Зубайдат Шябанова
Жили аьгъюваларин мяднар арццра: Табасаран райондин хьуб мектебдиъ, Дагъустандиъ сабпидар вуди, гъулан мяишатдинна набататарин багълар кивра.
Табасаран район кюгьне вахтарианмина чан успагьи аьтрафариинди, марцци табиаьтдиинди, йимишдин багълариинди, бегьерлу жилиинди ва лайикьлу зегьметкешариинди машгьур ву. Гъи му райондиъ, аьдати къайдайиинди йимишар ва мейвйир гьясил апIбахъди сабси, фукIа цIийиб арайиз адабгъузра рякъяр агура. Райондин хьуб мектебдин тегьлизариъ аьгъюваларин мядандиъ гьевеслу духьнайи бицIидарин аьшкь цIийи проектди имбубсана жанлу апIура. Мушваъ, илимна табиаьт сатIиди тархьнайи майдандиъ, гъулан мяишатдинна набататарин багълар кивра.
Думу багъларикан бару илтIибкIнайи теплицйир, лакар ва бицIи рукар хьидар. Дурар китабдик кайиб ачухъди улупру чIиви лаботаторйир хьиди. БицIидариз, китабдин параграфдиъ улупнайи фотосинтез ва жилин пульс фици либхураш, гьамус чпин улариинди рябкъиди.
Гьаму месэлайин гьякьнаан Табасаран райондин глава Мягьямед Къурбановди райондин гимназияйиъ, Хючна гъулан 1-пи нумрайин лицейиъ, ТIаттил, Гурихъ ва Ярса гъуларин мектебариъ набататарин багълар кивбан проект гьяракатнаъ ипбаз бахш дапIнайи совещаниера гъубхнийи.
Совещаниейиъ РД-йиъ айи Федеральный аграрный илимдин центрин (ФАНЦ) директор Нариман Ниматулаев, РД-йин гъулан мяишатдин ва ипIру-убхъру сурсатарин министрин сарпи заместитель Шарип Шарипов, Дагъустандин опытар гъахру станция – ВИР-ин филиалин директор Киштили Куркиев, Табасаран райондин администрацияйин гъулан мяишатдин отделин кIулиъ айи Агьмад Аваев ва гьацира хьубиб мектебарин директорар иштирак гъахьну.
«Гьаму цIийи проект гьяракатнаъ ипрайи республикайин районарикан ихь район сабпиб ву. Му хьуб мектеб аьгъдарди гъядягънайидар дар. Дурар райондин центриз варитIан багахь хьайидар, багълар итуз 5 сотых жил хъайидар ва гележегдиъ думу жил 10 сотыхдиина яркьу апIуз мумкинвал айидар ву.
Заан технологйирин девриъ ухьу мектебариъ урхурайидар зегьметнахъ юкIв хъади тербияламиш апIбахьан ярхла шулахьа. Хъа иллагьки зегьметну бицIидарин тербия ва табиаьтдихьна вуйи ужуб рафтарин янашмиш’вал мюгькам апIуру. Ихь метлеб мектебариъ урхурайидарин зегьметнахьна, гъулан мяишатдихьна гьевес ва аьшкь артухъ апIуб, дурар мектебдин партайихъ хъимиди набататчивалихьна ва гъулан мяишатдин пишейихьна гьевеслу апIуб вуйихь», – гъапнийи Мягьямед Къурбановди.
Нариман Ниматулаевди райондин главайиз му жягьтлувализ чан разивал тувбаз чухсагъул гъапнийи ва мектебариъ набататарин багълар итбан асас метлебарикан ктибтнийи. Проект уьмрин гьяракатназ адабгъуз хъюгъяйиз сифте багълариз жил гьадабтIну, дина шид дизигну ккунду. ФАНЦ-ди чан терефнаан мектебар лазим вуйи вари гъелемарихьди тямин апIиди.
Багълар итуз гьаму вазли хъюгъди. Хъа сентябрь вазлиз райондиъ гъулан мяишатдин цирклин классар арццру аьлава мектебарра ктагъиди. Мидкан совещаниейиъ Шарип Шариповди мялумат тувнийи. Райондин агротехнологический классар РД-йин гъулан мяишатдин ва ипIру-убхъру сурсатарин министерствойи материалинна техникайин вари тадарукарихъди ва лазим вуйи алатарихъди тямин апIуру.
Совещаниейин аьхириъ Мягьямед Къурбановди мектебарин директорариз багълар итуз йишвар гьязур апIуб табшурмиш гъапIну. Гьаму йигъари багълариъ сабпи набататар ва гъелемар итуз райондиз ФАНЦ-дин пишекрар гъиди.
Совещаниейин кьяляхъ узу Ярса гъулан мектебдин директор Аким Аскендеровдихъди сюгьбат гъубхунза. Дугъу ктибтганси, мектебдин мялимари ва урхурайидари му хабар аьхю разивалиинди кьабул гъапIну.
«Ич мектеб экспериментальный проектариъ сабпи ражари иштирак шула. Райондиъ му проект гьяракатнаъ ипрайиваликан хабар гъабхьибси, ич мектебра ктабгъур кIури, ккилигури гъахьунча. Багъ ибтуз жил кадабгъну гьязур дапIнача. Мектебдиъ урхурайи баяр-шубари жилин зиълан ужуб бегьер тувру руг алабхьну, шилар ва лакар гьязур гъапIну. Гьаму йигъари гъелемарра хуру. Табиаьтдин гьавйири мумкинвал тувиш, багъ гъюру гьяфтайи ибтди. Багъдиъ кивру гъелемар гьамусдиз ихь райондиъ айидар дар, гьаддиз му сабпи нубатнаъ экспериментра ву. Узу шад апIурайиб гьадму вуки, бицIидари гьамусмиди багъдикан сюгьбатар гъахури, хьадан тятIиларин вахтнара чпи багъдин гъайгъушнаъ шлуваликан кIура. Миди дурар му проектдихьна ухдитIан гьязурди айивал улупура.
Багъдиз урхурайидар анжагъ биологияйин дарсариътIан гъидар. Гьаци учу багъдин къайда ва хатIасузвал уьбхюз ккача.
Пис хасият хъайи бицIидари багъ пуч апIбахьан хайлиндариз гучI ка. Хъа йиз фикриан, фукьан чIуру хасият хъайи бицIир гъахьишра, чав чан хилариинди киву гъелем дугъу пуч апIудар. Гьаз гъапиш, бицIидаринна набататарин арайиъ саб фициб-вуш саризра дярябкъру ва гьисс даршлу аьламатнан рафтар ади шулу. Жвуву киву, хъайивал дапIну, арайиз гъабхи набатат пуч апIуз хил за шулдар. Гьаддиз ич багъ ужуб гележег ва берекет хъайиб шлувалиин инанмиш вуза», – гъапну Аким Аскендеровди.
Хьуб мектеб ва хьуб багъ гьамусдихъанмина саб уьмуми беденси артмиш хьуз хъюгъру. Ва гележегдиъ ухьу думу багълариъ гюрюшмиш шлувалиин, урхурайидар чпин хилариинди арайиз гъабхи девлетниин гьяйран шлувалиин умудлу вуза.
