Зубайдат Шябанова

Мартдин 20-пи йигъ йисандин календариъ машнакк шаду инчI ккапIру йигъарикан саб ву. Му йигъ Варихалкьарин бахтнан йигъ вуди къайд апIура. Жара машкврариъси дарди, «Бахтнан йигъан» столар кабалгури, думу йигъаз серенжемар бахш апIури шулдар. Хъа вушра, диди гьарсар кас саб дакьикьа-йиъкьан, бахт фу вуш, фикрик китру. Думу йигъан узура гьациб фикрихъна гъафунза.

 

Инанмиш вуза, бахт фу ву кIуру суалназ гьарсаб наслин чан жаваб шулу. Фицики узу макьала бикIайиз, чIалнахъна дурчурайи бицIидарилан гъадабгъну, хайлин йисари уьмур хъапIнайи агьларихьна му суал хьади илтIикIунза. Дурарин жавабар мицикьан кIвак карсрудар ва хабарсуздар шлуваликан фикиркьан гъабхьундариз.

Календари фтикан кIура?

Варихалкьарин бахтнан йигъ ООН-ди тяйин гъапIуб ву. 2012-пи йисан му тешкилатдин Генеральный ассамблеяйи, бахтнахьна чалашмиш хьувализ гьарсар касдиз ихтияр а кIури, баян гъапIнийи. Думу машквраз йигъра аьгъдарди ктабгъуб дар. 20-пи март хьадукра йигъ ва йишв сабси вуйи вахт ву. Думу йигъ ухьуз варидариз сабси бахтлу хьуз ихтияр айивал улупурайи лишанси гъадабгъна. Му йигъандин асас мяна ва метлеб гьадму вуки, халкь аьжузвалиъ айи уьлкейин экономика лап гъизгъинди артмиш шулашра, думу улихь гъябгъюрайивалин мяна адар.

БицIидарин гафариинди: «Бахт думу…»

«Бахт фу ву?» кIуру суалназ варитIан дугъри жавабар тувру экспертар бицIидар ву. Дурари бахт хъуркьуваларихъди ва уьмрин гъазанмиш дапIнайи дережайихъди теврадар. Узу саб жерге бицIидарин багъарин тербиячйирихьан ва мектебарин мялимарихьан чпин хиликк ккайи бицIидарихьан бахт фу вуш гьерхуб ккун гъапIнийза. БицIидари гьамцдар жавабар тувнийи:

Камилла, 5 йис:
«Бахт адашди вая дадайи узу сарпирди бицIидарин багъдиан адагъувалиъ, дурари гьюжатар дарапIувалиъ ва ашдин ерина гъяфатар тувувалиъ а».

Адам, 7 йис:
«Бахт кьюрдну йиф убгъувалиъ ва дустарихъди мярхяриъ чвурхувалиъ а. Гьацира мектебдиъ мялимди кьюб вая шубуб дивган, дада элелегрувалиъ, хъа адашна дада гьаммишан албагнайивалиъ а».

Селима, 10 йис:
«Бахт, вари хизан кинойиз лигурушра вая цIикаб ипIурушра, сатIиди уч хьувалиъ а. БицIи гатдин чирккв айидарра бахтлу инсанар вуди гьисаб апIураза».

Мусаиб, 12 йис:
«Бахт адашна дада веледдин гъавриъ ахъувалиъ, абйир-бабари чпин бицIидар жюрбежюр суалар туври бизар дарапIувалиъ, хъа дустар гьаммишан гъвалахъ хъайивалиъ а. Гьацира телефондиъ ужуб интернет айивалиъ (аьлхъюра). Бахт абйир-бабар албагнайивалиъ, дурари узуз ужуб гаф апIувалиъ ва йиз терефкрар вуйивалиъ а».
БицIидарин жавабариан узу гъаври гъахьиганси, дурариз бахт саб фу вушра ужуб, ицциб, уччвуб масу гъадабгъувалиъ ваъ, хъа вари багахьлуйир сатIиди албагну айивалиъ ва хатIасузвална ккунивал гьисс апIувалиъ рябкъюра.

Яшлуйирин фикрар

Узу кючейиъ алахъдарихьан ва ич газат урхурайидарихьан, дурарин фикриинди, бахт фу вуш, гьерхунза. Дурари «пул» ва «сагъвал» жавабар туврушул, кIурайза. Амма сарира мици гъапундайи. Дурарин жавабар дерин мяна айидар гъахьну.

Сейранат Ханмирзаева, 67 йис, пенсияйиъ айир:
«Жвуван веледари саб фукIа ккун гъабхьиган ваъ, хъа дугъриданна йиз сагъвал ва ляхнар фици вуш гьерхри зенг гъапIган, узу аьхю бахтавар вуди гьисс апIуруза. ТятIиларин вахтна узухьна худлар гьаъруганра, узу бахтавар касси шулзуз. Дурари хулариъ ипрайи гьарай варитIан аьхю бахтнан сес ву».

Аьли, 54 йис, автобус хъапIрайир:
«Узуз гьар йигъан варжариинди инсанарин машар рякъюразуз. Бахт узуз сикинвал вузуз. Сменайин кьяляхъ, моторин сеснахьан хулаз гъафири дивандиин деъну сикинвал гьисс апIуб бахт вузуз. Гъвалахъ хизан хъайиз. Вари чпин ляхнариин машгъул ву – магьа бахт».

