Нариза ТIаибова
Гьарсаб миллет анжагъ саб чаз хас вуйи хусуси медениятдин девлетлувалиинди имбударихьан тафавутлу шула.
Меденият, кьатI’иди гъапиш, миллетдин аьсрариан аьсрариз артмиш шулайи, наслариз гъибтрайи милли савкьат ву. Урусатдин гьякьикьат фикриз гъадабгъиш, ихь дагълу республика, чан халкьарин кьадарнан девлетлувализ лигну, гьюкуматдин милли меденият уьбхбан рюгьлувалинна эдеблувалин центр ву гъапишра, ягъалмиш шулдар. Фицики Дагъустандиъ аьсрариинди дуствалиинди 30-рилан зиина миллетари яшайиш ккабалгнайивал тарихлу гьякьикьатдиз илтIибкIна.
Аьхиримжи йисари Хив райондин администрацияйин кIулиъ айидари йишвариин милли меденият жанлу ва артмиш апIбаз тялукь вуйи хайлин уьлчмйир кьабул дапIна.
– Йишвариин жямяаьтлугъ яшайиш артмиш апIбан жигьатнаан гъахурайи серенжемарин арайиъ халкьдин меденият уьбхбан бадали милли савкьат вуйи бабан чIалар уьрхювализ, фольклор ва ихь халкьарин аьдатар жанлу ва артмиш апIбаз дикъатлу эгьемият туврача. Аьхиримжи юкьуд йисандин муддатнаъ ихь уьлкейиъ гъягъюрайи дявдин гьяракатари учу му рякъюъ ватанпервервалин терефназ артухъси кьувватар жалб апIуз мажбур апIура.
Хив райондин культурайин артмиш’валикан кьатI’иди гъапиш, му жигьатнаан йишвариин лазим серенжемар гъахбаз лайикьлу фикир тувра.
Гьамусяаьт Хив райондиъ РКДЦ, 22 культурайин хулар, 3 клуб, ЦБС ва 23 гъуларин библиотекйир, райцентриъ ЦТКНР ва музей, бицIидарин яратмишарин мектеб ляхник ка, – къайд гъапIну ич сюгьбатнан эвелиъ Хив райондин культурайин, спортдин, жигьиларин месэлйириз лигру ва туризмйин отделин (ОКСМПиТ) начальник Казбек Къазиевди.
– Культура артмиш апIбан жигьатнаан йишвариин аьхиримжи хьуд йисандин арайиъ гъубху ляхнин натижайиъ гъи Хив райондиъ хайлин ужувлан дигиш’валар духьнахьуз.
«Культурайин аьтрафар» программайин бинайиинди райондиъ культурайин ужагъар тикмиш ва рас апIбан меселйир федеральный, республикайин ва ерли программйирин дережйириъди хайлин жанлу гъапIну.
2020-пи йислан башламиш дапIну, ерли бюджетдин кьувватариинди (гьюкуматдинна агьалйирин аьлакьйир ва кьувватар уьмуми апIбан натижайиъ) Лика, Ургъа ва Фурдагъ гъуларин культурайин маканар дибдиан рас дапIну, дурар лазим вуйи тадарукарихъди тямин апIру мумкинвал гъабхьну. 2021-пи йисан федеральный бюджетдин кьувватариинди Заан Ярккарин гъулан культурайин хал (СДК) ва Хиварин бицIидарин яратмишарин мектеб рас дапIна.
Улупнайи муддатнаъ республикайин дережайиъди Хив райондин культурайин ужагъариз акустикайин аппаратура, жюрбежюр мукьмар йивру алатар, цIийи мебель, компьютер, проектор, милли палтар, сягьна рангнан акварихьди балгру алатар жара дапIна.
Гьамусяаьт райондиъ лихурайи 25 культурайин хуларикан 20-диъ йишвариин милли меденият артмиш апIбан ляхин гъабхбаз лазим вуйи вари шартIар а.
Аьхиримжи хьуд йисандин арайиъ саки гьар йисан Хив райондин 5 СДК ва хьур культурайин вакилар, республикайин тялукь программайин дахилнаъди гъабхурайи ляхниз лигну, «ВаритIан ужуб культурайин хал» ва «ВаритIан ужур культурайин гъуллугъчи» ччвурариз лайикь духьна.
Хив райондиъ, мялум вуйиганси, аьсрариинди табасаран ва лезги миллетарин аьдатар ижмишнаан сатIи духьна. Му жигьатнаан милли культура ттархьну артмиш апIбаз учу аьхю дикъатниинди фикир туврача.
