Умгьанат Сулейманова

 
Фуну мярака гъабхьишра, дум ихь улихьна вуйи деврин аьхюну наслари балгуру. Дурар, райондин ва республикайин тарихнак чпин лайикьлу пай киву, кьадарсуз чпин багъри юрд ккуни халис касар гъахьну. Дурариз думугандиз саб вахтнара ва сарира дарапIуб апIуз мумкинвал туву рюгьнан хъугъвалин кьувват ади гъабхьну. Дурарин зегьметнан рякъ думукьан рягьтибра гъабхьундайи. Улихьнаси Табасаран райондин Хючна гъулаъ хайлин йисари руководителди гъилиху Жяфаров Жяфар Гьяжиевичдиз, гизаф йисари гъизигу намуслу зегьметназ лигну, Гьюрматнан диплом ва «Дагъустандин намуснан ва утканвалин гъизилин люкь» орден тувну. Думу гьацира Дагъустандин Республикайин лайикьлу экономист ву. Ихь ватанагьлйири, думу орден эйсийин намуслувалин дережа тяйин апIурайи уьлчме вуйиб аннамиш апIури, чпин арайиъ гьамцир лайикьлу кас яшамиш шулайивалиинди дамах апIура. Му агьли касди, райондиз фицир цIийи руководитель гъафишра, гьюрматлуди кьабул апIуйи. Дугъу вари уьмур чан марцци ччвур уьбхбаз бахш гъапIну.

 
Жяфар Жяфаров 1947-пи йисан Табасаран райондин Имшнигъ гъулаъ Ватандин Аьхю дявдин иштиракчи, Адлувалин III дережайин, Ватандин дявдин I ва 1I дережйирин орденарин сагьиб рягьматлу Гьяжи Жяфарович Жяфаровдин хизандиъ бабкан гъахьну. Дугъу, Имшнигъ ургубпи класс ккудубкIну, чан урхуб кьюд йисанса ТинитI гъулан мектебдиъ давам апIуру. УрчIвубпи класс ккудубкIу думу 1963-пи йисан Дербентдиъ педучилищайик урхуз кучIвру. Думу ккудубкIбан кьяляхъ Имшнигъ гъулаъ ккергъбан классарин мялимди лихуру. Саб бицIи манзил вахтна багъри гъулан мектебдиъ мялимвал дапIну, жвуван эскервалин буржи тамам апIуз Армияйиз гъягъюру. Армияйиан гъафи Жяфар Жяфаров Мягьячгъалайиъ ДГУ-йин тарихдин факультетдик урхуз кучIвру.

 
Жяфар Жяфаровди чан зегьметнан стаж ВЛКСМ-дин райкомдиъ учетдин отделин заведующийин гъуллугъчиди давам апIуру. Ва 1974-пи йисан Табасаран райисполкомдин къарарниинди Жяфар Жяфаров Табасаран райондин социалин тяминвалин отделин заведующийди тяйин апIуру. Ва гьадму ляхниъ хайлин вахтна гъилихнийи. Гьелбетда, жавабдар гъуллугънан тIалабарра эзберди гъудургъну. Мялум вуйиганси, гьарсаб девриз чан хусусивалар а. Думу вахтари бажаранвал кайи касариз партияйин аппаратариъ ляхин апIуз теклифар диври шулу. Ва гьаци Жяфар Жяфаров 1983-пи йисан 22-пи ноябри гъабхьи КПСС-дин райкомдин тешкиллувалин отделин заведующийди ва бюройин членди тасдикь апIуру.
1986-1990-пи йисари АПК-йин работникарин профсоюздин райкомдин секретарди лихури гъахьну. Хъа 1990-пи йисан июлин вазлин эвелариъ Жяфар Жяфаров Дагъустан АССР-ин финансарин министерствойин Табасаран райондиъ айи налогарин госинспекцияйин начальникди тяйин апIуру. Дидхъанмина думу тешкилатдин ччвурар саб-швнубан гьюдюхну, хъа Жяфар Жяфаров 2004-пи йисазкьан гьадму инспекцияйин регьберди гъузну. Гьадму йисан нубатнан ражну налогарин гъуллугънаъ дигиш’валар гъахьнийи. Думуган Ж. Жяфаров РД-йин МНС-йин 19-пи нумрайин МРИ-йин руководителин заместителди тяйин гъапIнийи.
2005-пи йисан 1-пи апрели Жяфар Жяфаров РД-йин «Табасаран район» МО-йин главайин сарпи заместителди ктагънийи. Дидин кьяляхъ лап аьхиримжи вахтаризкьан «Табасаран район» МР-ин райондин депутатарин Собраниейин председателин заместителди гъилихну.

