Зубайдат Шябанова
ЦIиб улихьна вахтари, смартфонар, айфонар, фунуб вушра суалназ жаваб тувру зигьмин табии кюмекчйир арайиз гъяйиз, библиотекйири агьалйирин уьмриъ аьхю роль гъабхури гъахьну. Библиотека дагълу гъулаъ культурайин асас мукь гьисаб вуйи. Мушваъ яшайишдин гьарсаб цирклиан аьгъюваларикан, дюн`яйиъ айи мялуматарикан, районариъ гъягъюрайи гьядисйирикан, чапдиан удучIвурайи цIийи китабарикан варибдикан аьгъю шуйи. Библиотекайиъ лихурайирра, аьдати гъуллугъчиси ваъ, хъа варибдикан аьгъю касси гьисаб апIуйи.
Гъи цифрайин девир ихь хулариъ гьялаки нирси убчIвну. Урхурайидари чпиз лазим вуйи мялумат библиотекайин китабар дивру тахчайигъ абгури амдар, вари аьгъювалар жибдиъ а. Ва улихьна йисари китабар урхрудари ацIнайи библиотекайин залар гъи сар касра адарди, тахчйиригъ гъяйи китабарра бушуругди алацIну рякъюрахьуз. Библиотекйир гъи, чпи чпиз тикмиш гъапIу ядиграриз илтIикIури, тарихдиз гъягъюра. Амма хили дибиснайи китабдиан гъурху ихтилатнахъ вая эсерихъ хъубкьруб сабра адар. Мидинра гъавриъ айидар а, ва библиотекйир уьрхюб метлеб ади, уьлкейин кIулиъ айидари гьар йисан жюрбежюр серенжемар, конкурсар ва талитар гъахури шулу. Думу талитар ва конкурсар Табасаран райондиъра гъахуб аьдатнаъ абхъна.
Гьаци, улихьнаси Табасаран райондиъ кIули гъубшу «ВаритIан ужуб библиотека» конкурсдиъ тамам вари гъулар иштирак гъахьну. Натижайи сабпи йишв ТIюрягъ гъулан библиотекайи сабпи йишв гъадабгъну.
Узу думу библиотекайин кIулиъ айи Назира Шихимиевайихьан (шиклиъ)библиотекайин тарихдикан, гъийин вари мялуматари ва хабрари абцIнайи девриъ дурари фици ляхин гъабхураш ва китабар урхбиина баяр-шубар фици жалб апIураш, гьерхнийза.
Назира Аьшурялиевнайи туву мялуматариинди, ТIюрягъ гъулаъ библиотека 1941-пи йисан саб бицIи хулаъ абццуб ву, ва дидин кIулиъ Камил Сяидялиев ади гъахьну.
1950-пи йисарин эвелариъ гъулаъ сабпи клуб ачмиш гъапIну, ва дидин дараматдиъ библиотекара ерлешмиш гъапlну. 1979-пи йислан 1984-пи йисаз библиотекайин заведующийди – Сураят Гьяжикеримова, дугъан кьяляхъ 20I9-пи йисаз Дашдемир Эмирбегов гъилихну. 1984-пи йисан клубдиъ расвалин ляхнар гъахурайи вахтна, библиотека улихьди халачйир урхури гъахьи артилин йирси хулариз адабгъну. Сакьюдар йисарилан думу дараматдин цалар ва гъваъ аварийный гьялназ гъафнийи. 2019-пи йисан библиотека чара амдрувалиан Фейтуллаеварин хусусиятнаъ айи хулариз адабгъуз мажбур шулу, ва гьадму йисхъанмина дидин кIулиъ Назира Шихимиева лихура.
Назира Шихимиевайин библиотекайин цирклиъ лихури 26 йис ву. Сифте думу мектебдин библиотекайиъ, хъа 20I9-пи йисхъанмина гъулан библиотекайиъ лихура.
«ТIюрягъ гъулаъ мектебдиъ 1-пи классдиан 8-пи классдизкьан урхурайи бицIидар библиотекайиз хайлиндар гъюри шулу. Хъа заан классариз удучIву баяр-шубариз телефонарик кайиб аьгъю гъабхьиган, яни телефонарин, компьютерарин, интернетдин тамашйириин машгъул духьну, китабар урхбахъ сар-кьюринра юкIв гъубзрадар.
Узуз бицIидарихъди ляхин гъабхуз, жюрбежюр проектарин зиин лихуз, серенжемар тешкил апIуз гизаф ккуниб вузуз. Ва думу серенжемариъ бицIидар аьхю аьшкьниинди иштирак шула.
