Гюльнара Мягьямедова
2026-пи йисан 20-пи сентябри Урусатдиъ урчIвубпи дих апIбан Государственный Думайиз депутатар ктагъбан сечкйир кIули гъягъиди. Дидин гьякьнаан Урусатдин Центральный сечкйирин комиссияйи (ЦИК) мялумат тувна. Сесер тувру вахт вазлин шубубпи элгьет йигъ ву. Думу йигъан улихьнадин дих апIбан Госдумайиз кадагънайи депутатариз Конституцияйиинди тувнайи вахт ккудубкIура. ЦИК-диъ тяйин гъапIганси, Урусатдин Президент Владимир Путинди 2026-пи йисан июндин вазли сечкйирин гьякьнаан указ чап апIиди. УрчIвубпи дих апIбан ГосДумайин ихтиярарин вахт 5 йис ву, яна 2031-пи йисан сентябрин вазлизкьан.
Сечкичйири сесер тувну, Госдумайиз 450 депутат ктагъиди. Дурарикан 225 кас – партийный сиягьариан, имбу 225 кас – са-саб мандат айи округариан.
ЦИК-диан къайд апIурайиси, 2026-пи йисан Госдумайиз депутатар ктагъбан сечкйириъ сабпи ражари вуди Донецкдин ва Луганскдин халкьдин республикйирин ва гьацира Запорожский ва Херсонский областарин агьалйир иштирак хьиди: ДНР-из шубуб, ЛНР-из -кьюб, Запорожский ва Херсонский областариз са-саб мандатар тувна.
РФ-дин Конституцияйиз асас вуди, Госдумайин депутатди 21 йис тамам дубхьнайи, сечкйириъ иштирак хьуз ихтияр айи, гьаммишан Урусатдин Федерацияйиъ яшамиш шулайи, харижи уьлкйирин ватандаш’вал адру Урусатдин ватандашар ктагъуз шулу.
2026-пи йисан сентябрин 18-20-пи йигъари Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейизра депутатар ктагъбан сечкйир кIули гъягъиди.
Гьеле депутатвализ кандидатарди улупнайидарин сиягьар гьязур духьнадар, агитация гъабхру вахтра мялум дапIнадар, жямяаьтлугъдиз аьдати дагъустанлуйирин ихтиярар уьрхюз парламентдиз гъягъюз гьязур шулайидарикан гизаф мялуматарра адар.
Улихьна йигъари «Табасарандин нурар» газатдин редакцияйиз «Саб вуйи Урусат» партияйин терефнаан Урусатдин урчIвубпи дих апIбан Государственный Думайиз депутатди гъягъюз гьязур шулайи ихь ватангьли Бейдулагь Исаев гъафнийи. Дугъахъди газат урхурайидар танишди вушра, Бейдулагьдин биография кIваин апIуб ич буржарикан гьисаб вуйич.
Бейдулагь Муслимович Исаев 1980-пи йисан 23-пи майди Хив райондин Фурдагъ гъулаъ гизаф бицIидар айи аьдати табасаран хизандиъ бабкан гъахьну. Балин кьюд йис тамам гъабхьиган, дугъан адаш рягьматдиз гъушну. Дадайи миржир велед сарди тербияламиш гъапIну. Гьадму вахтна уьлкейиъ айи политикайин аьгьвалат рябкъюри, жигьиларин фикрар дигиш хьуз хъюгъну.
Гьеле мектебдиъ урхури имиди, Бейдулагьди чпин гъулаъ тукан ачмиш дапIну, ариш-веришдин ляхин гъабхуз хъюгъну. Мектебдиъ урхбаз манигъвал адарди, автобусдиъди Дербентдиз гъягъюри, тукандиз мутму хури, гъазанж гъадабгъури, дугъу чпин хулариъ расвалин ляхнар гъухну, гьятта чаз мотоциклра кмиди гъадабгъну. Гьаму ляхнарихъди сабси мектебдин 11-пи классра хьубариз ккудубкIну. Мектеб ккудубкIу Бейдулагь Каспийск шагьриъ механический техникумдик урхуз кучIвну, душваъ «экономика, бухгалтервалин учет ва аудит» пишекарвалин образование гъадабгъну.
2000-2002-пи йисари ватандин улихь чан эскервалин буржи тамам апIури, Хабаровский крайдиъ яракьлу кьувватарин жергйириъ гъуллугъ апIури гъахьну.
Армияйиъ гъуллугъ ккудубкIбан кьяляхъ Хабаровский крайдиъ бизнесдин ляхнарихъ хъюгъну: Японияйиан машинар хури, масу туври, «Каскад» ччвур тувнайи гьясиллувалинна тикилишчивалин кархана, гьаддихъди сабси гъаравулвалин ляхнар гъахру «Ягуар» идара ачмиш гъапIну. Гьадму йисари, ляхниъра имиди, заан образование гъадабгъну.