 
Жяфар Жяфаров гьацира ужуб хизандин эйси ву.
Хизандиъ сикинвал, саламатвал ади гъабхьиш, ляхниъра ужуб натижа гъазанмиш апIуз шулу. Дугъу чан уьмрин юлдаш Фарзилатдихъди 9 велед тербияламиш гъапIну. Жяфароварин хулаъ гьарган сумчир айиганси шадвал ади шулу. Дурар гьаммишан хялар кьабул апIуз гьязур вуйи, юкIв ачухъ инсанар ву. Жяфар ва Фарзилат Жяфаровари хяларихъди сюгьбатнаъ айи вахтар чпин уьмриъ варитIан бахтлудар вуди гьисаб апIура.
Дурарин аьхю гьяятдиъ Жяфар Жяфаровди яратмиш гъапIу уткан йимишдин багъ а. Мушваъ вичун, беълийин, жихрин гьарар а. Му багъ дурарин чай убхъру ва чпин баяр-шубарихъди, худларихъди, хяларихъди дусру йишв ву. Дурариз багъдиъ деъну гьаърайи дакьикьйир варитIан багьадар ву. Гъит гьадму ачухъвал, инсандин гъадри айивал, саламатвал наслариан наслариз текрар ибшри. Жяфароварин баяр-шубар, арайиъ мясляаьт ади яшамиш шулайдар ву. Жяфар ва Фарзилат Жяфароварин сатIиди яшамиш шули 56 йис ву. Сабдикан кьатI’иди пуз шулу: дурар чпин вари ярхи уьмриъ сар-сариз вафалуди яшамиш гъахьну. Дурари тербияламиш гъапIу веледарра уьмрихьна жавабдарвалиинди лигрудар ву. Мициб баркаллу хизандиъ жараси хьузра мумкин дар.

 
Жяфар Жяфаровдиз юкьур бай ва хьур риш а. Дурарин баяр-шубар гьюкуматдиз лайикьлудар, хайирлудар гъахьну. Дурар вари арайиъ гьякь-гьюрмат ади яшамиш шула. Дурарин хизандиз жямяаьтлугъ пешкеш вуди «Мюгьюббатназ ва вафалувализ» кIуру медаль тувну. Му пешкешназ вафалуди уьмур хъапIу, чпин бицIидариз ужуб тербия туву чешнелу хизанар лайикьлу шула. Му рюгьниинди ва ччивариинди багъри инсанарикан ибарат дубхьнайи аьхю хизан ву. Гьамцдар хизанар ихь республикайин даягъ вуди гьисаб апIуз шулу. Жяфаровари чпин веледарикан лайикьлу инсанар ктаъну. Гьадму гьисабнаъ жвуван гъуллугънан вазифйир тамам апIурайи вахтна гъачгъарин хил’ан гъакIи, РФ-йин Президентдин Указдиинди «Кьягьялвалин орден» туву бай Ислам Жяфаров а. БицIуну бай Мурад, СВО-йиъ иштирак шула. Аьхюну баяр Руслан ва Усман предпринимателар ву. Аьхюну риш Асият – Табасаран райондин М.Х. Мягьямадовдин ччвурнахъ хъайи ЦРБ-йиъ медсестради, Жамият – ТIаттил гъулан библиотекайин заведующийди, Зильфира – Тарумовский райондин КСОЦН-дин гъуллугъчиди, Эсмира Дагъустандин Огни шагьриъ пенсионный фонддин гъуллугъчиди лихура, хъа Рябият предприниматель ву.