Нармина, 29 йис, декретдиъ айир:
«Улихьди узу жара гьюкуматариз гьюлерихъна сейир апIуз гъягъювал бахт ву кIури, фикир апIури гъахьунза. Хъа гьамус гъаври гъахьунзу: бахт багъри велед даахнайивалиъ, увуз архаинди, чай мичIли шайиз, думу ухуз гьацI сяаьт айивалиъ, вая жилири, гъарах уву сацIиб дахъ, бицIириз узу лигурза, кIуру гафариъ а. Ав, мурар аьдати гафар вушра, кIваз хуш шулу. Гьадмуган узу бахтлу кас вуди гьисс апIуруза».

Уьмриан вуйи дюшюшар

Ухьу кми-кмиди саб фукIа багьалуб, аьхюб вая ужуб абгури шулхьа. Хъа бахт аьдати ляхнариъ жин дубхьнайиваликан гьархрахьуз. Бахтнахъди аьлакьалу саб-кьюб дюшюш ктибтураза.

Ицциб уьл

Гъубшу йисан аьхириъ Марият кIуру дишагьлийи чакан ктибтурайи пост вари социальный сетариъ тарабгъну гъабхьнийи. Ляхниъ аьхюрихъди гьюжатар хьпан кьяляхъ хулаз гъюрайир, думу, чан хуларин гьяятдиъ скамейкайиин деъну, ишури гъузу. Ляхниъ дугъу чан кIваз гуж дубхьнайиб улупундайи, ва хулаъра веледариз учв улар кьяшиди дяркъну ккунди адайи. Саб вахтна Мариятдин багахьна 5-6 йисаъ айи бицIи бай гъафни. Дугъан хилиъ саб пакет айи. Бали пакетдиан бабу тазади гъадагънайи булкйирикан саб гьачIабккури, я хала, уву пашманди ава, ма гьаму ицциб ипIин ва увуз саб дупну рягьят шулвуз, гъапи. Думу уьл, Мариятдин гафариинди, дугъан уьмриъ варитIан ицциб гъабхьну. Бахт хабарсузди учвухьна гъюрайи инсанарин ужуб янашмиш’вал ву.

Адашдин сес

Мягьямадоварин хизан уьмрин гъагъи аьгьвалатнаъ абхънайи. Адаш пул гъазанмиш апIуз гьацI йисаз вахтайин къайдайиинди лихуз Урусатдин ярхла юрдариз гъушнийи. Дада ва живан риш дарсариъ гъадагъурайи кьиматарин ва хулан марццишин дарапIрайивалин кIуллан кми-кмиди улхури гъахьну. Саб ражари дурар хулаъ сар-сарикан гиранар дапIну деънайиган, адашди телефондиз видеозенг апIуру. Адашди чан мани гафар дупну, дурарин арайиъ мясляаьт шуз гъиту. Дадайи ва шуру, чиб-чпиз дилигну, шадди сари тумунурилан хабар алдагъу. Саб дакьикьайин арайиъ гьюжат гъудубгу. Бахт арайиъ мясляаьт апIру ва хизан саб вуйивал гьисс апIуз гъитру инсан айивалиъ а.

Ригъ алабхъру вахт

Расим яшар 35 йисаъ айи дилавар кас ву. Узу дугъхьан бахт фу вуш гьерхган, дугъу гьамци гъапнийи:
«Узу суткайиъ 14 сяаьтна лихури гъахьунза. Думуган хал, машин гъадабгъну, жвуван бизнес абццган, бахтлу шулза, кIури, фикир апIури гъахьунза. Саб ражари узу больницайиъ ахънийзу. Опрецияйин кьяляхъ, швнуд-сад йигъари гъудужвуз шули гъабхьундарзухьан. Узуз унчIвариан анжагъ аьдати цIару барутIан рябкъюрадайзуз. Сад йигъан ригъ алабхъурайи вахтна гьадму бару ригъдин нурари гъизилин ранг йивнайибси успагьиди дебкку. Йиз, ригъ алабхъру вахт дярябкъри, тамам хьуд йискьан гъабхьнийиз, гьаз гъапиш офисдиъ йигъ-йишв лихурайза. Гьамус узу гьар йигъан гьацI сяаьт завуз лигури гьапIраза. Думу йиз хусуси бахтнан вахт вуйиз».

Ухьхьан гьарурихьан бахт аьдати уьмриъ абгуз шулхьухьан. Дидиз гьар йисан 20-пи мартдиз, вая пул гизаф гъазанмиш апIайиз, сагъвал ужи хьайиз, ясана ремонт ккудубкIайиз ккилигури гъузну ккундар.
Ичв ккуни инсанариз зенг апIинай. Багахь хьайидар хабаъ тIаай. Ицциб булка ипIинай. Ригъдин ахсрариз лигай. Фицики, ич гьерхбари улупганси, бахт наана вушра саб йишваз гъягъювалиъ, саб дережайиз удучIвувалиъ вая девлетнаъ адар.
Гъит учву бахт ваъ, хъа бахтну учву наан ашра агри!