Умгьанат Сулейманова
ФатIиматдин жилир, жигьилди имиди, кечмиш гъахьнийи. Адаш хъимдру кьюр велед ликриин апIбан бадали дугъу баркаллу зегьметнан рякъ ккадапIнийи. Базариин шей’ар масу туври, дугъу хайлин йисар гьаънийи. ФатIиматдин кIван метлеб бицIидар аьхю дапIну, дурарихьди урхуз гъитну, хал-йишв дивну, дурар эвлемиш апIуб вуйи. Гьар йигъан гъазанмиш гъапIубдикан гьацI пай дишагьлийи, швушваз гъизил, жара мутму гъадабгъуз кIури, гьадабгъну диври гъахьну. Аьхирки, ФатIимат чан метлебнахъ хъуркьру – хал дивну, дугъу риш жвуваз тувру ва институт дурхну гъафи бализ швушв хуз гьязурвалар апIуз хъюгъру.
ФатIиматди, бализ хал тикмиш апIру вахтна, гьяятнаъ чазра жаради саб бицIи хал дивнийи, фицики гъийин деврин швушвар сижрарихъди яшамиш хьуз ккунидар даруб дугъаз аьгъяйи. Ужи-харжи сумчир дапIну, ачIни дишагьлийи бализ швушв хуру. ФатIимат чан гьяятдиъ айи хулариъ, хъа жигьилар уччвудар аьхю хулариъ яшамиш хьуз хъюгъру.
Жигьил швушв Сафияйи сабпи йигъхъанмина жилириз чан наразивалар улупуз хъюгънийи. Хураг тек-биртIан гьязур апIдайи, думура лап гирами хялар гъафиган ва чан кефи ужуб вуйиган. Хъа хураг дугъу, дюз вуйибси дупну ккунду, гьаци аьдатнан дарубсиб гьязур апIуйи. Сижар кIуруш, гьяфтайиъ саб ражаритIан рякъюри шулдайи. ФатIимат гьадмукьан саламат кас гъахьнуки, байна-швушв улхури гъахьишра, дурарин арайиъ учIвурдайи. Хьуд йисандин арайиъ швнуб ражари Сафия гьергри, хъа Рустамди, гъягъюри, думу кьяляхъ хури гъахьну. Гьаму арайиъ дурариз бицIирра шулу, гьаци вушра швушван хасият дигиш шуладайи. Аьхирки сад йигъан Сафия, чан шей’ар уч дапIну, сижариз «увура, яв байра ккундарзуз» дупну, бицIира гъадагъну, удучIвну гъягъюру.
Чав дирбаш ляхин гъапIубси, жара жвуван бицIир хъади абайин хулаз гъюрайиган, Сафияйин хиял гъабхьнийи, хулан аьгьвалат улихьнаси, чав жвуваз гъягъруганси, имиду кIури. Амма абайин хулаъ дугъаз думукьан рягьятди гъабхьундар. Абйир-бабари шураз чIуру маш улупну. ФатIиматдин хулаъ чаз ккунибси гъахьи швушваз, абйир-бабаритIан, жилири, сижари гизаф фикир туври, яв хизан уьбх кIури, насигьят туври гъахьну. Хъа дугъу, ужувлан гъадри хьпан ерина, сижарин вари ужувлар ликрикк ккивну.
Гьаци вушра ФатIиматди чан бализ «Жан Рустам, ичв арайиъ гьадмукьан даккнишнар духьну, узу саб вахтнара гьючIвундарза. Хъа гьаму ражарира дих апIухьа Сафияйиз. Яв бай Аьлимурад адашдин ччвур алир ву, бицIирин язухъ апIин», – кIуру.
– Ухьу дугъан ликарикк вари дюн’я ккипнайхьа, дада, хъа дугъу гьапIну? Дада, ухьу ккундариз дупну гъушу швушваз гьаз гъач пухьа? Дугъаз ухьу сарра кьабулди дар, – жаваб туву Рустамди.
Арайиан шубуб вазкьан гъябгъюру. Аьхирки Рустамди, чаз Сафияйихъди марцци жара хьуз ккуниваликан дадайиз хабар тувру.
