Гюльнара Мягьямедова
Ихь аьхю уьлкейин гьарсаб региондиъ, гьарсаб райондиъ гъи хусуси метлеб айи дявдин операцияйин кьягьялар, ветеранар, зийнар духьну, кьяляхъ гъафидар яшамиш шула. Республикайин миллетарикан улхуруш, табасаран халкьдин арайиъ дурар хъана гизаф а. Гьадрарикан сар подполковник Амир Чубанов ву.
Амир Бейдуллагьович Чубанов 1982-пи йисан апрелин вазли Хив райондин Зилдикк гъулаъ бабкан гъахьну. Мектеб ккудубкIбан кьяляхъ 2000-пи йисан Санкт-Петербургдиъ МВД-йин айтIан кьушмарин военный институтдик урхуз кучIвну, 2005-пи йисан думу институт хъуркьувалариинди ккудубкIну. Жигьил лейтенант Чечен Республикайиз, Кафари Кавказдин военный округдиз взводдин командирди гъуллугъ гъабхуз гьаъну.
Амир Чубанов 2009-пи йисаз душваъ жюрбежюр гъуллугъариъ гъилихну, хъа гьадму йисан Санкт-Петербургдиъ кьушмин частназ патрулин ротайин командирди гьаъну. Табасаран офицери хьуд йисан чан ротайихъди гьадму шагьриъ къанундин къайда уьбхбан вазифйир тамам апIури гъахьну. Думу 2011-пи йисан, Санкт-Петербургдин жилариин къанундин къайда уьбхбан вазифйир лап ужуди тамам апIбаз лигну, губернаторин терефнаан премияйиз лайикьлу гъахьну.
Военный гъуллугънаъ айи касдихьан гьаммишан саб йишв’ин ляхин апIури гъузуз шлуб дар. Гьюкуматди наана гьаиш, дурар гьадина душну ккунду. Гьадму терефнаан дявдин гъуллугъчйирин хизанаризра маншаллагь, наана жилир гьаиш, гьадрарин кьяляхъди кIул ис дапIну гъягъюру.
2013-пи йисан Амир Чубанов Псков шагьриз кьушмин частнан командирин заместителди гьаъру. 2014-пи йисан Сочийиъ Олимпиадайин вахтна дугъу сводный ротайин командирди гъуллугъ гъабхури гъахьну.
2017-пи йисан Амир Чубанов Москвайиъ М.В. Фрунзейин ччвурнахъ хъайи военный академияйик урхуз кучIвну. Гьадму вахтна Москвайиъ Генштабдин академияйиъ Урусатдин Игит, Чубановдин гъулабай Эседулла Абачевра урхури гъахьну.
2019-пи йисан, академия дурхну ккудубкIган, Амир Чубанов Къизлар шагьриз частнан командирин заместителди гъуллугъ апIуз гьаъну. Мушваъра дугъу агьалйирин хатIасузвал тямин апIбан гъуллугънан месэлйир намуслуди кIулиз адагъури гъахьну.
– Амир Бейдуллагьович, хусуси метлеб айи дявдин операцияйиз фила гъушнийва? Гьадму операция ккебгърайиваликан мялумат ади гъабхьунчвуз?
– Хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгъайиз кьюб ваз ккимиди учу, ученйир гъахури, Ростов областдиъ саб полигондиъ гъахьунча. Узу йиз хиликк ккайи эскрар вердиш апIурайи подполковник ва тактический дестейин командирин заместитель вушра, операция ккебгърайиваликан хабар адайзуз. Анжагъ 24-пи феврали гвачIни хабар тувунчуз. Хябяхъдин вахтна тревогайиинди гъитIирккнийчу, ич батальондин 450 кас Украинайин сяргьятарихъна рякъюъ учIвбан буйругъ гъафнийи. 25-пи феврали Крым республикайин кафари терефнаъ айи Джанкой шагьриантина Украинайин жилариина гъафнийча.
