Гюльнара Мягьямедова
Дагъустан Республикайиъ 12 театри ляхин апIура: Урус драмайин, гъумугъарин, аварарин, лакарин, даргйирин, лезгйирин, азербайжанарин, нугъаярин, табасаранарин милли театрари, операйин ва балетдин, жаквларин, поэзияйин театрар. Дурарикан аьхюну пайну чпин раккнар XX аьсрин эвелиъ ачмиш гъапIдар вуйи.
Гьюкуматдин табасаранарин драмайин театр 2001-пи йисан Дагъустан Республикайин Правительствойин указниинди ачмиш гъапIнийи. 2014-пи йисан 12-пи майдихъанмина директорди тяйин гъапIу Аьлимурад Аьлимурадовдин регьберваликкди Табасаран театри тамашачйир ужудар спектаклйирихъди таниш апIура. Гъийин ихь сюгьбат спектаклиъ чан сурат улулупру, амма спектакль сягьнайиина адабгъбан бадали хайлин зегьмет зигру театрин режиссер Жамбулат Гьябибовдихъди (шиклиъ) гъабхурахьа.
Театрин режиссер спектакль дивбан ва думу сягьнайиина адабгъбан жавабдарвал гъабхурайи яратмиш апIбан пишекар ву. Дугъан ляхни пишекарвалин заан устадвал, артистарик гьевес капIуз аьгъювал тIалаб апIура. Спектакль арайиз хпак, думу сягьнайиина адабгъбак театрин режиссерин аьхю пай ка. Режиссери пьесайин анализ апIуру, дидин мяна-метлеб улихьна адабгъуру. Дугъан ляхнин важиблу пай репетицйир гъахуб ву. Режиссери артистарин устадвал за апIбиин ляхин гъабхуру, спектаклин гьарсар иштиракчийин роль тартиб апIуру, артистарин арайиъ аьлакьа ккабалгуру. Дугъу спектаклиин гъабхурайи ляхнин гьарсаб пай гюзчиваликк уьбхюри, лазим вуш, дигиш апIури, художествойин сагъди вуйи эсер арайиз хуз чарйир агуру. Гьацира режиссери драматургарихъди, литературайин консультантарихъди, композиторарихъди, художникарихъди, палтар гьязур апIрударихъди ляхин гъабхуру.
– Жамбулат Зайналович, уву Табасаран театриз фици гъафунва?
– Узу Табасаран театриз Дагъустандин гьюкуматдин университетдин культурайин факультет (актервалин отделение) ккудубкIбан кьяляхъ гъафнийза. Театриъ гъуллугъ апIуз гьарган юкIв хъади гъабхьнийиз. Хьуд йисан жюрбежюр спектаклйириъ ролар уйнамиш апIури, актерди гъилихунза. Думу вахтна театриз хусуси режиссер адайи, ва режиссервалин кесп дубгъуз гъягъбан фикир кIул’ан гьич удубчIвури гъабхьундариз. Узу актерди лихурайи вахтнара учухьна гъюрайи режиссерарин ляхниз гизаф фикир туври шуйза.
Гьаддиз 2010-пи йисан Санкт-Петербургдиз душну, Театрин искусствойин академияйик (СПбГАТИ) заочно урхуз кучIвнийза. Узу режиссер вуди сабпи спектакль 2012-пи йисан сягьнайиина адабгънийи. Думу сягьнайиин улупруган, кIвак гъалабалугъ кади гъабхьнийиз, гъапиш, думу цIибди ву. Тамашачйириз кьабул шулуш, шулдарш аьгъдарди, фикир кади гъабхьунзуз. Амма спектакль варидариз гизаф кьабул гъабхьнийи, аьксина диди республикайиъ кIули гъубшу фестивалиъ ужубсиб йишв гъадабгънийи.
2014-пи йисхъанмина узу Табасаран театрин кIулин режиссерди тяйин гъапIнийи.
– Актерарин коллектив бицIиб дар, хасиятарра гьар жюрейиндар шулу. Дурарихъди фици ляхин гъабхурава, спектакль увуз ккунибсиб натижайихъна хпан бадали, гьапIрава?