 
Жяфароварин умун хулаъ хайлин сюгьбатар гъапIунча. Жяфар Жяфаровди кIурайиганси, бицIидар тухмин бинаси гьисаб дапIну ккунду. Дурар ихь ччвур давам апIурайидар ву. Узу бицIидариз гьарган текрар апIруб гьадму вуйиз: уьмриъ варитIан асасуб марцци ччвур уьбхюб ву. Увкан яв хуттлари, гудлари ужуб гаф кIуруганси уьмур хъапIну ккунду. «Гъи жигьилар чпи гъахьи гъулариан удучIвну гъягъюра, – пашманди кIура Жяфар Жяфаровди. – Дурариз жара чара адар. Гъи му аьгьвалатназ фикир тутрувиш, садкьюд йислан гъулариъ анжагъ кьабидартIан гъузидар. Совет уьлкейин деврин аьлимарихь, мялимарихь, духтрарихь, руковадителарихь тевиш, гъийин деврин зегьметкешарин хайлин фаркьвал а. КучIал дариз, совет вахтари зегьметкеш инсандин уьмур лайикьлуб вуди гъабхьну. Хъа гьамус? Улихьна вуйи загьметкеш ксари жилихъ лихури гъахьи берекетлу вахтар айи, хъа гъийин деврин наслари ипIуру кIури, ккудубкIурадар. ГъалатIар фуну вахтарира шулу, хъа мициб ужуз вахт сабанра гъабхьундар. Вари багьалу савкьатар ужуз гъахьну. Гъи инсанариз жил ариш-веришнан мутму дубхьна. КIваин апIинай, улихьди Дагъустан чан мюгькам мяишат хъайи уьлке вуйи. Хъа гъи? Мушваъ гъадабгъури, жара йишваъ масу тувра, хъа убзуб-ккадабцIуб ккунир адар. Дагълу халкьдин уьмриъ мициб аьгьвалат арайиз гъюбан себебарра адарди дар. Фикир апIуз аьгъю инсанариз му жигьатнаан чпин кьимат а. Гъи жигьилар, яркьу чюллер гъитну, жара йишвариз гъазанмиш апIуз гъягъюра».

 
Ав, гъи жилар гьаруриз пай дапIна. Хъа техника адарди думу фици тартиб апIиди, ялгъузди му ляхин апIуз гьичра шлуб дар. Гьаддиз нежбер кас чан пай жил варибдихъди тямин вуйириз арендайиз тувуз мажбур шула. Гьаци районди чан чюл хил’ан идипура, бюджетра цIиб шула. Жигьилар гъулаъ гъитбан бадали фу апIуб лазим ву? Жигьил пишекрариз лазим вуйи шараитар яратмиш апIуб. Гьадмуган жигьилар чпин гъулариан гьергидар, аьксина вуди, гъушдарра кьяляхъ гъиди. Эгер ухьу жигьилариз вари шариатар яратмиш гъапIиш, гъулан уьмурра шагьрин уьмрихьан тафавутлу хьибдар. Гьадмуган жигьилар лазим дару чиркишнахъра хъчIарккидар. Багарихьди 80 йис шулайиз, гьадрарикан 50 йисан табасаран райондин жюрбежюр заан ляхнариъ гъилихунза. Гьадму саб вахтна узу бахтлу уьмурра хъапIунза. Йиз веледарин, хутларин, гудларин уьмурра гьациб лайикьлуб дубхьну ккундузуз. Ва, улихьна вуйи насларинси, ичра метлеб жигьиларин юкIвариъ багъри юрдарихьна, чIалнахьна вуйи вафалувалин гьиссар уягъ апIуб вуйич, дурариз Дагъустандин ккудубшу ва гьамусдин вахтарикан ктибтури, дидин тарихдиз кьимат тувуз аьгъю апIуб вуйич.