Гьелбетда, дявдин операцияйиъ иштирак хьуз даккнидарра айи, дурарихъди сюгьбатар гъахури, гъуллугънан буржийин гъаврикк ккаъри гъахьунча. Джанкойиъ ич улихь Бердянск шагьур гъадабгъбан месэла дивнийи. 26-пи феврали хябяхъган йиз взвод, узухьна туву оборонайин министерствойин ротара хъади Бердянск шагьриъ учIвнийча. Мина дуфнайи Урусатдин кьушмарин гьарсаб дестейиз хусуси табшуругъар тувнайи. Узуз ва йиз хиликк ккайи эскрариз дустагъ — СИЗО — бисбан буйругъ гъафнийи. Думу объект 27 касди уьбхюрайи. Учу ислягьвалин теклифар хьади дуфнайиваликан гъапиган, дурар учухъди женгназ удучIвундайи, ич шартIар кьабул гъапIнийи. Дустагъдиъ жаза гьадабтIнайи 2000 касдикан, душваъ 21 кастIан имдайи, имбудар Украинайи чан армияйиз гъадагънийи. Дустагъ уьбхюрайидарихь яракь хьтайи, хъа ижми къайдайин дустагъ уьбхюрайидарихь яракь дубхьну ккуниваликан узуз аьгъяйзуз. Гъаравларин гафариинди, улихьна йигъари военный гъуллугъчйир дуфну, яракь уч дапIну гъубхнийи. Хъа дурари кучIал апIурайивалин гъавриъ айза, уччвуб гафниинди дурарихьан гьерхри ашра, гьич дюзи жаваб туврадайи. Дустагъдин начальник ва дугъан кьюр заместитель гъитну, имбу гъаравлар чпин хулариз деетнийза. Объект ич гюзчиваликкна гъадабгъунча. Дустагъдин начальник ижми хасиятнан дишагьли вуйи. Хъа йигъан дидиснайидариз гучI ккапIну, яракь айи йишв аьгъю гъапIнийча. Дурари 39 автомат, 3 хилин пулеметар (РПК), пневматический 20 яракь хуйирин чIягъриъ жин дапIнайи. Яракь вари ич хилиз гъадабгънийча. Гьаддихъди сабси учуз аьгъю гъабхьиганси, дустагъ уьбхюрайидарин уьмуми кьадар 140 кас вуйиб аьгъю гъабхьнийчуз.
Ич улихь дивнайи месэла тамам апIбан кьяляхъ, учуз шагьриз гъюру ва гъябгъру транспортдин ва агьалйирин къайда ва хатIасузвал уьбхюб табшурмиш гъапIнийи. Вари блокпостар ич хилиз гъадагънийча. Дилинтина ихь кьушмар Мариуполь шагьур бисуз душнайи. Шагьриан гьерграйидарин арайиъди Украинайин яракьлу кьувватарин разведчикар, диверсйир гъахуз гьаънайидарра ади хьуз мумкин вуйи. Саб постниин, кьюр майор, сар капитан ва сар лейтенант — 4 касдикан ибарат вуйи десте гъибиснийча. ФСБ-йин гъуллугъчйирихъди дурарин кьастар аьгъю гъапIнийча. Дурар миллетчйирин командованиейи Джанкойиъ айи вари гъядар даргъуз гьаънайидар вуйи. Гьаддиз блокпостариин ижми гъаравулвал дубхну ккундийи.
– Уву Азов-сталь завод бисбан женгариъра иштирак гъахьунва. Шулуш, гьаддиканра цIибди кидибт.
– 2022-пи йисан апрелин-майин вазари учу Мариуполь шагьриз гьаънийи. Ихь яракьлу кувватарин улихь машгьур Азов-сталь завод бисбан месэла дивнийи. Гьадму штурмдиъ учура иштирак гъахьунча — БТР-ариъди, автоматарра хьади, гьюжум апIуз гъушнийча. Учуз улупнайи йишвахь заводдиан сар касра удучIвуз гъидритри дийигъунча. Ихь кьушмари дявдин женгар гъахури, заводдин вари терефар кьялаъ тIаъну швнуд йигъ гъабхьнийи. Завод гизаф мюгькамди уьбхюрайи, ярхи йишвди бомбарин цIа уьлюбхну, гьюжум дапIну ккудубкIну кIури фикир шуйи, хъайигъан гвачIнинган хъана таза кIул’ан гьюжум ккебгъбакк ккубкьуйи. Азов-сталь саб бицIи шагьурсиб йишв’ин алди гъабхьну. Заводдин жилиъра кмиди швнуб-саб мертеба айи. Душваъ хайлин вахтна гизаф инсанарихьан яшамиш хьуз мумкинвал айи. Аьхирки, Урусатдин кьушмари завод гъибиснийи. Душваъ имбу 2800 кас рейдиз гъафнийи. Уьру хачран гъуллугъчйири дурарин сагъламвал ахтармиш апIбан кьяляхъ, дурар аьхю автобусариъ итри, гъаравларра хъади Донецкий республикайиъ айи дустагъдиз гъухнийча.
