Хючна гъулаъ Гьярмюхъиъ микрорайондиъ ерлешмиш дубхьнайи Табасаран гимназияйин дахилнаъ айи бицIидарин багъдикан райондин гизаф агьалйириз деебхьна. Нубатнан ражари Табасаран райондиз гъафи узу, мектебдиз улихьна вуйи образование тувру му идарайин ляхнихъди таниш хьуз ният ади, багъдиз хялижв гъахьунза. БицIидарин багъдин заведующий Зарифат Къарахановайихъди (шиклиъ) гъабхьи йиз сюгьбат исихъ чап апIурача.

 

Зарифат Мягьямедовна Къараханова Заан Гюгьрягъ гъулаъ бабкан гъахьну. Дагъниарин бегьем дару кьялан мектеб ва Жулжгъарин кьялан мектеб ккудукIну, дугъу ДГПУ-йин Дербентдиъ айи филиалиъ филологияйин факультетдиъ гъурхну.

«Пишекарвалин рякъ Гьярмюхъиъ айи «Юлдаш» кIуру бицIидарин багъдиъ тербиячивалилан ккебгъунза. Декретдин отпускдиз душну, ляхниз кьяляхъ гъафиган, цIийиди тикмиш гъапIу бицIидарин багъдиъ сифте физкультура, хъасин музыкайин дарсар кивру мялимди ва 0,5 ставка хьади методистди лихуз хъюгънийза. Юкьуд йисан методиствалин ляхин гъапIунза, хъа багъдин заведующийдин йишв азад гъабхьиган, «Юлдаш» ЦО-йин директор Элина Шихмягьямедовайи му гъуллугънаъ лихуз узуз теклиф гъапIнийи. Кюлфетарихъди мясляаьт дапIну, разивал тувнийза», – ккебгънийи ихтилат Зарифат Къарахановайи.

– Узу апIурайи ляхин рягьтиб дар, вуйибси дупну ккунду. ЦIийиди бицIидарин багъ абццу вахтна, лихуз дуфнайи вари тербиячйир саб жюре-йинра тажруба адру жигьилар вуйи. Дурарин ляхниин хил алтIабхьайиз, лазим вуйиб улупури, кюмек апIури, узу дурарихъди, бицIидарихъдиси, лихури гъахьунза. Хъа бицIидарикан улхуруш, хизандиъ вердиш духьнайидар, дурар багъдин къайдайихъна хайиз, хайлин вахт гъябгъюру. Дидланра савайи, гьарсар бицIирин кIвахьна хусуси рякъ дабгну ккунду…

Вушра, апIурайи ляхин лап кьабулди вузуз, му якьинди йиз кIвак бисру ляхин ву. Уву тербия туву, гьамус аьхю духьнайи бицIидар кючейиъ алахъу вахтна, увуз салам тутрувди, увук гаф ктрапIди яв багхьан гьудудучIвруган, дурари уьмриъ ужудар хъуркьувалар гъазанмиш апIруган, гьадмукьан хушди шулуки. Гьамци, яв ва яв гъарашугъарин ляхнин ужудар натижйир рякъруган, сарун дюн’яйиин фу лазим вухъа кIури, хиял шулу …

Гьелбетки, цIийиди тикмиш гъапIу бицIидарин багъ аьмалназ хайиз, думу лазим вуйи дакьатарихъди, рякъбан пособйирихъди ва жара материаларихъди тямин апIайиз, вахтра, жвуван бедендин, фагьмин, пулин дакьатарра лазим гъахьнийи. Му читинвалари ич коллектив сатIи гъапIну, ва гъи саб албагу аьхю хизанси вуча. Коллективдиъ 27 кас лихурайич.

– Табасаран райондин гимназия райондиъ ужудар урхбан идарйирикан гьисаб шула, ва мушваъ жюрбежюр гъулариан баяр-шубари урхура. Хъа бицIидарин багъдиз фуну гъулариан бицIидар хурачвухьна?

– Учухьна Хючнаан, Ругжан, Хянгъян, Заан Гюгьрягъян хайлин бицIидар хура. Сифте вахтари ГьепIлан, Ягъдигъан, Хюркканра бицIидар айи, гьамус душвариъра бицIидарин багъар тикмиш гъапIну.
Гьюкуматдин терефнаанра хайлин кюмек апIурачуз. Улихьнаси юкьубпи дестера абццунча, сифте кьюб дестетIан адайи; гьарсаб дестейиъ 23-25 бицIидар айич. Мектебдиз улихьна вуйи образование тувбан программайихъди лихурача. Дидихъди сабси, бицIидариз ихь халкьдин культура, аьдатар улупбан бадали, тялукь кружокарра гъахурача – мисалназ, ругдикан рюкьчар гьязур апIуз, халачи убхуз улупру кружокар, ич мялимари, бицIидар халкьдин аьдатарихъди таниш апIбан бадали, ачухъ дарсарра гъахуру. Дидлан савайи, шахматар уйнамиш апIуз, кагъзарикан, пластилиндикан ва жара хаммаликан жюрбежюр шей’ар гьязур апIуз улупру, баяр-шубар мектебдихьна гьязур апIбан кружокар ляхник кирчнайич.

– Гьамус учву тербия туврайи бицIидарин хъуркьувалариканра саб-кьюб гаф йип.

– Гьелелиг республикайин дережайин серенжемариъ ва конкурсариъ иштирак духьнадарча, хъа райондиъ гъахру конкурсариъ учу тербия туврайи бицIидар кми-кмиди ишитирак шулу. Хъа учу тербия туву гизаф баяр-шубари – гъи дурар Хючнаарин кьюбпи нумрайин мектебдиъ ва ич гимназияйиъ урхура – республикайин конкурсариъ заан хъуркьувалар улупура. Мисланаз, Алина Кьасумовайи, Алина Къарахановайи, Алина Гьясановайи, Адил Гьямидовди ва хайлин жарадари.

– БицIидарин абйир-бабарихъди фицдар аьлакьйир айичв?

– БицIидарин абйир-бабарин юкIварихьна рякъ гъибихъган, дурарихъдира гаф-чIал апIуз фукьан вушра рягьятди шулу. Узу гьамушваъ лихурайи йицIисад йисандин арайиъ бицIидарин абйир-бабарихъди саб ражарикьан гъалмагълар, наразивалар гъахьундариз. Дурариин гизаф рази вуза. Мисалназ, саб фукIа лазим гъабхьиш, учу ккун гъапIубтIан артухъдира кюмек тувру абйир-бабар а. Гьяятдиъ бицIидар деъру цIийи скамейкйир, шкафар ктауз кюмекар гъапIунчуз, имбу ляхнаризра ваъ кIурадар.

– Учву тербия туврайи бицIидар гележегдин уьмриъ фицдар духьну ккундувуз?

– Дурариканси, ухьлан тина вуйи вари насликанра, аьхюр-бицIир аьгъяди, намус ва ихь халкьдин ужудар аьдатар уьрхюри яшамиш хьувалтIан фукIа ккундарзуз. Гъит, ужудар инсанар ишри чпи.

– Чухсагъул.