Зубайдат Шябанова
Табасаран райондиз командировкайиз гъягъюз йиз ляхнин юлдаш Умгьанат Сулеймановайихъди хайлин йигъар улихьна йикьрар гъапIнийча. Думу йигъ улубкьайиз газатдин кIулин редактори учу фуну отделариз, управленйириз ва идарйириз гъягъюруш, шлихъди сюгьбатар гъахуруш, табшурмиш гъапIнийчуз. Итни йигъан гвачIинган сяаьт 7-ди учу Дагъустандин Огни шагьриан Хючназ рякъюъ учIвнийча. ВуйиштIан, Огни шагьриан гьар гвачIнин сяаьт ургубди Табасаран райондиз гъябгъру маршрутка а. Думу маршруткайиъди саб сяаьтнан арайиъ Хючназ хъуркьнийчу.

Йигъ маниб ва рякъра ужуб вуйи. Анжагъ улихьнаси гъургъу аьхю мархьари ТIаттил гъулаъ аьхю селлери кучв-урхну гъафи ругари рякъ пуч гъапIу йишвахь маршрутка хъапIрайири машин яваш гъапIу. Думу вахтна гъабхьи хатIа му рякъюъ гъира рябкъюри имийи. ХатIалу йишвар рякъяриъ сарун адайи.
Учу айи маршрутка Хючнаъ, райондин администрацияйихьан ярхла дарди дебкку. Машиндиан эдеубси, йиз улар саб йишвахьна уч духьнайи йицIуркьан дишагьлийиин алахьнийиз. Дурар, шлин улихь улгьани гьипу, фуж хулан палат адабхьну, чиб-чпихъди гафар апIури дийигънайи. Дурар ТинитI гъул’ан дуфнайидар вуйиштIан. Чпиз салам тувган, дурари узуз чимлар масу туврайидар вуча гъапнийи.

 
«Гьаму бедре 800 манат ву. Мушваъ 5 кило чимлар а. Хъа гьаму бедре 1500 манатдиз тувраза. Мурар рякъярихъ уч гъапIдар вая жарадарихьан ужузди масу гъадабгъну туврайидар дарич. Му ич хилари багъри йишвариан ва бистнариан уч гъапIу марцци бегьер вуйич», – гъапи сар дишагьлийи, гьарин кюлери кацахнайи чан хилар улупури. Думу дишагьлйирин гьарсарин улариъ багъри жилихьна ва апIурайи ляхнихьна вуйи ккунивал ва гьюрмат рябкъюрайи. Узуз му аьдати дагълу дишагьлйирин марцци хилари уч гъапIу чимлар масу гъадагъуз ккун гъабхьунзуз, амма гьякимарихьна чимлар айи бедрера хьади фици гъягъиди кIуру фикрари йиз гьялакивал яваш гъапIу.