Ав, милли аьдатар уьрхбак, милли культура артмиш апIбак гьарсар ватандашди чан пай кивну ккунду, фицики аьдатар уьрхювал сифтена-сифте хизандилан ккебгърайиб ву. Узу мушваъ асас вуди ихь инсанарин алабхьурайи палатдикан, хайир-шейир къайд апIбан саягънакан ва хизандиъ, иллагьки жигьил хизанариъ, баяр-шубарихъди гаф-чIал багъри чIалниинди гъабхбан къайдйирикан улхураза. Культура жанлу апIури, милли аьдатар уьрхбаз жвуваз айи вари мумкинвалар сарф апIуб лазим ву.
Текрар апIураза, гьамусяаьтна Хив РКДЦ-йиъ фунуб жюрейинра мяракйир гъахуз шартIар а. Ляхниз лазим шартIар айивали жвувахьна вуйи тIалаблувалра за апIура.
Райондин айитI гъахурайи серенжемарилан савайи, республикайин дережайиъди гъахурайи жюрбежюр мяракйириъра райондин маракьар заан дережайиъди уьрхюрача.
Гьаци, аьхиримжи вахтари, ДАССР-рин 100 йисандин, Хив райондин 90 йисандин юбилеяриз бахш вуди саб жерге мяракйир тешкил гъапIунча.
Райондин гъуларин культурайин гъуллугъчйирин ва мектебарин вакиларин уьмуми кьувватариинди Ватан уьбхрударин йисаз тялукь серенжемар гъахбаз аьхю эгьемият тувна. Му мяракйириъ артмиш шулайи наслар ватанпервервалин гьиссариккди тербияламиш апIбан жигьатнаан дерин мяна а. Ватан уьбхрударин йисан дахилнаъди АрхъитI гъулаъ ватанперверариз ядигарра ачмиш гъапIну.
Ватан уьбхрударин йисан Хив райондин культурайин гъуллугъчйири СВО-йиъ иштирак шулайи ихь ватанперверариз гуманитарвалин кюмек тувбаз жалб дапIнайи серенжемарра духна. Гьаци, ккудубшу йисан Хив РКДЦ-йиъ Дагъустандин халкьдин артист Марьям Къазиевайин рягьимлувалин концерт кIули гъубшну. Душваъ уч гъахьи вари дакьатар ихь эскрариз лазим вуйи шей’ар гъадагъбаз харж гъапIну. Думу рягьимлувалин кюмек эскрарихьна рубкьбан метлебниинди Луганск ва Донецк республикйириз гъушунча.
Мидлан савайи, Дадайин, Гъа-либвалин, Урусатдин, Урусатдин жигьиларин, Дагъустандин халкьарин сабвалин, Мялимдин йигъар ва жара метлеблу машкврар къайд апIувал, «Милли сес-бицIидар» ва тялукь жара конкурсар гъахувал учухь аьдат дубхьна. Ихь халкьдин машквар «Эбелцан» яркьуди къайд апIури райондиъ гизаф йисар ву. Украинайин аьтрафариин гъягъюрайи дявдин гьяракатариъ уьмрихъ мягьрум гъахьи, сакьат духьнайи, душваъ Урусатдин ва дагълу юрднан намус игитвалиинди уьбхюрайи ихь ватандашарин гьюрмат уьбхюри, ккудубшу йисан му шадлугъар кIули гъухундарча.
Мялум вуйиганси, улубкьнайи йис Урусатдиъ Халкьарин сабвал уьбхбан йис вуди мялум дапIна. Му лишниккди республикайиъ тешкил апIурайи жюрбежюр фестивалариъ заан иштирак’валиинди ихь халкьдин милли маракьар уьрхюз учу фуну вахтнара гьязур вуча, – аьлава гъапIну дугъу.
Дугъриданна, культура артмиш апIури, Хив райондиъ хайлин натижалу уьлчмйир кьабул дапIна. Му цирклиъ гъазанмиш дапIнайи хъуркьувалариз лигну, улихьна йигъари Хив райондин ОКСМПиТ-йин кIулиъ айи Казбек Къазиевдиз РД-йин культурайин министерствойин терефнаан Чухсагъулра мялум дапIна. Райондин культурайин вакилар му хъуркьуваларихъди тебрик апIури, дурариз гележегдиъра зегьмет зигуз мюгькам сагъламвал ккун апIурхьа.
