21-пи февралиъ Каспийск шагьриъ айи Дагъустан Республикайин образованиейин центриъ, вари халкьарин бабарин чIаларин Йигъахъди аьлакьалу вуди, республикайин илимдинна практикайин конференция кIули гъубшну. Конференцияйиъ вахтназ вуди РД-йин милли политикайин ва диндин ляхнариз лигру, региондин чап апIбаринна мялуматарин министерствйирин, Тахо-Годийин ччвурнахъ хъайи Дагъустандин педагогикайинна илмарин ахтармишарин институтдин (ДНИИП) кIулиъ айидар, филологияйин илмарин докторар ва республикайин муниципалитетариан бабан чIалнан дарсар киврайи мялимар иштирак гъахьнийи.
Йиз фикриан, бабан чIаларин Йигъ ихь республикайиъ лап важиблу машкварси гьисаб дапIну ккунду, фицики Урусатдин регионарин арайиъ 14 милли чIаларин вакилар чвйирси албагну яшамиш шулайи регион анжагъ Дагъустан РеспубликатIан дар.
Серенжемдиз уч духьнайидарин улихь удучIвну гъулху вахтназ вуди РД-йин милли политикайин ва диндин ляхнариз лигру министрин вазифйир тамам апIурайи Энрик Муслимовди гъапиганси, Дагъустан, дагълу уьлкеси, чIаларин ватанра ву. Гьаддиз гьарсар дагъустанлу бабан чIал уьбхбюз, думу артмиш апIуз чалишмиш духьну ккунду.
Конференцияйиъ асас вуди мектебариъ бабан чIал кивбакан, дидиз лап цIиб сяътар улупнайиваликан, айи аьгьвалат дигиш дапIну, бабан чIалнан дарсариз сяътар артухъ дапIну ккуниваликан гъулхнийи.
Конференцияйин асас пай аьхирихъна гъюбан кьяляхъ, серенжемдиз уч духьнайи аьлимари, мялимари милли секцйириз жара духьну, бабан чIал артмиш апIбан бадали, фицдар уьлчмйир кьабул дапIну ккундуш, сюгьбатар гъухнийи.
Табасаран чIалнан секцияйиъ профессор, филологияйин илмарин аьлим Велибег Загьиров, ДНИИП-дин литературайин секториъ ляхин апIурайи гъуллугъчи, профессор, филологияйин илмарин доктор Мягьямед Къурбанов, ДНИИП-дин бабан чIалнан секторин гъуллугъчи Ширинат Жамалиева, ДНИИП-дин директорин методикайин ляхнарин заместитель Низами Сафарялиев ва Табасаран, Хив районариан ва Каспийск шагьриан бабан чIалнан дарсар киврайи мялимар иштирак гъахьнийи. Секцияйиъ уч духьнайидарин улихь удучIвну гъулху Велибег Загьировди гъапиганси, гъи бязи табасаранар ухьуз айи алфавитдиин рази дар ва дурариз думу дигиш апIуз ккунди а. Дидихъди сабси, жара чIалариан табасаран чIалназ дуфнайи гафар адагъуз ккунидарра а.
«Улихьна йигъари табасаран чIалниинди удубчIвурайи «Мил» передачайиз теклиф гъапIнийзуз. Дидин иштиракчйирихь чпи гьязур дапIнайи табасаран чIалнан алфавитра хьайи, ва дидик гьамциб мялуматра кайи: «Табасаран чIалнан алфавитдиъ айи саспи гьярфари кьюб сес улупура». Хъа узуз пуз ккундизки, Дагъустандин гьич саб чIалнаъра ва гьацира урус ва жара чIалариъра сесерин кьадарназ барабар гьярфар адар. Янаки сесер гизаф, хъа гьярфар цIиб ву», – гъапнийи профессори.
Хъасин Вели Мирзабеговди аьдати табасаран ччвурариз бахш дапIнайи доклад гъурхнийи.
Секцияйин ляхин давам апIури, душваз уч духьнайидарикан гьарури чIал артмиш апIбакан чан фик-рар ачухъ гъапIнийи. Гъи варитIан гъагъиди дийибгънайи месэла – гьуркIну китабар адрувал ву. Низами Сафарялиевди къайд гъапIганси, Аь.Тахо-Годийин ччвурнахъ хъайи педагогикайин НИИ-йи гьеле 2017-пи йисан гьязур дапIну, чапдиан адагъуз хъадаънайи бицIидариз вуйи марцциди бикIбан хатIар (прописар) гьелелиг чапдиан адагънадар.
«Ухьуз бабан чIалнан 6-пи ва заан классариъ урхурайи баяр-шубариз лазим вуйи китабар, 1-пи классариз вуйи хатIар чапдиан адагъуз мумкинвалар адархьуз. Гъи, эгер алфавит гьюдюхиш, вари цIийикIултIан дигиш дапIну ккунду (газатар, художествойин литература, бабан чIалнан китабар). Яна, пуз ккундудузузки, алфавит гьюдюхган, гьамусдиз адабгънайиб вари сарун лазим даруб шула», – гъапну Низами Сафарялиевди.
Серенжемдиъ иштирак гъахьи бабан чIалнан дарсар кивру мялимарира чпин фикрар ачухъ гъапIнийи. Мажвгларин кьялан мектебдиъ бабан чIанаан дарсар киврайи мялим Мейлан Нежефовди бабан чIал артмиш апIуз чпин мектебдиъ гъахурайи ляхнарикан доклад урхбиинди секцияйин ляхин аьхирихъна гъафнийи.
