Зубайдат Шябанова
Аьхиримжи вахтари мялуматарин фуну сайт вая телевидениейин канал абццишра, саб ужуб хабар ебхьури амдар. Аьксина вуди, саки гьарсаб уьлкейиъ шулайи бедбахтваларикан, хажалатнан дюшюшарикан вая дявдин гьяракатарикан ебхьури шулу. Гьадму дюшюшарихъди аьлакьалу вуди, ухьуз инсанарин рягьимлу ляхнар ва уж’вал тек-бирра рябкъюри амдархьуз. Хъа гьяйиф, дявйирихь ва пис гьяракатарихь тевган, уж’вал сес айиб дар. Гизаф дюшюшариъ думу, инсанарин нефснаан мучIу шулайи дюн’яйиъ, чан аквари жилгъа кипри, ихь гъвалахъди гъюрашра, аьгъю даршули гъубзру.
Улихьди абйир-бабари, уж’вал писвалариин гъалиб шлуваликан ва уж’вал апIру касдихьна чан марцци ляхнар кьюбдри артухъ кьяляхъ гъюруваликан кIури шуйи.
Уж’вал апIбан бадали, игит хьуб чарасуз дар – рягьимлу юкIв, марцци гьиссар ва инсанвал кади ккунду.
Уж’валин манзил
Улихьнаси узу таниш гъахьи Аминат Рамазановайин яшар 70 йистIан артухъ ву. Думу Москва шагьриъ яшамиш шула. Дугъу узуз гъубшу кьюрдну чаин улубкьу саб дюшюш ктибтнийи. Тукандиз гъягъюрайир рякъ’ин, миркк ккайи йишвахь ккадакну, Аминат халайин ликриз иццру гъапIну. Гъудужвуз даршули, дишагьли гьадму йишв’ин хайлин вахтна деъну имийи. Саб дупну дугъан гъвалахъ саб машин дебккру, душв’ан удучIву бали думу больницайиз гъахуру. Му дишагьли Дагъустандиан вуйиб ва дугъаз баяр адруб мялум гъабхьиган, жигьили дугъахьна лазим вуйи дармнар ва кьюб-шубуб вазлиз ипIру сурсатар гъадагъуз пул тувру.
«Думу балин ччвур фуж вуш, думу наънан вуш гьерхузкьан фикир гъабхьундариз. Хъа сабдин гъаври гъахьунзу – думу ужуб юкIв айи инсан ву. Узу думу йиз дюъйирик кIваин апIураза. Аллагьди наан ашра уьрхричав», – гъапнийи Аминат халайи.
Уж’валин ва рягьимлувалин ляхнар саки гьар йигъан шула. Амма дурар ухьуз рякъюрадархьуз. Сад йигъан учу, уж’валикан сюгьбатар апIури, чвуччвун хулаъ деънайиган, чвуччвун дуст Муслимди жигьил вахтна учв шагьид гъахьи саб дюшюшнакан ктибтнийчуз.
«1990-пи йисар яшайишдиз лап читиндар вуйи. Узу думуган Мягьячгъала шагьриъ гъулан мяишатдин институтдиъ урхурайза. Пулин лап читинди вуйи. Саб ражари яман гаш гъабхьир столоваяйиъ учIвнийза. Жибдихъ хъайидар кепкар вуйи. Дурарихъ фукIара гъадабгъуз даршлуб мялум гъабхьиган, кIул ибхну ракк-нарихьинди гъягъюз хъюгъюнза. Йиз кьяляхъ хъайи касди йиз подносдиъ саб манат иври: «Уьл дирипIди муудучIван, студент. Гаш’вал фу вуш узуз ужуйи таниш вузуз. Гашди дарсар дургъуз шлуб дар», – гъапнийи. Узуз дугъан пул бисуз ккундайзуз. Амма сантехникарин палат али думу жвуву, чан гафниин дийигъну, пул кьяляхъ гъадабгъундар», – ктибтура Муслимди.
Дидхъанмина 25 йис гъубшну. Муслим чан хал-йишв ади, хусуси бизнес абццну, Мягьячгъала шагьриъ яшамиш шула. Саб ражари машиндихъ бензин хъубзри заправкайиин дийигънайи вахтна, дугъан уларикк, гъурмиш апIурашра, йишвлан дирибшв-райи ерси машиндиъ айи сар кьаби жви ккархьру. Муслимдин кIваз фицдар-вуш мялум дару гьиссари тясир тувру. Думу кьаби касдихьна кюмек апIуз гъушу. Машин гьаз гъябгъюрадарш ахтармиш апIурайи вахтна дурар бицIи сюгьбатнаъ учIвру. Муслимдиз, гьаму абайин даркбариъ, чаз саб фила-вуш гашди айи вахтна кюмекнан манат туву жви аьгъю шулу.
Муслимди дугъаз думу дюшюш кIваин гъапIундайи. Дугъу машин рас апIру йишвахьинди гъабхрудариз зенг дапIну, кьабирра хуларихънакьан гъахуру. Гьадму вахтна Муслимди Аллагьди уж’валин манат кьяляхъ тувуз чаз мумкинвал улупурайивал гьисс апIуру. Дугъу кьаби касдин машин чан пулихъ рас гъапIнийи, ва гьамусра дугъаз чахьан шлу кюмек туври шулу.
Уж’валин жаваб
Психологари кIурайиганси, уж’валин ва рягьимлувалин гьяракатари ихь кIулин маъли «бахтнан гормонар» – эндорфинар арайиз хуру. Уж’вал апIру касди беден жигьатнаанра гьаммишан сагъвал гьисс апIуру. Амма, гьаддихъди сабси, сабсана а – саб фу-вуш аьхюб, гафариинди ашкар апIуз даршлу рягьимлувалин ва сабурнан гьисс.
Дюн’я ифдин дамарариз ухшар айиб ву. Эгер учву ичв уьмриъ уж’вализ раккнар арццнуш, учву айи вари аьтраф гьюдюхюз хъюгъру.
ИкибаштIан, уж’вал гъапIу кас, гьадму дакьикьайиъ думу чахьна кьяляхъ гъюру кIури, ккилигну ккундар. Дициб фикир ади гъапIу уж’вал ва узу дугъаз кюмек гъапIунза, гьамус дугъан нубат ву, кIурурихьна уж’вал гъюрдар. Уж’вал жараси, инсандиз хабарра адарди гъюруб ву.
Хъа гъи уж’вал апIуз ккундуш, гъулаъ, гъуншдиъ ялгъузди яшамиш шулайи кьаби бабахьна улукьуз гъягъбалан, автобусдиъ яшлуйиз йишв улупбалан, касиб хизандиз ипIру сурсатар гъадагъбалан, ляхниъ айи юлдшиз ужуб гаф апIбалан, абйир-бабариз зенг дапIну, учвуз дурар ккуниваликан пувалилан ва гьацдар уж’валин ляхнарилан ккебгъай.
Гьарсаб гьамциб бицIи ляхниъ закурин уж’вал удубчIвру тум ва аьхю кьувват а.
