Нариза ТIаибова
Аьхиримжи йисари Дагъустандиъ, гьадму гьисабнаан Хив райондиъра, баяр-шубариз мектебдиз улихьна вуйи аьгъювалар ва тербия тувбан рякъ’ан хайлин серенжемар кIули духна. Вушра, гьелелиг йи-швариин му ляхин лазим вуйиси ккабалгбан бадали, кьабул апIурайи уьлчмйирин кьитвал гьисс шула.
Хив райондин образованиейин отделин кIулиъ айи Назаряли Тарлановдихъди узу гъубху сюгьбатнан мялум шулайиганси, улупнайи вахтназ Хив райондиъ 9 бицIидарин багъ ляхник ка.
– Душвариъ уьмуми гьисабариинди 480-тIан артухъ ургуд йис бегьем дубхьну адру бицIидариз аьгъюваларна тербия тувра. Му улупбар мектебдиз улихьна яшнаъ айи райондин вари бицIидарин кьадарнакан анжагъ 27%-тIан дар.
Хирижв гъулан бицIидарин багъдикан гъапиш, бязи себебариан мушваъ тикилишчивалин ляхнар дерккну хайлин йисар вуйи. Багарихьди дурар жанлу апIиди. БицIидарин багъ дибдиан рас дапIну, дидин аьтрафар ккабалгбан ляхнар йисан аьхирариз тамам апIуз ният айич. Улупнайи метлебназ пулин дакьатарра жара дапIна, – гъапнийи Тарлановди.
Макьала гьязур апIури, узу саб жерге бицIидарин багъарин вакиларихъдира гюрюшмиш гъахьунза. Цирклиъ арайиз дуфнайи аьгьвалатнакан дурарин фикрар исихъ чап апIурача.
Нарима Ремиханова, Хиварин «Ригъ» багъдин заведующий: «Деврин читинвалариз дилигди, учухьна кьабул дапIнайи баяр-шубариз тербия ва аьгъювалар тувбаъ ляхин жавабдарвалиинди гъабхуз вари кьувватар сарф апIурача. Гьамусяаьт 6 дестейин дахилнаъди 108 бализна шураз аьгъювалар ва тербия туврача. Къайд апIурза, дурар анжагъ Хив гъулан бицIидар дар. Учухьна райцентриз багахь хьайи Лика, Хирижв, Чювекк, ГъуштIил гъуларианра хайлин баяр-шубар гъюра.
БицIидар мектебдихьна эдеблувалин, ватанпересвалин, рюгьлувалин гьиссариккди тербияламиш апIбан рякъюъ 7 йис тамам дархьи живанарин тIалабариз тялукь вуди тартиб дапIнайи Урусатдин ФГОС-дин программйир ишлетмиш апIурача.
Аьхиримжи вахтна багъдиъ хайлин расвалин ляхнар кIули гъухунча. Ляхниз лазим шараитар яратмиш дапIначуз. Хъуркьуваларра а – ич выпускникари мектебариъра ужудар аьгъювалар улупура. «Гьар ччивариинди мюгькам шулу» кIуру гафариз, дугъриданна, дерин мяна а.
ИкибаштIан, фунуб цирклиъра вари тIалабар сабси гьуркIуз удукьруб дар. Арайиз гъюрайи саб жерге читинвалар гьял апIбаъ абйир-бабарира кюмекар тувра».
Бесханум Абукарова, Хиварин «Ромашка» багъдин заведующий «Ляхниъ дици читинвалар адарчуз. Арайиз гъюрайи месэлйир гьял апIуз аьлава кьувватар жалб апIури шулча. Гьамусяаьт 4 дестейин дахилнаъди Хив, Хирижв, Лика, Чювекк, ГъуштIил ва гьацира жара гъулариан 90 бицIир тербияламиш апIурача.
Аьгъювалар тувбахъди сабси баяр-шубарихъди азад вахт маракьлуди адапIубра важиблу ву. Му месэлайиз дикъат фикир туврача».