Узу 2005-2009-пи йисари Чечен республикайин гьядисйириъра иштирак гъахьунза. Дявдин операцйири агьалйириз гизаф аьзабар хуру. Мариуполиъ учу азад гъапIу йишвар ахтармиш апIруган, подвлариъ ипIруб гьязур апIури, марццишин адарди гъузнайи кьабидар, бицIидар гъяркъю касдихьан, дурарин гучI дубхьнайи улар гьархуз шулдар.
2023-пи йисан узу хъана хусуси метлеб айи дявдин операция гъябгъюрайи йишваз тактический дестейин командирди командировкайиз гъушнийза. Бердянск шагьрин агьалйирин хатIасузвал тямин апIури гъахьунза. Гьадмуган гъабхьи саб дюшюшдиканра ктибтуз ккундузуз. Узухьна, Украинайин бандитар ихь полицияйин гъуллугъчйириин алархьну, гаркIлар йивури дурариз зийнар дапIну, автоматарра тадагъну, жин хьуваликан мялумат гъафнийи. Ставрополин ОМОН-дин гъуллугъчйирра гъадагъну, йиз хиликк ккайи эскрарихъди бандитар жин гъахьи терефназди гъушча. Гьадушвахь хьайи кьюб мертебайин хулариъ жин духьну, бандитари ич терефназди йивбар апIуз хъюгъю. Диверсияйин думу десте терг гъапIча. Гьадмуган узуз гьюкуматдин «КIубанвализ» («За отвагу») медаль тувнийи.
– Хусуси метлеб айи дявдин операцяйиъ айи эскрарин дадйир, хупар, чйир-чвйир аьхю юкIв айи инсанар ву. Увуз хизанар фужар авуз?
– Дугъриданра, гьадму дявдиъ айи узузтIан гьадрариз гъагъиди вуйи. Йиз дада Умайсат гьаммишан йиз зенгназ ккилигури шуйи. Дугъан дюъйири узу гъюрхну. Узуз хпир ва юкьур велед – 3 риш ва сар бай азуз. Бай узу хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ айиган гъахьир вуйиз.
Хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ иштирак гъахьи табасаран баяриз чпин гьунарарикан ктибтуз начди, уфаллугъди шулу. Амир Чубановдира чаз алахьу читинваларин аьхюну пайнакан ктибтури адар. Хъа дугъу ктибтундаршра, дугъаз айи наградйири подполковникдин жюрэтлуваликан шагьидвал апIура: дугъаз 2006-пи йисан туву «Кавказдиъ террориствализ аькси операцияйин иштиракчи» медаль, 2013-пи йисан туву «Женгариъ дуствал улупбаз» («За боевое содружество») медаль, 2017-пи йисан туву «Жюрэтлувал улупбаз» II дережайин медаль, 2021-пи йисан туву «Гъуллугънаъ лишанлу хьпаз» I ва II дережайин медалар, 2022-пи йисан Госдумайин хатIасузвал уьбхбан ва коррупцияйиз аьксивал улупбан комитетдин терефнаан ватанпервервал улупбаз чухсагъул мялум апIру кагъаз ва хайлин жара пешкешар а.
Хъа гьаму улихьнаси Амир Чубановдиз Дагъустандин кIулиъ айи Сергей Меликовди чан хилариан «Республикайин улихь лишанлу хьпаз» орденра тувну.
Гьамус подполковник Амир Чубанов, чан жандин сагъламвализ лигну, Росгвардияйин жергйириъ имдар, думу отставкайиъ айи офицер ву. Дугъу гьюкуматдин улихь чан гъуллугънан вазифйир намуслувалиинди кIулиз адагъну. Гележегдиъра дугъаз Аллагьди жандин сагъвал, хушбахтвал, ислягь уьмур туври.
