Феруза Рамалданова

«Дурари чпин багъри ругар ва Урусат душмандихьан уьбхюри гъябкъиган, узуз Дагъустан ва дагъустанлуйир имбубсан багьа гъахьунзуз», -гъапну 1999-пи йисан августдин гьядисйирин кьяляхъ Урусатдин Президент Владимир Путинди.

1999-пи йисан августдин эвелариъ Чечендин терефнаан Шамиль Басаевдин ва Хаттабдин регьберваликкди Дагъустан Республикайин кафари терефнан саб жерге районариина боевикари гъапIу гьюжум, фукьан йисар ккудушишра, вахтнахьан инсанарин фагьмиан кутIубшвуз хьидар. Магьа 27 йис дубшна, амма дагълуйирин думу йигъар гъиси фикриъ имбувалин шагьидар вухьа.

 
Багъри ругар бадали террорист душмандихъди авгъустдин 7-пи йигъан ккергъу йивбар саки сентябрин кьяларизкьан давам гъахьнийи. Думу читин геренариъ дагълу республикайин ругарин азадвал уьбхбаъ Урусатдин эскрарихъди сабси аьдати ватандашарира ужуб иштирак’вал улупнийи. Гьаци, жвуван Ватан боевикарихьан уьбхбан бадали вуйи йивбариъ Хив райондианра 30-рихьна ватанперверари намуслувал улупну.
– Сифте вуди ЦIумада ва Ботлих, кьяляхъна Новолак районариин алархьбиинди экстремистарин терефкрари Дагъустандихьна вуйи даккнишин ачухъди улупнийи.

 
Шак адар, дурарин ниятар хъанара аьхюдар вуди гъахьну. Душмандин асас метлеб республикайин сяргьятар ва конституцияйин гъурулуш чIур апIуб вуйибдин гъавриъ ахъуб читин дайи. Ватан хатIалувалиъ айиб деринвалиан аннамиш дапIну, гьадму читин герендиъ Дагъустандин гьюкмин улихь хьайидар халкьдихьна илтIикIнийи. Натижайиъ, сагъу кьувватар сатIи дапIну, дагъустанлуйир чпин багъри юрдар, намус ва гъир’ят душмнихьан уьрхбаъ жанлу гьяракатар гъухнийи. Узу йиз ляхнин саб жерге гъарашугъарихъди дина кюмекназ гъушнийза. Учу думу йисари Хив райондин айтIан ляхнарин гъуллугънаъ айча. Йишв’ина хъуркьиган гьякьикьатди субут апIурайиси, зиихъ ухьу гъапи районариъ дяви гъябгъюрайи. Думу йигъари душваъ саки дишагьлийирин жергйирианра кмиди тялукь батальонар тешкил апIуйи. КьатI’иди кIурза, дурари чпин ругар бадали улупу мургувалин саягъ кIваин гъабхьиган, узу гъира гьяйран шули имиза.

 
Сариланра асиллу дару, азадвалиинди уьмур ккабалгнайи дагъустанлуйири мялум дару терефариан гъафи хаинкрариз, чпиз дурарин уьмрин къанун-къайда, гъирагъдилан чпиз улупуз хъюгъю ислягь марцци диндихъди аьлакьалу дару дурарин чиркин идеология саб вахтнара лазим дарувал вазтIан артухъ муддатнаъ кIули гъушу йивбарин натижайиъ ижмишнаан улупну.
Пуз ккундузузки, думу читин йигъари дяви гъитIибкку йишвариин али дагълу дишагьлийир, дадйир чпин азадвал уьбхюз гъирагъдилан дуфнайи эскрарихьна дерин гьюрматлувалиинди янашмиш шуйи. «Учвура ич веледарарик гьисаб апIурача. Ичв суратнаъ ич баяр рякъюрачуз»,-кIурудар хайлин алахьнийчуз. Дурари учуз, уьл, хураг туври, чпихьан шлу кюмекар апIуйи. Думу йигъар йиз гьаргандиз кIваинди гъузди, – кIура ич сюгьбатнаъ думу гьядисйирин шагьид ва иштиракчи гъахьи Гьяжирамазну (Террористарин пис ниятарикан гьякьикьат ачухъ апIури, дугъу чан ччвур улулупуб тIалаб гъапIнийи; гьаддиз макьалайиъ ччвур гьюдюхнача).

 
Ав, Дагъустан гъаних душмандихьан думу йигъари халис ватанперверари гъюбхну. Гьяйифки, дявди баяр туври аьдат дар. Аьксина вуди, гьадмуганра хайлин эскрари ва ополченцйири ихь азадвал бадали чпин жигьил жанар фида гъапIну. Думу къурхулу йигъари дагъустанлуйирихъди гъахьи гьарсар эскри, айтIан гъуллугъарин вакилари, аьдати ватанперверари багъри уьлкейин улихь чпин буржи гьисс апIури зегьмет гъизигну. Ухьу думу ватанперверарин улихь гьаргандиз буржлу вухьа.

 
Дарпиди гъибтуз шулдарзухьан. Гъи ухьу женгарихъди, хаинкарвалихъди, инсафсузвалихъди ацIнайи гъизгъин деврин шагьидар духьнахьа. Нацистари гъитIибкку «майданди» гьюкум ва жигьилар кьюб нирин кьялаъ ахьуз мажбур гъапIну. Гьюкумдарарин улхбари ва кьабул апIурайи уьлчмйири фуну терефназди «сирнав йивуруш», гележегди субут апIиди.

 
Лизи кагъзи вари аьгь апIуру, кIури шулу. Хъа гьамус интернетдин машарира аьхир адрубкьан чиркишнар аьгь апIура. Натижайиъ гъийин заманайиъ варитIан дюз дару ниятаризра арайиз гъюз мумкинвалар ва ихтияр дубхьна. Гьарсаб фикриз, шак адар, чан терефкрарра дихъура – саспидариз фикриинди, тмундариз ляхнариинди. Гъи ухькан гьарсар, зиихъ улупнайи 1999-пи йисан августдин бедбахтвал фикриъ дюбхну, артмиш шулайи насларин гележег саламатди ккабалгбан гъайгъушнаъ хьпаз, сарун ихь республикайин берекетлу ругариин гъалмагълар арайиз гъюз гъидритбан рякъюъ зегьмет зигбаз аьхю мяна а. Гъит гьюкумдрарин юкIвариъ рягьимлувалин гьиссар уагъ духьну, хусуси метлеб айи операцияйин аьхир гъюри! Гъит гьарсар абайинна бабан веледдин уьмрин рякъ ягъурлуб, хъа гележег саламатуб ибшри! Гъит жямяаьтлугъдиз абйири жигьил баяр ваъ, хъа баяри яшлу гъахьи абйир фаркьат апIру йигъар кьисмат ишри!