Лапра цIибтIан даршлу аку йишв вуйи. ФатIиматдиз нивкI гъюрадайи. Аьхникк дахънайир, думу унчIвиз лигурайи. КIулиз жюрбежюр фикрар, кIваин апIбар гъюрайи, чан гьиллакар швушву гъапIу уйинар дугъан уларихь гьугъужвурайи. ФатIимат, чав швушваз гъадагъу гъизилар ва бриллиантар фици кьяляхъ дисуруш, фикрарикк ккахъру. Аьхирки дугъу план йивуру.
Рустам ляхниан командировкайиз гъушубси, ФатIимат дишла Сафияйихьна гъягъюру. Дина гъягъбан метлеб швушваз рубкьру жаза тувуб вуйи, фицики Сафияйи, чав швушвди хругандин мал-девлет, гъизилар, бриллиантар вари чахьди гъухнийи. Думуган ФатIиматди швушваз саб гафкьан гъапундайи, фицики Рустамди хпириз, йиз хулан цалар гъит, имбу шей’ар, увуз ккундуш, вари гъайих, гъапнийи. Хъа гъизилар, бриллиантар ФатIиматди фици гъазанмиш гъапIдар вуш, я Рустамдиз, я Софияйиз аьгъдайи. Гьарсаб гъизил, бриллиант ФатIиматдин, жигьил уьмур базариин ккудубкIну, ккуниб ккунди имиди гъазамиш гъапIдар вуйи.
Сижар гъюри гъяркъю Сафияйин уларихь акв гьибшу, ва думу дишла сижар бабан улихьна гъушу. «Ва, я дада, уву гъюрана?» – гъапи Сафияйи, машнак аьлхъюбра кади. ФатIимат улариъ пашманвал ашра, швушваз хуш хьуз чалашмиш гъахьи. Дупну ккундуки, Сафия, хьуд йисандин швушв вуди, сижариз «дада» гъапи кас дайи. Хулаз дуфну, ФатIиматди швушван абйир-бабарихъди хайлин гафар-чIалар гъапIу, аьхирки, «гъач ихь хулаз гъягъюрхьа, Сафия», – гъапи. НивкI’ан уягъ гъахьирси, Сафия, саб дупну гъудужвну, сижарихъди чан жилирин хулаз кьяляхъ гъягъюз гьязур гъахьи. Ва чахъди гъягъюрайи Сафияйин машназ жини-жиниди лигурайи ФатIиматди швушваз фициб рякъ дивруш, фикрар апIурайи.
Хулаз хъуркьу вахтна швушву дишла хулар марцц дапIну, вахтниинди хураг дапIну, сижариз уьл ипIуз дих апIуру. Суфрайихъ дуснайи ФатIиматди, швушван машназди лигури, уччвудар гафар-ихтилатар апIуйи. Гьамци кьюд-шубуд йигъ гъябгъяйиз, дугъаз саб гъагъи гафра гъапундайи.
Юкьюд кIуру йигъан ФатIиматди, швушваз чан багахьна дих дапIну, машнан жара сурат улупну, вари чан кIваъ айи гафар дугъаз кIуру.
– Уву жвуваз гьаз гъафир вуш, йип узуз, Сафия, – ккебгъу ФатIиматди.
– Узуз хал, хизан ибшри кIури гъафир вуза, – гъапи Сафияйи.
ФатIиматди, ижми машра дапIну, давам гъапIу: «Хъа уву, узуз яв байра, увура ккундарзуз» дупну гъягъюз гьадмукьан заан абайинна бабан риш вуна? Узу учвухьна гаф гъадабгъуз гъафи вахтна, йиз хулариз ва яв абайин хулариз гъилигиган, ичв улихь узу паччагъ вуйза. Жилир хъадар кIури, йиз бай ва риш варибдихъди тямин дапIнайидар вуйиз. Абайин хулаъ увуз рягьятвал адрубдикан узуз хабар гъабхьнийиз… Хъа гьамус уву, увуз туву вари гъизилар узухьна хьади гъач».
Сафияйи, саб гафра дарпиди, сижарин хилиз чан вари гъизилар туву. Дурар дидисну, ФатIиматди Сафияйиз чан кIваъ пуз ккунди арснайи вари гафар гъапи.
Бай командировкайиан кьяляхъ хъадакну гъяйиз, сижари, чан кIваъ айи жаза алдабгъну, швушв абайин хулаз гьаъру.