Ич гъулан агьалйирин арайиъ китабар урхбиин юкIв алидар, китабдин гъадри айидар, думу хили дибисну урхуз ккунидар хайлиндар а. Мисалназ Зияфет Гьаруновайикан кIуруш, думу жигьил вахтнаанмина китабар урхрур вуйи. Гьамус дугъан кьюрид баяр гъулан библиотекайин улдукъу дустар духьна. Хъа Альберт Гьяжикъаибовди, чав имиди гъубзри, чан веледарихьдира кмиди библиотекайиз гъафи гьарсаб цIийи китаб урхуз гъитра. Думу касдиз иллагьки ихь чIалниинди вуйи эсерар ва ватандин тарихдикан дидикIнайи китабар урхуб гизаф ккуниб ву. Рихман Аьшурялиевдира гьаму библиотекайиъ айи ихь чIалнан китабар вари гъурхну. Гьамус чан бицIидарихьдира урхуз гъитра. Алина Исламовайи гъубшу йисан мектеб ккудубкIну. Думу риш мектебдиъ имидира, гьамусра китабар урхбиин юкIв алир ву. Алинайи библиотекайиз гъафи цIийи китабар сабишв’инди швнуб-саб урхуз гъадагъуру ва улупнайи вахт улдубчIвайиз дурхну кьяляхъра хури шулу.
Узу гьар вазли библиотекайиъ жюрбежюр серенжемар тешкил апIури шулза. Аьхиримжи вахтна саки вари серенжемар дявдин темайиз бахш дапIнайидар вуйич. Ич гъулаъ 43 жигьили хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ ватандин маракьар уьрхюра. Дурарикан швнур-сар игит рягьматдиз гъушну. Учу дурар сарра гьархрадарча. Дурариз ва гьамусяаьт дявдиъ айи эскрариз бахш вуди, серенжемар гъахури шулча. Думу серенжемар гъахруган, абйир-бабар, чпин разивал улупури, иштиракра шулу. Му ляхниъ узуз мялимар вуйи Рукьият Мирзаевайи, Нарима Султанабидовайи кюмек апIури шулзуз.
Мидланра гъайри, библиотекайин бинайиин узу кюгьне деврин алатарин музейра тешкил дапIназа. Гъулаз гъафи туристари думу музейдиъ кюгьне деврин палтар алахьну шиклар йивури, ихь тарихдикан, шаирарикан, писателарикан ва дурари гъидикIу эсерарикан гьерхри шулу. Гьадму вахтна узуз узу апIурайи ляхин гьавайиб даруб гьисс апlураза.
Гьамусяаьт ич библиотекайиъ 3 агъзуртIан артухъ китабар а. Москвайиъ яшамиш шулайи ич гъуландари кьюб ражари библиотекайиз пешкеш вуди хайлин китабар гъахну. Гьацира, ич библиотека ужуб вуйивализ лигну, гьаммишан райондианра цIийи китабар жара апIури шулу», – ктибтура ич сюгьбатнаъ Назира Шихимиевайи.
Къайд апIуз ккундузуз, Назира библиотекайин кIулиъ дерккруган, дидин дараматар, ухьу гъапиганси, лап ерси гьялнаъ айи. Бязи йишвариан гъваъ ва цалар дутIуркIну, мархьра гъюри гъабхьну. Гьадмуган дугъу чан жилирихъди гъулаъ айи чпин тукан ичIи дапIну, душваз библиотека адабгъуз йикьрар апIуру. Гьаци дурари мархьлин штарикк кьяши духьну утIурайи агъзрариинди китабар гъюрхну. Гьамус ТIюрягъ гъулаъ райондиъ варитIан ужударикан саб вуйи, тарихи ужуб музейра айи, кюгьне сяняаьткарвалиан мастер-классар гъахурайи уткан библиотека гьяракатнаъ а.
«Йиз варитIан аьхю хиял библиотекайиз газ зигуб ва душваъ цIийи мебель дивуб вуйиз. Кьюрдун вахтна саб пичрахъди вари хал мани апIуз шулдар. Газ гъабхьнийиш, манишин артухъ хьибдийи. Хъа цIийи мебель жара апIурча кIури, гаф тувназуз.
Гъулариъ библиотека дюбхну ккунду. Узуз закурин бицIидари дявдикан ва ислягьваликан интернетдин жикъи хабрариан ваъ, хъа чlиви китабарин машариан яркьуди аьгъю дубхьну ккундузуз. Узуз ихь абйири урхури гъахьи китабарин кIажарин фишфишар дураризра ерхьури ккундузуз. Ихь кьувватар сатIи гъапIиш, библиотекйириъ акв кутIубшвидар», – аьлава гъапIнийи Назира Шихимиевайи.
Гъит дугъан гафар варидариз ерхьри ва библиотекйир чIивиди гъитру кьувват йислан-йисаз мюгькам ибшри.