– Гьелбетда, театр сифтена-сифте актерар ву, дурарихъди ужудар аьлакьйир уьрхюб чарасуз ву. Узу дурарихьна ужур дустси илтIикIураза, дурар гъавриъ шлу чIал абгураза. Гьаци вуйиган натижйирра ужудар шула. Табасаран театрин актерари ужуди ляхин апIура, дурарин кIвак гьевес кади, хъа улариъ акв ади шулу. Гъахру репетицйириъ актерарик гьевес капIиш, спектакль ужуди кIулиз гъябгърубдиин умудлу хьуз шулу.
Табасаран театриъ учв ачмиш гъапIу йигъланмина ужудар актерарин десте а. Хъа гьяйифки, гъи жигьилар гьуркIрадарчуз. Жигьилари вари режиссерарик гьевес капIру. Гьаму ихь сюгьбат гъабхури имиди, мялуматра тувуз ккундузуз, 25 йис’ина вуйи жигьил актерар лазимди вучуз. Гъачай ихь театриз ляхин апIуз.
– Режиссер тамашачйирин тянкьидвалин гафариз фици лигуру? Тамашачйирин спектакликан вуйи фикир гьисабназ гъадабгъури анчва?
– Гьарсаб спектакль тамашачйирин терефнаан вуйи кьиматназ ккилибгура. Тянкьидвалин кьиматну режиссерра, актерра дюз жилгъайихъна хура. Узу гьарсаб спектаклин театральный критикариз теклиф апIури, дурарикан постановкайиз кьимат тувуб ккун апIури шулза. Хъа варитIан ужудар критикар тамашачйир ву. Ав, узуз ихь халкьди кIурайи гафар, туврайи кьимат гизаф важиблу вузуз.
– Ихь тамашачйириз Табасаран театрин фицдар спектаклйир кьабулди ву?
– Театрин репертуар аьхюб ву. Учу сягьнайиина комедйирра, драмйирра адагъури шулча. Хъа Дагъустандин жара театрарин тамашачйиризси, ихь театрин тамашачйиризра аьлхъбан комедйир кьабулди ву. Уьлкейиъ айи аьгьвалат, хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ йихурайи ихь эскрар, гизаф хизанариъ шадвал адрувал гьисабназ гъадабгъну, дурарин гъавриъ хьуз мумкинвал абгураза ва йисандин арайиъ саб ясана кьюб аьлхъбан, кялхъбан спектаклйир сягьнайиина адагъурача.
– Гьаму йисан фицдар цIийи спектаклйир улупбанди вучва?
– Гьаму йисан узу Кюребег Мурсаловдин «Бабан хинкIар» кIуру ихтилатнан комедия дивбанди вуза. Йиз фикриинди, ихь тамашачйир дид’ин шад хьиди, фицики Мурсаловдин чIал жарадаринубдихьан тафавутлуб ву. Ихтилатнак кайи образар акудар, маракьлудар ву. Йиз фикриан, гизафдариз дурарик таниш гъиллигъар рякъиди.
Кьюбпи комедия жара йишв’ан теклиф дапIнайи режиссери дивди. Дидиз ихь тамашачйирихьан чвну лигуз хьибди.
Учу гьар йисан ихь уьлкейин жюрбежюр пIипIариан режиссерариз теклиф апIури шулча, ва гьадму жюрейиинди ихь актерарин дестейин устадвал за апIурача.
Табасаран театрин материаларинна техникайин бина читин гьялнаъ ашра, театри ляхин апIура. Умудлу вуза, театрихъ аьхю гележег хъа. Тамашачйир имидикьан гагьди, театр яшамиш шули гъубзди. Тамашачйир чIал уьмриз гъабхру вакилар ву.
– Жамбулат Зайналович, интервью тувбаз чухсагъул.
ИкибаштIан, театрин читинваларин гъавриъ ача. Гьар ражари республикайин культурайин министри пресс-конференция гъабхруган, дугъаз тувру суал саб вуйич: Табасаран театриз цIийи дарамат фила хьибди? Урусатдин Федерацияйи хусуси метлеб айи дявдин операция гъабхури имиди, думу суалназ жаваб тувуз министризра читинди ву. Гьаци вушра миж ктабтIидархьа, ужудар актерар, режиссерар ва гьадрарин ляхин кьабул вуйи тамашачйири миди, ихь театр яшамиш шули гъубзди.