Зарема Исмаилова, Асккан АрхътIарин «ИнчI» багъдин заведующий: «Гьелбетда, артмиш шулайи наслар деврин тIалабариз тялукь саягъниинди гьязур апIру шартIар гъулаъ ади хьуб аьхю хъуркьувал ва девлет ву. Му жигьатнаан бицIидарин багъдиъ гьарсар бицIириз ягъурлу ва мюгькам уьмриз жилгъа ккивра. Инвесторин кьувватариинди ляхник кипу ич багъдиъ бицIидариз шагьрарин саб жерге бахчйириъра адрусдар шартIар а. Му гьякьикьат ву, ягъалмиш’валин гафар дариз. Проектариз асас вуди бицIидарин багъ 80 бицIириз тялукьуб ву. Гьамусяаьт душваъ Асккан ва Заан АрхъитI, ЦIинитI, Дардаркент, Цлахъ гъулариан 50 балина шуру тербия гъадабгъура. 3 десте ляхник кайич. Июнь вазлин эвелариан Хиварин кьюбиб бицIидарин багъарра расвалин ляхнариз хъяркьбанди ву. Улупнайи муддатназ бицIидар кьабул апIбан метлебниинди Хив ва Хирижв гъулариан 10 аьрзара дуфначуз. Гьелбетда, учу гьарсар бицIириз рази вуча. Дурар кьабул апIру мумкинвалра ачуз. Текрар шулза, ич багъдиъ 100-120 бицIирра кьабул апIуз шулу, фицики ужагъар ачухъдар ву.
Тербиячйирира чпин вазифйир заан дережайиъди тамам апIуз зегьмет зигура. Читинваларикан гъапиш, багахь гъулариан баяр-шубар хуз тялукь транспорт адрувал асас месэлади гъубзра».
Гюльферез Аьбдуллаева, Мажвгларин «Булагъ» бицIидарин багъдин заведующий: «Читинвалариз дилигди, багъдиз кьабул дапIнайи 35 бицIириз 2 дестейин дахилнаъди аьгъювалар ва тербия тувуз рякъяр агурача. Мурар вари ич гъулан живанар ву. Читинвалар хайлин ачуз, фицики багъдин дараматар рас дапIну ккунду. Артухъ улхбар мушваъ гъахубра маракьлу дар. Месэла гьял апIбаз кюмек шулу дупну, умуд киврача!»
Улхбарин натижа йивури, сакьюдар гафар йиз терефнаанра дарпиди гъитуз шулдарзухьан. БицIидарин багъ… Гьаз му аьгъювалариина тербияйин ужагъ багъдихъди тевра?! Гьаз гъапиш мушваъ баяр-шубар багъдиъ айи гъелемарик гьисаб ву: назукдар, умунвал, гъуллугъ, манишин, хусуси янашмиш’вал тIалаб апIурайидар. Дугъриданра, бицIидарин багъариъ лихурайи тербиячйири сагъу жямяаьтлугъ яратмиш апIбаъ аьхю роль уйнамиш апIура. Дурарин ляхнин ерийикан артмиш шулайи насларин фагьум, уьмрихьна вуйи сифтейин лигбар хайлин асиллу шула. БицIивахт инсандин уьмриъ варитIан назук, бахтавар ва гъайгъудар вахт ву. БицIири му вахтна гьарсаб чаз гъябкъюбдиз ва гъеебхьубдиз дикъатлу фикир тувру. Гьаддиз тербиячйири бицIидарин уьмрихьна вуйи лигбар яратмиш апIувалиъ аьхю роль гъабхура. БицIир бахтавар уьмрихьна гьязур апIувал ухькан, аьхюдарикан, асиллу ву. Уьмриъ жарариз манишин тувбан гъиллигъариккди велед тербияламиш апIбан бадали, бицIириз тялукь умунвал яратмиш апIуб чарасуз ву. Гъит ихь веледарин уьмур гьарган багъдин айитIси гъайгъударуб, ислягьуб ва акуб ибшри!
Шиклиъ: «Ригъ» бахчайин баяр-шубар
