йишвариъ ихтиятди дюз алаъбар ва бицIи-бицIи аьлава апIбар духну ккунивалин гьякьнаан презентация къайдайиинди далилар гъахну. Заседаниейин вари иштиракчйири му мясляаьтназ чпин разивал улупну.
Заседаниейиъ гьацира ихь чIалназтIан хас дару ва дидин фонетикайин хусусият ву дентолабиал сесер, мидихъди сабси [дж] сесназ чан хусуси гьярф адрували мелзниин али чIал чIур апIурайивализ лигну, дидиз ж-йихьан тафавутлу апIру чан хусуси гьярф кадабгъну, дурар алфавитдиз дахил апIбан чарасузваликан гъапну. Уч духьнайидарикан гьарсарин фикрихъ хъебехъну, саб кьадар улхбар-рахбарин кьяляхъ натижайиъ тIалаб апIурайи йирхьуб гьярфнакан бикIбаъ гьацира ишлетмиш апIурайи дентолабиал жв, шв, чв, ччв, чIв – гьаму хьуб гьярф табасаран чIалнан алфавитдиз дахил апIуб, сар ктарди, вари имбудари сабхилди чпин сесер тувбиинди кьабул гъапIну (сари чан фикир сес тувбиинди ачмиш гъапIундар).
КIваин апIурухьа: ихь чIалназтIан хас дару, дидин фонетикайин хусусият улупурайи гьаму сесер алфавитдиз дахил дапIну ккуниваликан, [дж] сес [ж]-йихьан жара апIру таза гьярф тIапIну ккуниваликан Шарафудин Дашдемировди «Табасарандин нурар» газатдиъ («Нирин шид ва штун кIулар»; 2021, № 13) ва «Литературайин Табасаран» журналиъ («Табасаран чIалнан орфографияйикан ва алфавитдикан»; 2022, № 1, 86-92 машар) улихьнара дупнайи.
Терминаринна орфографияйин комиссияйин табасаран дестейи ихь чIалнан пунктуацияйин ишарйирин къайдйириз гъюру заседаниейиъ лигбанди мясляаьт гъапIну.