 
Хъа гьякимар гьелелиг ляхниз сарра дуфну адайи. Учу саб кафейизди учIвунча. Мушваъ ТIивак гъул’ан вуйи Фатмаханум кIуру дишагьлийи учу чан хулаз гъафи хяларси кьабул гъапIу. Йиз ляхнин тажрубайиъ узуз хайлин инсанарихъди гюрюшмиш хьуб ва сюгьбатар гъахуб кьисмат гъабхьунзуз. Гьар ражари табасаран дишагьли варидарихьан тафавутлу шулайибдиин инанмиш шулаза. Ихь дишагьлийир ачухъ юкIв айидар, инсандиина ихтибар хрудар, саламат хасият хъайидар ву. Фатмаханум халара гьацдарикан вуйи.
СацIиб рягьятвал гъадабгъбан кьяляхъ учу райондин идарйирин кIулиъ айидарихъди гюрюшмиш гъахьунча. Гьарсар начальникди редакцияйиан улихь ккимиди гьязур дапIнайи суалариз кьатI’и жавабар тувнийи. Дурариз учу гъюрубдикан хабар гъабхьнийкIан кIури фикирра гъабхьнийиз. Хъа, ваъ, гъабхьундар. Дурар вари чпин ляхин аьгъю ва лайикьлуди чпин вазифйир гъахурайи гъуллугъчйир вуйи.
Гюрюшарин кьяляхъ учу ТIивак гъулаз гъушнийча, фицики мушваъ гъулан главайихъди интервью гъабхуз ва хусуси метлеб айи дявдин женгариъ кечмиш гъахьи эскрарин бабарихъди гюрюшмиш хьуз йикьрар дапIнайча. ТIивак гъулаъ думу йигъан жигьил балин салам айи. Амма, гьаци вушра учухьна хайлин бабар ва гъулан глава гъафнийи. Бабари чпин гъийиху веледарикан, хизанарикан, дердерикан ва гьамусяаьт чпин улихь дийигънайи месэлйирикан ктибтнийи. Учу варидарихъди мани сюгьбатар гъухунча.
Гьадму йигъан учуз ТIивак гъулаъ сабсана ужуб дару хабар гъеебхьнийчуз. Хьур велед айи хизандиан дада удучIвну гъушну. Думу гьамусяаьт Дербент шагьриъ яшамиш шула. Узу мюгьтал гъапIуб гьадму вуки, чахьна багъри веледар, хулаз кьяляхъ гъач кIури, миннат апIури гъафиган, дишагьлийи дурариз чIигъар дапIну, хизандихъди вуйи яшайиш чаз дакк-ниваликан, гъулан ерина шагьур ва рягьят уьмур ктабгъурайиваликан гъапну. БицIидар дадайихъ ишура, хъа дада, «шаду ва рягьти» уьмур хъапIри лицура…
Му хабар гъеебхьган, кIвак гъалабалугъ кабхънийиз. Табасаран дишагьлийи, фукьан гъалмагълар шулашра, жилирин терефнаан фукьан аьрвалар чаз туврашра, саб вахтнара чан веледар гатIахьну кIури гъеебхьуб дарзуз. Дугъриданна, думу дишагьли жара миллетдин вакил вуйи. Хъа бицIидар гатIахьу баб миллет шлуб дар. Дугъу чан уьмур чав ктабгъну.
Кьюдпи йигъан Хючна гъулаъ администрацияйиъ узу Табасаран ва Хив районарин машгьур деятель Мирзабег Багъичевдин риш Зарема Мирзабеговнайихъди таниш гъахьнийза. Гьадму саб вахтна Мирзабег Багъичевди Табасаран райондиъ хайлин йисари баркаллу зегьмет зигури гъилихну. Гьамус дугъан риш Зарема райондин главайин налоговый месэлйириз лигру кюмекчиди лихура. Думу, бажаранлу пишекарси, ужур инсанра ву. Гьацдар инсанар шулуки, гаф-чIал апIруган вая рякъюъ алахъган, анжагъ чпикан гьюрматлу ва мани гьиссар гъитрудар. Гьацир ву Зарема Мирзабеговнара.

 
Кьюдпи йигъан лисхъан учу Дербентдиз табасаран театрихъна гъурукьнийчу. Душваъ учу Гьюкуматдин табасаран драмтеатрин директор Аьлимурад Аьлимурадовди кьабул гъапIнийи. Дугъу театрикан, багарихьди шлу премьерйирикан ва серенжемарикан, чпин улихь дивнайи планарикан ктибтнийчуз. Дугъан сюгьбатнахъ учу аьхю аьшкьниинди хъпехънийча, фицики директорин гафариан театр дугъаз багьалу хизанси вуйиб гьисс шулайи.

Му кьюд йигъ учуз лап маракьлудар ва гизаф гюрюшар айидар гъахьунчуз. Думу йигъарин дагъларна рякъяр, чимларна мани кафе, ужудар инсанарна гъагъи кьисматар, дерд ва манишин, салам ва сумчрар йиз кIваъ уьмурлугдиз гъузди. Узу му йигъари Табасаран райондин агьалйирин аьдати уьмрин шагьид гъахьунзу. Хъа журналистдиз аьдати къайда ва айи аьгьвалат жвуван улариинди рябкъюб варитIан багьалу ляхин ву. Бязи вахтари инсанариз чиб-чпин гъавриъ ахъуз, ихтибарвалиъ хьуз йисар лазим ву, хъа саспиган, инсанди чан юкIв зат мялум дару касдиз саб дакьикьайин арайиъ ачухъ апIуру. Гьацдар ву Табасаран райондин вакилар – ачухъ юкIв айидар ва инсанариина ихтибар хрудар. Хъа гъи якьинди пуз шулзухьан: му йиз аьхиримжи командировка дариз, узуз мина хъана гъюз ккундузуз.