Исаевди, 2011-пи йисан Хабаровск шагьриз кюч духьну, душваъ «БТИ 27» кампания ачмиш гъапIну.
«Хабаровский крайдиъ хайлин дагъустанлуйир яшамиш шулайи. Дина ляхин апIуз тазади дуфнайи инсанариз читинди алабхъуйи. Дагъустанлуйирикан харжиди гьаз фикир апIурачва кIури, ерли агьалйирихьан гьерхиган, дурарихьан кьатI’и жаваб тувуз шулдайи. Дурари федеральный каналариан гъюрайи хабрар ерхьури, гьадму хабрариинди ихь халкьдиз кьиматра тувуйи.
Рягьятди даршра, учу Хабаровский крайдиъ Дагъустандин халкьарин культурайин центр ачмиш гъапIнийча. Мидланра савайи, Дагъустандин вакиллувалин идара абццбахъра хъюгънийча. Думу ачмиш апIури кьюд йискьан гъабхьнийи. Хабаровский крайдиъ айи Дагъустандин вакиллувалин идарайин кIулиъ узу тяйин гъапIнийи. Улихь хайлин месэлйир дийигъну гъахьнийи. Хъа сифтена-сифте, йиз метлеб ерли агьалйирин ихь халкьдикан вуйи харжи фикрар дигиш апIуб, ихь халкьдин марцци кIван хияларикан, ачухъ машарикан дурариз аьгъю апIуб вуди гъабхьнийиз.
2015-пи йисан узу вакиллувалин кIулиъ дерккнийи, гьадму йисан сентябрин вазли Дербент шагьрин 2000 йис къайд апIбан шадлугъариз Хабаровский крайдин губернаторин заместитель кIулиъ айи делегация хъади гъафнийза. Гьелбетда, дурариз ихь республикайиз гъюз гучI’вал кади гъабхьну.
Хабаровский крайдиъ культурайин серенжемар гъахури, дина ерли агьалйир жалб апIури, ихь халкьдин гьюрматлувал улупури гъахьунча. Расул Гьямзатовдин яратмишарин серенжемдиз 7 агъзуриинакьан инсанар уч гъахьнийи. Яшлу касар микрофондихъна гъюри, шиърар урхуйи. Ерли агьалйириз Расул Гьямзатов ва дугъан шиърар аьгъяшра, думу наънан вуш, аьгъдайи. Гизафдариз Дагъустан Урусатдин саб регион вуйиваликанкьан хабар адайи. Спортсменариз, Урусатдин Игитариз теклиф апIури, ватанпервервалин сюгьбатар гъахури, аьхюдариз гьюрмат дапIну ккуниваликан ктибтуйча. «Лезгинка» ансамбль хъади гъафнийча. Спортдин талитар гъахуйча.
Къайд апIуз ккундузузки, 2022-пи йисан майдин вазли Хабаровскдиъ хусуси метлеб айи дявдин операцияйин сарпи Урусатдин Игит Нурмягьямад Гьяжимягьямадовдин гьюрматназ спортдин талитар гъухнийча. Саб гафниинди, учу душваъ илимдин, яратмишарин интеллигенция, студентар сатIи апIури, хайлин проектар уьмриз кечирмиш гъапIнийча.
Узу накь соцсетариъ саб пост ипнийза. Гьаддин кьяляхъ узуз Дальний Востокдиан, Хабаровский крайдиан бикIуз хъюгъну. Дурари, уву гъапIу ляхнариз дилигну, дагъустанлуйиритIан, Хабаровский крайдин агьалйири яв кандидатурайихъан артухъ сесер тувди, бикIура. КIваин илмийиз, Дагъустандиан дуфнайидарихьан крайдиъ ляхниъ учIвуз шулдайи, кирайихъ квартира бисуз шулдайи. Гьамус дици дар. Ихь ватангьлийир ужудар гъуллугъариъ а: РЖД-йиъ Дальний Востокдиъ гъагъар зигбан ляхнарин кIулиъ айир ихь дагъустанлу ву, Хабаровский крайдин тикилишчивалин министрин заместитель крайдин правительствойин председателин заместитель дагъустанлуйир ву, прокуратурайиъ заан гъуллугъариъ ихьдар а. Дурари, гьаму рякъ учуз уву ккивунва, кIури шулу. Экономика жигьатнаан ужудар натижйир а. 9-10 агъзур километр манзил айивализ дилигди, Хабаровский крайдинна Дагъустан республикайин арайиъ алверчивалин ва экономикайин цирклиъ ариш-веришар 286% за гъахьну. Му цифрйир узу узкан кадагъну кIурайидар дариз, дурар экономикайин артмиш’валин министерствойиан тувнайидар ву. Комсомольск-на-Амуре шагьриъ айи самолетар-истребителар гьязур апIру военный заводдизра кмиди Кизляр шагьрин КЭМЗ-ди частар гьясил дапIну хътаура.
