Ухьуз мялум вуйиси, ислам диндиъ Рамазандин ваз гизаф гирами ваз ву. Думу вазли мусурмнари, сигьриндиан хъюгъну, тап ригъ алабхъайизкьан ушв дибисну, саб литIан шидкьан дубхъну ккундар. Ушв бисуз ният гъапIдари гъудгнин вахт улубкьайиз ушв бисуру, хъа лавланган, гъудгнин вахт улубкьиган, ушв гьибтру. Жвуван бедендиз зарар тутрувбан бадали, сигьринган ва лавланган ушв гьибтувал ккадапIну ккундар.
Сигьринган гъипIу уьли ярхи йигъаз жандиз кьувват тувну ккунду. Белок артухъ кайи сурсаратар (чагъу дару йикк, нис, шур), углеводар (гречка, булгур), муртйир, йимишар-мейвйир, хифар, кинцIар, укIар итIинай. Шидра убхъуз магьарханай.
Лавланган ушв гьибтруган сифте шид убхъай, хурмйир итIинай, дурар клетчатка, углеводар, калий, магний кайи гъеерццу йимишар ву. Мани хураг, салат ипIайиз, пеълин шурпайин бинайиинди гьязур дапIнайи бистнин мейвйирин мани шурпа убхъай. Мани хураг белок артухъ кайиб (гьяштийин, шюхъран, малин йикк, балугъ) вуди ккунду, ичIи йиккухъна харарин, мержемекдин аш гьязур апIинай. ГъипIуб гьял апIуз рягьятди хьпан бадали, лавландин вахтна ушв гьибтуз гьязур апIру хурагнак клетчатка артухъ кади ккунду. Хюндин мас ва масдин сурсатарра бедендиз ужуди балгуру.
ИпIрубдин калорйир цIиб апIинай. Шекер, ччим, дарцц кайи сурсатарра лап цIиб апIинай, ипIрубдиин маалархьанай, яваш-явашди ипIуз хъюгъяй, лазим вуйибтIан артухъ ипIуз чалишмиш махьанай. Гизаф ипIруб ипIуруш, думу гьял апIуз фуниз гъагъиди алабхъиди. Ушв дибиснайи вахтна гъубхьу хураг ипIуб ужи ву, дубжнайиб, дагъламиш дапIнайиб, кумриин ебццнайиб лап цIиб ипIинай.
Шекер гизаф кайи убхърубди ва ипIрубди (гъяфатар, печенье, тортар, чипсар ва гьацдар жарадар) ифдик кайи глюкоза за апIуру, ва натижайиъ инсандиз артухъ гаш шулу. Меълишнарин ерина таза йимишар, гъеерццу йимишар итIинай, амма дурарра гизаф итIуз хай шулдар.
Ушв бисруган ва ушв гьибтруган, тюнт чай, кофе дурубхъиш рягьятди шулу, дурари инсандин бедендиъ айи шид адапIуру.
Бедендиъ айи шид кам дархьбан бадали, лазим кьадар шид убхъуб чарасуз ву газ ктру минеральный шидра убхъуз шулу.
Рамазандин вазли дисурайи ушвар диета дар ва инсандин жандкин гъагъ цIиб апIру дакьатра дар. Ушвар дисру вазли дюзди уьл ипIували бедендин гизаф гьяракатар (обмен веществ) къайдайиз хуру: токсинар адауру, иммунитет мюгькам апIуру. Инсандиз гашди айи вахтна инсулиндихьна вуйи гьисслувал за шулу, ифдик кайи шекер къайдайиз гъюру, глюкозайин кьадар ухди харж шулу, инсандин кьувват кам дархьбан бадали, беденди чак кайи хюл ишлетмиш апIуз хъюбгъру. Ушв гьибтбан кьяляхъ сацIиб дилицну ккунду.
Гъит Рамазандин ваз папрус ва ички дипуз ккиврайи рякъ ибшри.
КIваинди гъибтай, ушв бисуб, улупнайи вахтна уьл дирипIди гъузубси, чIуру фикрар, ляхнар, хяви гафар дарапIру вахтра ву. Ушвар дисували инсандиз сабур апIуз, ахлакь уьбхюз улупуру.
Бекбулатова Р.М,
Мягьячгъалайин 3-пи нумрайин поликлиникайин духтир-терапевт.