Хабаровскдиан Мягьячгъалайиз гъюзра гизаф читинди вуйи. Хабаровскдианмина Москвайин «Шереметьево» аэропортдиз самолетдиъди дуфну, гьадлин «Внуково» аэропортдиз гъягъюб, хъа гьадму аэропортдиан Мягьячгъалайиз самолетдиъди тIирхуб алабхъуйи. Гьадму месэла гьял апIбиинра хайлин зегьмет гъизигнийча. Хабаровскдин аэропортдиан удубчIву самолет Новосибирскдиъ убгруб хъубзну, гьадлин Мягьячгъалайиз тIибхру самолетдин рейс ачмиш гъапIнийча», – ктибтнийи чав гъубху ляхникан Бейдулагь Исаевди.
Учуз айи мялуматариинди, Бейдулагь Исаев «Саб вуйи Урусат» партияйин праймериздиъ, вахт ккимиди депутатвализ кандидатар гъядягъбан талитнаъ иштирак шула. Газатдин журналистари гьаддин гьякьнаанра хабар тувуб ккун гъапIнийи.
«Узу багахьди аьгъю касариз хабар а: йиз уьмрин метлеб агьалйириз, гьюкуматдиз мянфяаьт хуб вуйиз. Аьхю гаф дариз, сечкйирин улихьна «Гафар гъюдучIвну гъягъюру, кIан’ин гъузрудар ляхнар ву» кIуру пайдагъ адабгъураза. КIан’ин учу дапIнайи ужудар ляхнар гъузна. Узуз инсанариз кюмек апIуз гьамциб мумкинвал туву Аллагьдиз шюкюр ибшри. Узухьна Владивостокдихъан хъюгъну, Калининграддизкьан агьалйир илтIикIура. Хъайи-хъайиси месэлйир гьял апIбан бадали, административ ресурс лазим ву, яв дих деебхьну, думу кьабул дапIну ккунду. Узу Государственный Думайиъ Дальний Восток ва Арктика артмиш апIбан комитетдиъ ади 4 йис вуйиз. Дагъустандиз ва ихь уьлкейиз мянфяаьт хпан бадали, шлихъди ва фици гафар дапIну ккундуш аьгъю дапIназа. Дагъустан харижи уьлкйирихъди сатIи сяргьятар айи субъект ву. Мушваъ фицибкIа саб чIуру гьядиса гъабхьиган, уьлкейин экономикайизра, политикайизра тясир апIуру, мидланра савайи гьюкуматдинра, президентдинра аднак тягьна кипуз шулу. Гьаддиз узу йиз улихь месэла дивназа: къанунчивалин теклифар диври, Ватандиз мянфяаьт хуб.
Узу хусуси метлеб айи дявдин операцияйин иштиракчира вуза. Дамагъ кади пуз ккундузузки, хусуси метлеб айи дявдин операция гъябгъюрайи йишваз, Донбассдиз, рягьимлувалин кюмек хьади гъушу ватандаш касарикан сарпир узу вуза. Узу ихь машгьур генерал Эседула Абачевдиз зенг дапIну, гъюраза кIури, хабар дебккнийза. Душваъ ерли агьалйири чпи гьамциб азадвализ ккилигури 8 йис вуйиваликан ктибтуйи. Рягьимлувалин гъагъар хьади дина юкьуб ражари гъушнийза. Хъа сентябрин вазли, уьлкейиъ бегьем дару мобилизация мялум гъапIган, контрактдиин къул дизигну, 6 вазлизди Луганскдин халкьдин милицияйин жергйириз гъуллугъ апIуз гъушнийза», – давам гъапIнийи ич сюгьбатчийи.
«Сабвал айи йишваъ экономикайин, яшайишдин, сагъламвал уьбхбан ва гьацира жара ляхнар улихь гъягъюру. Хъа Дагъустандиъ гьял дарапIу гизаф месэлйир а: ЖКХ, газ, электричество, шид ва жарадар. Гьадму месэлйир гьял дапIну ккудудукIрайивалин себебнаканра хабар азуз. Узуз я гьякимвал, я девлет-хазна лазимди дарзуз. Сарихъдира гъалмагъализ удудучIвди, гьадму месэлйир гьял апIуз аьгъязуз. Аьхю мархьари зарар туву инсанарикан улхуруш, улихьнаси Хабаровскдиъ думутIан гъагъи аьгьвалат гъабхьнийи. Гьадму ляхнин натижйир арайиан адагъбаъ узура иштирак гъахьнийза. Гъи шту ккау йишвариин хулар, рякъяр тикмиш апIбан, инсанари ляхин апIбан месэла хъайи-хъайиси гьял апIуз кюмек тувуз шулзухьан.
Хабаровский крайдиз ва Дальний Востокдиз уьлкейиъ сабпи ражари яшайишдинна экономикайин артмиш’валин улихь гъябгъюрайи жилин ччвур (ТОСЭР) тувнийи. Лигай-гьа, думу тереф фици артмиш дубхьнаш. Хъа гьациб ччвур тувнайи Дагъустандин Огни ва Каспийск шагьрариз лигурхьа: программайи зат ляхин апIурадар. Гьациб ччвур али жилариз фукьан мумкинвалар тувраш, хабар анчвуз? Хулар тикмиш апIуз жилин участок пулсузди тувра, налогариккан азад апIура, субсидйир тувра, инфраструктурайиз гьюкуматди кюмек апIура. Сарун фу лазим ву?! Ляхин апIинай. Ляхин апIрур адар. Хабаровский крайдик гъилигган, табиаьтдин гьавйирикан улхуруш, ихь республика женнет ву.
Узу гъафи йишваъ цIийи кIул’ан ляхин ккебгъуз аьгъязуз: армияйиъра, бизнесдиъра, республикайин вакил вуйиганра, уз’ин али ляхин хъуркьувалиинди кIулиз адабгъунза.
Узу ляхин апIурайи вахтна Хабаровскдин агьалйир узу апIурайи ляхнин, дагъустанлуйирихъди дерккрайи аьлакьйирин гъавриъ адайи. Хъа хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгъиган, гъапнийза: халкьарин сабвал магьа гьамциб йигъаз лазим ву. Фукьан дагъустанлуйир Ватандин маракьар уьрхюри дявдин операцияйиъ иштирак шула. Окопариъ ихь уьлкейин халкьар сатIи духьна. Тярифар апIуз ккундарзуз, хъа дапIнайи ляхнарикан дарпиш, дурарикан халкьдиз аьгъдарди гъузру», – къайд апIура Исаевди.
– Бейдуллагь Муслимович, ухьу наана гъушишра, табасаранарди гъузрухьа. Ихь бицIи Ватандиъ гъулар ккадахьура, жигьилар удучIвну шагьрариз гъягъюра. Увхьан, землеустроительный, экономикайин, юриствалин образование айи, депутат хьуз ният дапIнайи касдихьан, инсанар табасаранарин культурайин ирс уьбхюрайи гъулариъ гъузру жюрейин ляхин кIулиз адабгъуз шуйкIан? Гъулар ккадахьиш я чIал, я аьдатар гъузидар. Учу гьадму суал хьади районарин кIулиъ айидарихьнара илтIикIунча. Муниципалитетарин кIулиъ айидарин фикриинди, инсанар аьхю пулар гъазанмиш апIуз жара йишвариз кюч шула.
– Узу бабкан гъахьи Фурдагъ гъулан шид гизаф багьа вузуз, гъулаз душнайиган, думу штукан ктIарццуз шулдарзухьан. Гъулариъ жигьилар гъузрадруваликан узузра дерд казуз. Уьлкейиъ гьацдар проектар аки, райондикан, гъуларикан гъизилин маканар апIуз шулу. Бюджет адаршра, гьюкмарин кюмек даршра, ляхин апIуз шулу. Хъа юкIв хъипну лихрур адар. Гьарсаб ляхниъ тешкиллувал ва ляхин тIалаб апIуб лазим ву.
Ич Фурдагъ гъулаз асфальтдин рякъ айич. Социальный сетариъ «Гъуландар» кIуру десте ачуз. Гьадму дестейин иштиракчйири пул уч дапIну, гъулан айитI вари кючйириин асфальт улубзну, электричествойин аквар дизигна. Эгер йиз кьувват вуйиш, гъулкан шагьур апIуйза, хъа гьеле дициб кьувват адарзуз, – гъапнийи Бейдулагь исаевди сюгьбатнан аьхириъ.
Гьелбетда, ихь гьарсарин кIваъ жвуван бицIи Ватан, жвув бабкан гъахьи йишв женнетдиз илтIибкIуз ният ади шулу. Хъа сариан думу ляхнар удукьрудар дар. Ляхнар тешкил апIрур кIулиъ аш, дугъан фикрар уьмриз кечирмиш апIру халкьра лазим ву. Ихь ватанагьлийиз, чан кIваъ айи ужудар ниятар ва кьастар кIулиз адагъуз Аллагьдикан кюмек ккун апIурахьа. Ихь бицIи Ватандин вакил Урусатдин Госдумайиъ хьуб – думу ихь халкьдин уртахъ хъуркьувал ву.
